San Francisco

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

San Francisco Stad in de Verenigde Staten Situering Staat Californië County San Francisco Coördinaten 37°46' NB 122°26' WL Algemeen Oppervlakte 600,7 km² - land 121,0 km² - water 429,7 km² Inwoners (2005) 739.426 (6110/km²) Bron: Volkstelling 2004, www.census.gov   Verenigde Staten Californië San Francisco

San Francisco, liggend aan de westkust van de Verenigde Staten, is na Los Angeles, San Diego, en San José de vierde stad van Californië.

De stad, die 744.230 inwoners telt, ligt op een landtong die de Stille Oceaan scheidt van de Baai van San Francisco. De agglomeratie waarin San Francisco ligt, bestaat uit de steden San José, San Francisco, Oakland en Berkeley, die alle rond de Baai van San Francisco liggen. Met ruim 7 miljoen inwoners is het de op vier na grootste agglomeratie in de Verenigde Staten, alleen New York, Los Angeles, Chicago en Washington D.C.-Baltimore zijn groter.

Kenmerkend aan San Francisco zijn haar heuvels. De stad is gebouwd op niet minder dan 43 heuvels. De bekendste symbolen van de stad zijn de Golden Gate Bridge, Alcatraz, de Transamerica Pyramid en de kabeltrams. Ook de homowijk Castro geniet internationale bekendheid.

Inhoud 1 Geschiedenis 2 Geografie 2.1 Topografie 2.2 Klimaat 2.3 Aardbevingen 3 Demografie 4 Cultuur 4.1 Bezienswaardigheden 4.2 Musea 4.3 Muziek 5 Verkeer en vervoer 6 San Francisco in de volkscultuur 6.1 Televisieseries in San Francisco 6.2 In San Francisco opgenomen films 6.2.1 Films over Alcatraz 6.3 Liedjes over San Francisco 7 Universiteiten en Hogescholen 8 Bekende personen 9 Partnersteden 10 Fotogalerij 11 Plaatsen in de nabije omgeving 12 Trivia 13 Externe links 14 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Geschiedenis

Rond 3000 voor Christus werd de San Francisco Bay Area bewoond door een indianenstam, later de Ohlone genoemd.^[1]

Op 16 november 1542 zeilde Juan Rodriguez Cabrillo langs de kust nabij San Francisco en ontdekte de Farallonen. In 1575 strandde Sebastian Rodriguez Cermeno in Drake's Bay en eiste het land voor Spanje. Hij noemde het Puerto de San Francisco (Haven van de H. Franciscus). Later, in 1579, strandde ook Sir Francis Drake in die naar hem genoemde baai. Hij eiste het land op voor Engeland en noemde het Nova Albion.

Pioniers, waaronder Jose Francisco Ortega, van een Spaanse expeditie geleid door ene Don Gaspar de Portola ontdekten op 2 november 1769 de Golden Gate. Een andere Spaanse expeditie, geleid door Juan Bautista de Anza bereikte de Presidio op 27 maart 1776. De Verenigde Staten van Amerika verklaarden hun onafhankelijkheid van Groot-Brittannië (4 juli, tevens de nationale feestdag. De Missie van San Francisco de Asis werd officieel ingewijd op 9 oktober.

Toen in 1846 de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog begon, namen de Verenigde Staten een deel van Californië in, waaronder San Francisco. In dat jaar werd Yerba Buena (gesticht in 1835) hernoemd in San Francisco.

In 1906 werd San Francisco getroffen door een zware aardbeving. Er vielen vermoedelijk enkele duizenden doden en veel gebouwen werden verwoest. De stad werd daarna snel en op grote schaal weer opgebouwd.

In de tweede helft van de twintigste eeuw ontwikkelde San Francisco zich tot een stad met alternatieve culturen. In de jaren '60 van de 20e eeuw werd de stad gezien als hippiehoofdstad van de wereld; met name de buurt Haight-Ashbury stond centraal in de hippiebeweging. Tevens was raadslid Harvey Milk in de jaren 70 een van de eerste openlijk homoseksuele stadsbestuurders. San Francisco wordt ook nu nog gezien als een paradijs voor homoseksuelen van de Verenigde Staten, omdat het een relatief homo-tolerante stad is.

