Brug (bouwwerk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Pont du Gard, een Romeins aquaduct, werd na de Romeinse periode als brug over de Gardon gebruikt, en bleef zo gespaard
De oude stuwdam/brug (16e eeuw) te Hyon.
Iron Bridge, de eerste gietijzeren brug ter wereld over de Severn in Engeland
Een hangbrug voor voetgangers in Ghana

Een brug is een vaste of beweegbare verbinding voor het verkeer, tussen twee punten die gescheiden zijn door een rivier, kanaal, kloof, dal, weg, spoorweg of een ander overbrugbaar obstakel.

Een brug kan ontworpen zijn om een spoorweg, rijbaan, kanaal (kanaalbrug) of waterleiding (aquaduct) te dragen. Een lange brug wordt, als deze over een andere weg of spoorlijn loopt, ook wel een viaduct genoemd. Sommige bruggen hebben een beweegbaar brugdek, wanneer verkeer te hoog is om onder de brug door te gaan. Het brugdek wordt dan tijdelijk 'verwijderd'. Zulke bruggen worden alleen over een waterweg aangelegd, bij een kruising met een weg of spoorweg zal men de brug hoog genoeg maken of anders liever een gelijkvloerse kruising aanleggen.

Bruggen worden in de regel geconstrueerd uit beton, metselwerk, metaal (staal, vroeger gietijzer). Voor korte en kleinere bruggen worden andere materialen zoals hout en bamboe gebruikt. Een brug bestaat uit de twee volgende delen:

  • de bovenbouw, waarover het verkeer e.d. gaat, en
  • de onderbouw, met pijlers en funderingen die de krachten van de brug op de ondergrond overbrengt.

Geschiedenis[bewerken]

De eerste bruggen waren eenvoudige houten stammen of planken die een kleine beek overspanden. Daarna werden exemplaren van steen gemaakt, maar in eerste instantie alleen om het hout te ondersteunen. De boogbrug van natuursteen met cement werd voor het eerst door de Romeinen geconstrueerd. Veel van deze bruggen hebben de eeuwen doorstaan; de bekendste is wellicht het aquaduct Pont du Gard in Frankrijk. Van baksteen gemetselde bruggen verschenen na de Romeinse tijd.

Met de industriële revolutie verscheen in de 1779 de eerste gietijzeren brug, de Iron Bridge (Verenigd Koninkrijk) maar pas na de uitvinding van staal werd het mogelijk echt grote overspanningen te maken. Sinds het begin van de 20e eeuw worden ook veel bruggen gemaakt van beton en sinds het einde van de 20e eeuw zelfs van vezelversterkte kunststof. De brugtechniek ontwikkelt zich steeds verder en de bruggen worden dan ook steeds langer.

Soorten bruggen[bewerken]

Bruggen kunnen in diverse types worden onderverdeeld, naar de manier waarop ze zijn geconstrueerd, naar hun gebruik en naar de manier waarop ze eventueel open kunnen:

Beweegbare bruggen[bewerken]

Op veel plaatsen waar verkeer het water kruist, is het niet mogelijk de brug zo hoog te maken dat al het waterverkeer ongestoord de brug kan passeren. Verder kan het nodig zijn (vanouds bij kastelen en steden) dat men de toegangsweg afsluit voor indringers. Vandaar dat er beweegbare bruggen zijn ontwikkeld. In theorie kan een brug in 6 richtingen bewegen:

  1. horizontaal verschuiven langs de x-as
  2. horizontaal verschuiven langs de y-as
  3. verticaal verschuiven langs de z-as
  4. verdraaien om de x-as
  5. verdraaien om de y-as
  6. verdraaien om de z-as

Hierbij loopt de x-as parallel met de weg en de y-as parallel met het water. In de loop der eeuwen zijn er bruggen ontwikkeld die bewegen langs de x- en z-as en die draaien om de y- en z-as. Met de wisseling van het laatste millennium is de eerste brug gebouwd die draait om de x-as. Bewegen langs de y-as, in het verlengde van de vaarweg dus, is uiteraard nutteloos.