[bewerken] Geografie

[bewerken] Topografie

San Francisco ligt op het Schiereiland van San Francisco aan de westkust van de Verenigde Staten. De stad ligt in de staat Californië, waar het de op drie na grootste stad is, gerekend naar inwonertal. In een straal van 50 km rondom San Francisco ligt de San Francisco Bay Area, de agglomeratie rond San Francisco (7 miljoen inwoners) ligt. De belangrijkste steden van de agglomeratie rondom San Francisco zijn: Berkeley, Oakland, Palo Alto, San José en de Silicon Valley.

In de Bay Area liggen voorts enkele natuurgebieden, zoals Muir Woods National Monument en Point Reyes National Seashore

[bewerken] Klimaat

In januari is de gemiddelde temperatuur 10,6 °C, in juli is dat 15,1 °C. Jaarlijks valt er gemiddeld 500,6 mm neerslag (gegevens op basis van de meetperiode 1961-1990). San Francisco is vaak gehuld in een wazige mist. Deze mist is er mede voor verantwoordelijk dat de zomers in San Francisco uitermate koel zijn; de schrijver Mark Twain heeft ooit beweerd dat 'de koudste winter die hij ooit meegemaakt had, een zomer in San Francisco' was. De mist ontstaat doordat in het binnenland (Arizona, Nevada, Utah en dergelijke) de temperatuur in de zomer hoog oploopt. De warme lucht die hierdoor opstijgt wordt aangevuld door lucht vanaf zee - beter gezegd; vanaf de Grote Oceaan. Deze lucht is vanzelfsprekend veel kouder. De wisselwerking tussen koude en warme lucht zorgt onder andere voor mist en neerslag.

Weergemiddelden voor San Francisco
Maand	jan	feb	mrt	apr	mei	jun	jul	aug	sep	okt	nov	dec	Jaar
gemiddeld maximum (°C)	13	16	16	17	18	19	19	19	21	21	18	14	17
gemiddeld minimum (°C)	8	9	9	10	11	12	12	12	13	13	11	8	11
neerslag (mm)	104,1	88,9	73,7	38,1	12,7	5,1	0	0	5,1	27,9	66	99,1	518,2
bron: Weatherbase[2]

[bewerken] Aardbevingen

Zie Aardbeving van San Francisco in 1906 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De stad ligt op de San Andreas-breuk, oorzaak van regelmatige (kleine en grote) aardbevingen. Op 18 april 1906 richtte een zware aardbeving grote schade aan in San Francisco. De meest algemeen geaccepteerde schatting van de magnitude van deze beving is 7,8 op de schaal van Richter. Andere schattingen variëren tussen 7,7 en 8,3. ^[3] Er waren 3000 doden. De meeste schade werd echter aangericht door de grote brand die na de beving ontstond. Honderd jaar later, op 18 april 2006, werd dit feit herdacht.

In 1989 werd de stad opnieuw door een grote aardbeving getroffen (circa 60 slachtoffers). De kans dat een dergelijke ramp de stad opnieuw treft blijft groot. Het kan nog vele jaren duren, maar een verwoestende aardbeving kan iedere dag toeslaan. Veel gebouwen zijn 'bevingsproof' gemaakt, maar desondanks kan een aardbeving nog steeds grote gevolgen hebben.

[bewerken] Demografie

In 1990 woonden er 723.959 mensen in San Francisco, in 2000 steeg dat aantal tot 776.773. Sindsdien daalt de populatie. In 2004 woonden er in San Francisco nog maar 744.000 mensen en in 2005 waren het er 739.426.

In de totale agglomeratie San Francisco Bay Area leven er meer dan 7 miljoen mensen (2004). San Francisco is onderverdeeld in tien districten en ongeveer 100 wijken.

Van de bevolking is 13,7 % ouder dan 65 jaar en bestaat voor 38,6 % uit eenpersoonshuishoudens. De werkloosheid bedraagt 2,8 % (cijfers volkstelling 2000).

De bevolking bestaat uit:

• 49,60 % blanken
• 30,84 % Aziatisch
• 7,79 % Afro-Amerikaans
• 0,49 % van de eilanden in de Stille Oceaan
• 0,45 % Indianen (Native Americans)
• 6,48 % andere rassen

In totaal zijn van al deze mensen 14,10 % Hispanic of Latino. In San Francisco zijn de grootste etnische groepen Chinezen (19,60 %), Ieren (8,80 %), Duitsers (7,70 %) en Engelsen (6,10 %). De stad heeft het grootste percentage Aziatische Amerikanen van het hele vasteland van de VS.

[bewerken] Cultuur

In de jaren zestig heeft de stad zich universeel ontwikkeld tot een stad waar onderwerpen als drugs en seks niet worden ontweken... Dat is terug te zien in het werk van Armistead Maupin in een dagelijkse rubriek uit de krant 'The San Francisco Chronicle'. De agglomeratie is de bakermat van bewegingen als Beatnik en de Hippies. Het rookbeleid in openbare ruimtes is erg streng. In 2005 werd roken zelfs verboden in parken.

De banden van San Francisco met Azië zijn belangrijk om de stad te kunnen begrijpen: de Chinese gemeenschap is een van de grootste van Noord-Amerika; San Francisco heeft de op een na grootste Chinese wijk van de Verenigde Staten, na New York. De stad heeft een zusterverband met Sjanghai en heeft banden met de Aziatische cultuur ontwikkeld; het Museum van de Aziatische Kunst en de Japanse Tuin vallen onder de meest interessante van het Westen. In 1975 trok een tijdelijke expositie in San Francisco van Chinese archeologische vondsten 800.000 bezoekers in twee maanden.

[bewerken] Bezienswaardigheden

Gebouwd op niet minder dan 43 heuvels, biedt deze stad talrijke bezienswaardigheden.

• Golden Gate Bridge is een grote hangbrug die het schiereiland waarop San Francisco ligt met het noorden verbindt. De brug is hoog genoeg om de grote zeeschepen de haven van San Francisco zonder problemen te laten bereiken.
• Fisherman's Wharf
• Union Square
• Alamo Square, bekend om de beroemde "Painted Ladies".
• Chinatown. San Francisco huisvest het op een na grootste Chinatown van Noord-Amerika. Dezer dagen geldt de rijkelijk versierde wijk als een van de topattracties van de stad.
• De sinistere gevangenis op het eiland Alcatraz. Alcatraz was vroeger een bijzonder beveiligde gevangenis op een eiland voor de kust van San Francisco waar de grootste misdadigers werden opgesloten, en waar, naar men zegt, nooit iemand levend is ontsnapt. Drie gevangenen hebben het gepresteerd te ontsnappen. Of zij levend het vasteland hebben weten te bereiken is onbekend; volgens de autoriteiten zijn ze verdronken. Sluitend bewijs hiervoor is echter nooit gevonden. Na deze gebeurtenis is de gevangenis gesloten. De film Escape from Alcatraz gaat over deze gebeurtenis. Het eiland is nu een drukbezocht museum. Één van de bekendste gevangenen van het eiland was Al Capone.
• Transamerica Pyramid

[bewerken] Musea

Het rijke culturele leven heeft San Francisco onder andere te danken aan haar musea.

Zo is er het Exploratorium, een museum met het thema wetenschap, dat is gevestigd in het Palace of Fine Arts, een gebouw uit 1915, dat werd gebouwd voor een internationale expositie. De bouwstijl is die van een oude Romeinse koepel.

De California Academy of Sciences bevindt zich in het Golden Gate Park. Dit is een museum en wetenschappelijk onderzoeksinstituut met een internationale reputatie, waar aquaria, natuurhistorische verzamelingen en een planetarium zijn te vinden.