Bewegingen van brugdelen: rotatie/translatie over x-, y- of z-as
rotatie translatie
x-as kantelbrug rolbrug, zweefbrug, opvouwbare brug, vlotbrug
y-as valbrug, oorgatbrug, ophaalbrug (of klapbrug), basculebrug (in bijzondere gevallen een staartbrug), opkrulbare brug, pontbrug, rolbasculebrug (met translatie langs de x-as) (geen praktische toepassing)
z-as draaibrug, kraanbrug, vliegtuigslurf; ook verlenging langs de x-as en in mindere mate rotatie rond de horizontale y-as (hoogteverstelbaarheid) hefbrug, tafelbrug, afzinkbare brug

Naast deze bruggen die om of langs één van de assen bewegen zijn er tijdelijke bruggen, die bijvoorbeeld gebouwd worden door de genie van het leger als er geen mogelijkheid bestaat een rivier over te steken. In dat geval wordt vaak een pontonbrug of een baileybrug gebouwd.

Andere namen[bewerken]

Ter verduidelijking als je niet stopt voor de brug (opgenomen in Groningen)

Bruggen worden ook wel aangeduid met namen als: balk (balkje), bat, draai, heul, hoogholtje, klap, pijp, til (tille), vonder of vlonder.

Bruggen naar constructie[bewerken]

balkbrug - boogbrug - cantileverbrug - hangbrug - integraalbrug - liggerbrug - plaatbrug - pontonbrug - tuibrug - vakwerkbrug - vierendeelbrug - vlotbrug

Bruggen naar functie[bewerken]

spoorbrug - verkeersbrug - voetgangersbrug - fietsbrug - wildviaduct - bewoonde brug

Een luchtbrug is geen brug in de strikte zin, maar een verbinding door de lucht, bijvoorbeeld om hulpgoederen te sturen naar een gebied.

Materiaalkeuze[bewerken]

Romeinse brug in de Italiaanse alpen

Steen[bewerken]

De evolutie van de bruggen gaat mee met de beschikbaarheid van de constructiematerialen. De Romeinse aquaducten zijn opgebouwd uit steen en keramiek. Deze materialen kunnen goed druk opnemen, daarom wordt veel gebruikgemaakt van boogvormen in de brug.

Gietijzer[bewerken]

Rond 1840 gebruikt men gietijzer. Dit materiaal is echter zeer bros, heeft een lage treksterkte maar een hoge druksterkte. Gietijzer wordt geproduceerd in mallen. Het element dat men wenst te construeren, moet eerst in hout gemaakt worden. Deze houten kopie van het element drukt men in een mal gevormd met zand. Indien we nu het gietijzer in de zandvorm gieten, verkrijgen we de gewenste vorm. We kunnen dus een grote verscheidenheid aan vormen produceren. Uitwendig zal gietijzer een korrelige structuur hebben, omdat het in zand gevormd werd. Daardoor is gietijzer uitwendig goed te onderscheiden van smeedijzer en staal.

Smeedijzer en staal[bewerken]

Vanaf 1860 worden constructie-elementen van smeedijzer gebruikt. Het voordeel van smeedijzer is de hogere treksterkte, maar het heeft een lagere druksterkte dan gietijzer. Smeedijzer werd eerst gebruikt ter vervanging van de gietijzeren balken, daar waar deze op buiging belast werden (zowel druk als trek). Voor de kolommen werd langere tijd gebruikgemaakt van gietijzer, omdat kolommen idealiter alleen op druk belast worden. Vanaf 1880 breekt staal als constructiemateriaal door. Staal heeft een grote druksterkte en treksterkte. Het is ook zeer ductiel. Vandaar dat staal veel voor bruggen wordt gebruikt.