In het civic center, in een gebouw dat in gebruik werd genomen in 1966, bevindt zich het Museum voor Aziatische kunst. Het museum herbergt ongeveer 15.000 voorwerpen uit Azië. Het grootste deel van de collectie is afkomstig van de miljonair Avery Brundage, die stierf in 1975. In 1989 werd een afdeling met Koreaanse kunst toegevoegd aan de collectie. Vanaf 20 maart 2003, na een grondige renovatie onder leiding van de Italiaanse architect Gae Aulenti, biedt het museum zijn collectie aan in een nieuw kader.

Ten slotte zijn er nog ander musea, zoals het Fine Arts Museums of San Francisco - dat bestaat uit het M.H. de Young Memorial Museum en het California Palace of the Legion of Honor - en het San Francisco Museum of Modern Art.

[bewerken] Muziek

Het San Francisco Jazz Festival vindt sinds 1982 plaats in de herfst.

[bewerken] Verkeer en vervoer

De heuvels in San Francisco zijn te steil om er een normale tram te laten rijden. Daarom rijden er cable cars die zich 'vastgrijpen' aan kabels die door een sleuf tussen de rails onder de grond bewegen. In de vlakke straten rijden ook 'normale' trams, deels van het type PCC-car.

De Golden Gate Bridge is een van de bekendste bruggen ter wereld en verbindt het Schiereiland van San Francisco met Marin County over de Golden Gate.

In San Mateo County, 21 km ten zuiden van de stad, ligt het vliegveld San Francisco International Airport. Het vliegveld ligt op een landwinningsgebied in de baai, vlak boven zeeniveau.

[bewerken] San Francisco in de volkscultuur

[bewerken] Televisieseries in San Francisco

Televisieseries die zich afspelen in San Francisco:

• The Adventures of Brisco County, Jr.
• Too Close for Comfort
• Charmed
• Tales of the City
• Dharma & Greg
• Full House
• Ironside
• Jackie Chan Adventures
• Kindred: The Embraced
• Monk
• Nash Bridges
• Poltergeist: The Legacy
• Presidio Med
• The Streets of San Francisco
• Sliders
• Suddenly Susan
• Party of Five
• MythBusters
• Journeyman
• Eli Stone

[bewerken] In San Francisco opgenomen films

• Bullitt, 1968, van Peter Yates, met Steve McQueen, Jacqueline Bisset, Robert Vaughn en Robert Duvall
• The Net (gedeeltelijk), 1995, van Irvin Winkler met Sandra Bullock
• Mrs. Doubtfire, 1993, van Chris Columbus met Robin Williams, Sally Field en Pierce Brosnan
• San Francisco, 1936, van W.S. Van Dyke met Clark Gable, Jeanette MacDonald, Spencer Tracy
• Vertigo, 1958, van Alfred Hitchcock, met onder meer de Coit Tower, de Golden Gate Bridge en het Legion of Honor-museum
• Sister Act, 1992, van Emile Ardolino met Whoopi Goldberg, Bill Nunn en Maggie Smith
• Sister Act 2, 1993, van Bill Duke met Whoopi Goldberg, James Coburn en Maggie Smith
• Copycat, 1995, van Jon Amiel
• Metro, 1998, met Eddie Murphy
• Dirty Harry, 1971, van Don Siegel met Clint Eastwood. De sequels spelen zich eveneens af in San Francisco
• The Presidio, 1988, met Meg Ryan en Sean Connery
• Basic Instinct, 1992, van Paul Verhoeven, met Michael Douglas en Sharon Stone
• The Princess Diaries, 2001, van Garry Marshall met Julie Andrews en Anne Hathaway
• A View to A Kill, 1985, van John Glen met Roger Moore en Christopher Walken
• The Game, 1997, van David Fincher met Michael Douglas en Sean Penn
• The Towering Inferno, 1974, met Steve McQueen en Paul Newman
• Sweet November, 2001, van Pat O'Connor met Keanu Reeves en Charlize Theron
• The Graduate, 1967, van Walt Nichols met Anne Bancroft en Dustin Hoffman
• The Birds, 1963, van Alfred Hitchcock met Rod Taylor en Suzanne Pleshette
• Psycho, 1960, van Alfred Hitchcock met Janet Leigh en Anthony Perkins
• The Maltese Falcon, 1941, van John Huston met Humphrey Bogart en Peter Lorre
• The Voyage Home, 1986, van Leonard Nimoy, met William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, James Doohan e.a., 4e speelfilm uit de Star Trek reeks
• The Invisible Circus (gedeeltelijk), 2001, van Adam Brooks, met Jordana Brewster, Christopher Eccleston en Cameron Diaz.
• Hulk (gedeeltelijk), 2003, van Ang Lee, met Eric Bana, Jennifer Connelly, Sam Elliot en Nick Nolte.
• Some Kind Of Monster, 2004, van Joe Berlinger en Bruce Sinofsky, met James Hetfield, Lars Ulrich, Kirk Hammett en Robert Trujillo, de docu toont het vallen en heropstaan van de metalband Metallica voor, tijdens en na de opnames van hun album St. Anger.
• The Pursuit of Happyness (2006) van Gabriele Muccino met Will Smith.
• Zodiac (2007) van David Fincher met Jake Gyllenhaal en Robert Downey Jr..
• Milk (2008) van Gus Van Sant met Sean Penn.