Gewapend beton[bewerken]

Vanaf de jaren zeventig is beton een populair bouwmateriaal voor bruggen over rivieren en kanalen geworden. De meeste bruggen worden echter nog gemaakt uit gewapend of voorgespannen beton.

Vezelversterkte kunststof[bewerken]

Bruggen kunnen tegenwoordig ook geheel of gedeeltelijk gemaakt worden van vezelversterkte kunststof, ook wel aangeduid met 'composiet'. Dit materiaal kent een zeer hoge sterkte, voor zowel druk als trek. Bruggen kunnen daardoor relatief licht en slank worden uitgevoerd. Ook kent dit materiaal een hoge duurzaamheid. Er worden grofweg twee technieken gebruikt voor het vervaardigen van vezelversterkte kunststof in de bruggenbouw: vacuüminjectie en pultrusie. Pultrusie wordt het meest geleverd in planken, toegepast als dek op stalen liggers. Producten voorkomend uit vacuüminjectie (hetgeen in een mal gebeurt) zijn in de bruggenbouw meestal gebaseerd op het sandwichprincipe en kunnen, afhankelijk van de opbouw, hoogwaardiger eigenschappen halen dan pultrusieplanken. De in 2012 gebouwde stalen Uyllanderbrug heeft een brugdek van kunststof.

Bekende bruggen[bewerken]

De Julianabrug op Curaçao
De Julianabrug op Curaçao
De Polyfytos brug in Griekenland
De Polyfytos brug in Griekenland
Brug in Shanghai
Brug in Shanghai
Brug in Ticino, Zwitserland
Brug in Ticino, Zwitserland
Brug der Zuchten in Venetië
Brug der Zuchten in Venetië
Kapellbruecke in Zwitserland
Kapellbruecke in Zwitserland
Lover Bridge of Tamsui in Taiwan
Lover Bridge of Tamsui in Taiwan
Golden Gate Bridge bij San Franisco
Golden Gate Bridge bij San Franisco
Müngstener Brücke, Duitslands hoogste spoorbrug, van gietijzer
Müngstener Brücke, Duitslands hoogste spoorbrug, van gietijzer

Langste overspanning ter wereld[bewerken]

Een brug kan in principe eindeloos lang worden gemaakt. Er zijn echter wel grenzen aan de lengte van een enkele overspanning, ofwel het gedeelte tussen twee pijlers. De langste overspanningen komen voor bij hangbruggen.

Dit is de top tien van de langste brugoverspanningen ter wereld:

Nr. Brug Land Type brug Overspanning Voltooid
1 Akashi-Kaikyo-brug Vlag van Japan Japan Hangbrug 1991 m 1998
2 Xihoumenbrug Vlag van China China Hangbrug 1650 m 2009
3 Grote Beltbrug Vlag van Denemarken Denemarken Hangbrug 1624 m 1998
4 Yi Sun-sin Brug Vlag van Zuid-Korea Zuid-Korea Hangbrug 1545 m 2012
5 Runyangbrug Vlag van China China Hangbrug 1490 m 2005
6 Fourth Nanjing Yangtze Brug Vlag van China China Hangbrug 1418 m 2012
7 Humberbrug Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Hangbrug 1410 m 1981
8 Jiangyinbrug Vlag van China China Hangbrug 1385 m 1999
9 Tsing Ma Brug Vlag van China China Hangbrug 1377 m 1997
10 Hardangerbrua Vlag van Noorwegen Noorwegen Hangbrug 1310 m 2013

Bekende bruggen in Nederland[bewerken]

Bekende bruggen in België[bewerken]


Bekende bruggen in andere landen[bewerken]

Australië[bewerken]

China[bewerken]

Curaçao[bewerken]

Denemarken[bewerken]

Duitsland[bewerken]

Frankrijk[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Lijst van bruggen over de Seine