[bewerken] Films over Alcatraz

De gevangenis van Alcatraz, die in de baai van San Francisco ligt heeft meerdere filmmakers geïnspireerd. De meest bekende films waarin de gevangenis voorkomt, zijn:

• Birdman of Alcatraz, 1962, van John Frankenheimer, met Burt Lancaster is een gedramatiseerd verhaal over het leven van Robert Stroud, een gevangene ook wel bekend als "Birdman of Alcatraz", vanwege zijn leven met vogels
• Escape from Alcatraz, 1979, van Don Siegel, met Clint Eastwood gebaseerd op de ontsnapping van 1962
• Point Blank, 1967, van John Boorman, met Lee Marvin en Angie Dickinson. Dit was de eerste film die op locatie gefilmd werd na de sluiting van de gevangenis in 1963.
• Murder In The First, 1995, met Christian Slater, Kevin Bacon en Gary Oldman vertelt het verhaal over de marteling van een gevangene
• The Rock, 1996, van Michael Bay, waarin het verhaal zich om beurten afspeelt in San Francisco en op het eiland van de gevangenis van Alcatraz

[bewerken] Liedjes over San Francisco

Village People, San Francisco Dean Martin, I left my heart in San Francisco Julie London, I left my heart in San Francisco Roger Williams, I left my heart in San Francisco Scott McKenzie, San Francisco The Flowerpot Men, Let's go to San Francisco Frank Sinatra, I left my heart in San Francisco Hello Saferide, San Francisco Bee Gees, San Francisco Bill Cosby, Drive in San Francisco

Johnny Hallyday, San Francisco Paul McCartney, San Francisco Bay Blues Maxime Le Forestier, San Francisco Henry Mancini, Streets of San Francisco The Animals, San Franciscan nights Otis Redding, (Sittin' on) The dock of the Bay Stereophonics, Have a nice day Arctic Monkeys, Fakes tales of San Francisco Global Deejays, The Sound of San Francisco The Mamas and the Papas, If You're Going to San Francisco Eric Clapton, San Francisco Bay Blues Chris Isaak, San Francisco Days Janis Joplin, San Francisco Bay Blues Jill Sobule, San Francisco

[bewerken] Universiteiten en Hogescholen

• Openbare universiteiten:
  • Universiteit van Californië - San Francisco, (University of California, San Francisco)
  • City College of San Francisco
  • San Francisco State University
  • University of California, Hastings College of the Law

• Privé-universiteiten:
  • Academy of Art University
  • Alliant International University
  • Art Institute of California - San Francisco
  • Arthur A. Dugoni School of Dentistry
  • California College of the Arts
  • California Institute of Integral Studies
  • DeVry University
  • The Fashion Institute of Design and Merchandising (FIDM)
  • Golden Gate University
  • Heald College
  • New College of California
  • San Francisco Art Institute
  • San Francisco Conservatory of Music
  • San Francisco School of Digital Filmmaking
  • The University of the Pacific
  • University of San Francisco
  • Wharton School of the University of Pennsylvania

N.B.: de Universiteit van Californië te Berkeley en de Stanford-universiteit liggen ook in de agglomeratie bij San Francisco.