Italië[bewerken]

Luxemburg[bewerken]

Tsjechië[bewerken]

Verenigd Koninkrijk[bewerken]

Verenigde Staten[bewerken]

Zwitserland[bewerken]

Constructiedelen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Algemeen: Ecotoop · Landvorm · Landschap · Landschapselement · Nederlandse landschappen
Vlakvormig: Abschnittsmotte · Achterkade · Beekdal · Beemd · Begraafplaats · Bolle akker · Bos · Brink · Brinkdorp · Broek · Del · Dorp · Droogmakerij · Duin · Eiland · Eng · Enk · Es · Esdorp · Fort · Geriefbos · Gors · Griend · Haven · Heuvel · Houtkade · Inlaag · Karreveld · Kerkhof · Kolk · Kraag · Kreek · Kreekrug · Kromakker · Kwelder · Landgoed · Legakker · Lintdorp · Luchthaven · Maat · Made · Mede · Marke · Meer · Meerstal · Meetje · Meet · Moeras · Mijnsteenheuvel · Oeverwal · Pestbosje · Petgat · Pingoruïne · Plas · Poel · Polder · Raatakkers · Rak · Redoute · Rivier · Rivierstrand · Rustbosje · Schans · Schol · Schor · Slik · Sluis · Stad · Stelle · Stinswier · Strand · Strandwal · Strang · Stroomrug · Struweel · Stuwmeer · Stuwwal · Terril · Terp · Uiterwaard · Veenkoepel · Veenlens · Veenkolonie · Veenpolder · Veenplas · Veenterp · Ven · Vesting · Viskenij · Visvijver · Vliedberg · Vliegveld · Vloeiveld · Vloeiweide · Waai · Wad · Weel · Weide · Weiland · Wiel · Wierde · Zee
Lijnvormig: Aarden dam · Aquaduct · Autosnelweg · Autoweg · Bandijk · Barrage · Beek · Berceau · Berm · Boezem · Brandsloot · Dam · Diep · Dijk · Doodweg · Dromerdijk · Enkwal · Fietspad · Fietsstrook · Gracht · Grubbe · Haag · Haha · Heg · Holle weg · Houtkant · Houtsingel · Houtwal · Jaagpad · Kaai · Kade · Kanaal · Kerkpad · Krib · Laan · Landscheiding · Landgraaf · Landweer · Lijkweg · Maar · Molengang · Muraltmuur · Opvaart · Ossengang · Pad · Reeweg · Ringdijk · Ringvaart · Rivier · Schipsloot · Schipvaart · Schurveling · Singel · Singelgracht · Slaperdijk · Sloot · Snelweg · Spoorweg · Steenberg · Strandhoofd · Strekdam · Stuwdam · Tiendweg · Trambaan · Trekpad · Trekvaart · Trottoir · Tunnel · Turfvaart · Tuunwal · Uiterdijk · Vaart · Veenkade · Veendijk · Vlechtheg · Voetpad · Wakerdijk · Wal · Wandelpad · Weg · Wetering · Wieke · Wijk · Wierdijk · Wildwal · Zeedijk · Zwetsloot
Puntvormig: Banpaal · Bermmonument · Boe · Boerderij · Boerenkuil · Boô · Borg · Brug · Buitenplaats · Burcht · Coupure · Daliegat · Dobbe · Duiker · Eendenkooi · Galg · Gemaal · Grafheuvel · Grenspaal · Hagelkruis · Havezate · Hoeve · Hollestelle · Hoogholtje · Hunebed · Inlaat · Inundatiesluis · Kasteel · Kerkgebouw · Kwakel · Molen · Mottekasteel · Overlaat · Overweg · Pijp · Pomp · Ringwalburcht · Rolpaal · Schaapvolt · Stuw · Til · Turfput · Veenput · Verlaat · Viaduct · Vijver · Voorde · Waterpomp · Waterput · Watertoren