[bewerken] Bekende personen

Zie Lijst van San Franciscanen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geboren in San Francisco:

• Robert Frost, dichter (1874)
• Jack London (1876)
• Isadora Duncan, danseres (1878)
• Caspar Weinberger (1917)
• Clint Eastwood (1930)
• Gary Snyder, dichter (1930)
• John Young, astronaut (1930)
• Bill Bixby, acteur (1934)
• Stephen Breyer, Rechter van het Supreme Court van de VS (1938)
• Natalie Wood, actrice (1938)
• Bruce Lee, acteur (1940)
• Jerry Garcia, (1942) musicus
• O. J. Simpson (~1946)
• Danny Glover (1947)
• Sean Penn (1960)
• Kirk Hammett, gitarist (1962)
• Rob Schneider, acteur (1963)
• Courtney Love (1964)
• Harvey Milk, de eerste homoseksuele stadsbestuurder
• Courtney Thorne-Smith (1967)
• Lisa Bonet, actrice (1967)
• Aisha Tyler, actrice (1975)
• Caspar Weinberger, minister van Defensie van de VS
• Robert McNamara, minister van Defensie van de VS
• Josh Hartnett, acteur (1978)

Woonachtig in San Francisco (elders geboren):

• Wilhelm Hillebrand, arts en botanicus
• M.C. Hammer
• George Hearst
• Jack Kerouac
• Danielle Steele
• Robert Louis Stevenson, van 1879 tot 1880
• Mark Twain
• Lemony Snicket
• Robin Williams, Acteur
• Amy Tan, romanschrijfster
• Whoopi Goldberg, Actrice
• Carlos Santana, (1947) Gitarist
• Tracy Chapman, componist, zangeres
• Bobby McFerrin, componist, zanger
• Boz Scaggs, Componist, musicus
• Joe Montana, American football speler
• Carol Channing, Actrice
• Allen Ginsberg, Dichter
• Francis Ford Coppola, Regisseur
• Bob Kaufman, Dichter
• Barry Bonds, Atleet
• Adam Savage presentator
• Jamie Hyneman presentator, eigenaar M5 Industries

[bewerken] Partnersteden

• Seoel (Zuid-Korea), sinds 1976
• Sjanghai (China)
• Taipei (Taiwan)
• Osaka (Japan)
• Ho Chi Minhstad (Vietnam)
• Manilla (Fillipijnen)
• Parijs (Frankrijk)
• Thessaloniki (Griekenland)
• Sydney (Australië)
• Haifa (Israël)
• Zürich (Zwitserland)

[bewerken] Fotogalerij

Alcatraz	Openbaar vervoer op de heuvels	Golden Gate bridge	Golden Gate Bridge
Museum voor moderne kunst	San Francisco vanuit de lucht	De luchthaven van San Francisco in de nacht	De luchthaven van San Francisco
Transamerica Pyramid	ingang naar Chinatown	de voormalige hippiebuurt Haight Ashbury

[bewerken] Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 16 km rond San Francisco.

[bewerken] Trivia

• San Francisco is de stad waar de "jeans" werd geboren.
• De afkortingen Frisco en San Fran worden meestal gebezigd door toeristen en kunnen rekenen op ergernis en irritatie bij bewoners van San Francisco. De enige lokaal geaccepteerde afkorting voor San Francisco is SF.

[bewerken] Externe links

• San Francisco op Wikitravel
• Statistieken, kaarten en andere informatie over San-Francisco op city-data.com
• San Francisco informatie