San Francisco

San Francisco Stad in de Verenigde Staten Situering Staat Californië County San Francisco Coördinaten 37°46' NB 122°26' WL Algemeen Oppervlakte 600,7 km² - land 121,0 km² - water 429,7 km² Inwoners (2005) 739.426 (6110/km²) - agglomeratie 7.468.390 (2010) (Bay Area) Bron: Volkstelling 2004, www.census.gov Portaal    Verenigde Staten Californië San Francisco

San Francisco is een stad in de Amerikaanse staat Californië en het hart van de San Francisco Bay Area. San Francisco is de vierde stad van Californië, na Los Angeles, San Diego en San Jose. Het is tevens de enige stad in Californië die samenvalt met een county: officieel heet ze City and County of San Francisco.

De stad, die 805.235 inwoners telt, ligt op het schiereiland van San Francisco dat de Stille Oceaan van de Baai van San Francisco scheidt. De agglomeratie waarvan San Francisco het centrum is bestaat uit de steden San Jose, San Francisco, Oakland en Berkeley. Met ruim 7 miljoen inwoners is het de op vier na grootste agglomeratie in de Verenigde Staten. Alleen New York, Los Angeles, Chicago en Washington D.C.-Baltimore zijn groter.

San Francisco is een van de populairste toeristische steden ter wereld. Kenmerkend aan San Francisco zijn haar steile heuvels, de frisse zomers en de mist. De bekendste symbolen van de stad zijn de Golden Gate Bridge, Alcatraz, Chinatown, de Transamerica Pyramid en de kabeltrams. Ook de homowijk Castro geniet internationale bekendheid.

Geschiedenis

Het Presidio van San Francisco in 1822

Haven van San Francisco rond 1850

Rond 3000 voor Christus werd de San Francisco Bay Area bewoond door een indianenstam, later de Ohlone genoemd.

Op 16 november 1542 zeilde Juan Rodríguez Cabrillo langs de kust nabij San Francisco en ontdekte de Farallonen. In 1575 strandde Sebastião Rodrigues Soromenho in Drakes Bay en eiste het land voor Spanje. Hij noemde het Puerto de San Francisco (Haven van de Heilige Franciscus). Later, in 1579, strandde ook Sir Francis Drake in de naar hem vernoemde baai. Hij eiste het land op voor Engeland en noemde het Nova Albion.

Pioniers, onder wie José Francisco Ortega, van een Spaanse expeditie geleid door Gaspar de Portolá ontdekten op 2 november 1769 de Golden Gate. Zeven jaar later, op 28 maart 1776 stichtte een andere Spaanse expeditie, geleid door Juan Bautista de Anza, het Presidio en vervolgens in juni van hetzelfde jaar de missiepost van San Francisco de Asís.

Begin negentiende eeuw ontstond ongeveer drie kilometer van het presidio het dorpje Yerba Buena ('Goed Gras'). Toen in 1846 de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog begon, namen de Verenigde Staten een deel van Alta California in, waaronder Yerba Buena dat werd hernoemd naar San Francisco.

In 1906 werd San Francisco getroffen door een zware aardbeving. Er vielen vermoedelijk enkele duizenden doden en veel gebouwen werden verwoest. De stad werd daarna snel en op grote schaal weer opgebouwd.

In de tweede helft van de twintigste eeuw ontwikkelde San Francisco zich tot een stad met alternatieve culturen. In de jaren '60 van de 20e eeuw werd de stad gezien als hippiehoofdstad van de wereld; met name de buurt Haight-Ashbury stond centraal in de hippiebeweging. Tevens was raadslid Harvey Milk in de jaren 70 een van de eerste openlijk homoseksuele stadsbestuurders. San Francisco wordt ook nu nog gezien als een paradijs voor homoseksuelen van de Verenigde Staten, omdat het een relatief homo-tolerante stad is.

Geografie

Topografie

San Francisco ligt op het Schiereiland van San Francisco aan de westkust van de Verenigde Staten. De stad ligt in de staat Californië, waar het de op drie na grootste stad is, gerekend naar inwonertal. In een straal van 50 km rondom San Francisco ligt de San Francisco Bay Area, de agglomeratie rond San Francisco (7 miljoen inwoners) ligt. De belangrijkste steden van de agglomeratie rondom San Francisco zijn: Berkeley, Oakland, Palo Alto, San José en de Silicon Valley.

In de Bay Area liggen voorts enkele natuurgebieden, zoals Muir Woods National Monument en Point Reyes National Seashore.

Klimaat

San Francisco heeft een mediterraan klimaat. In januari is de gemiddelde temperatuur 10,6 °C, in juli is dat 15,1 °C. Jaarlijks valt er gemiddeld 500,6 mm neerslag (gegevens op basis van de meetperiode 1961-1990). San Francisco is vaak gehuld in een wazige mist. Deze mist is er mede voor verantwoordelijk dat de zomers in San Francisco uitermate koel zijn. De mist ontstaat doordat in het binnenland (Arizona, Nevada, Utah en dergelijke) de temperatuur in de zomer hoog oploopt. De warme lucht die hierdoor opstijgt wordt aangevuld door lucht vanaf zee - beter gezegd; vanaf de Grote Oceaan. Deze lucht is vanzelfsprekend veel kouder. De wisselwerking tussen koude en warme lucht zorgt onder andere voor mist en neerslag.

Weergemiddelden voor San Francisco
Maand	jan	feb	mrt	apr	mei	jun	jul	aug	sep	okt	nov	dec	Jaar
gemiddeld maximum (°C)	13	16	16	17	18	19	19	19	21	21	18	14	17
gemiddeld minimum (°C)	8	9	9	10	11	12	12	12	13	13	11	8	11
neerslag (mm)	104,1	88,9	73,7	38,1	12,7	5,1	0	0	5,1	27,9	66	99,1	518,2
bron: Weatherbase

Aardbevingen

Schade na de aardbeving van 1906 in San Francisco.

Zie Aardbeving van San Francisco in 1906 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De stad ligt op de San Andreas-breuk, oorzaak van regelmatige (kleine en grote) aardbevingen. Op 18 april 1906 richtte een zware aardbeving grote schade aan in San Francisco. De meest algemeen geaccepteerde schatting van de magnitude van deze beving is 7,8 op de schaal van Richter. Andere schattingen variëren tussen 7,7 en 8,3. Er waren 3000 doden. De meeste schade werd echter aangericht door de grote brand die na de beving ontstond. Honderd jaar later, op 18 april 2006, werd dit feit herdacht.

In 1989 werd de stad opnieuw door een grote aardbeving getroffen (circa 60 slachtoffers). De kans dat een dergelijke ramp de stad opnieuw treft blijft groot. Het kan nog vele jaren duren, maar een verwoestende aardbeving kan iedere dag toeslaan. Veel gebouwen zijn 'bevingsproof' gemaakt, maar desondanks kan een aardbeving nog steeds grote gevolgen hebben.

Demografie

Ingang naar Chinatown

In 1990 woonden er 723.959 mensen in San Francisco, in 2000 steeg dat aantal tot 776.773. Sindsdien daalt de populatie. In 2004 woonden er in San Francisco nog maar 744.000 mensen en in 2005 waren het er 739.426.

In de totale agglomeratie San Francisco Bay Area leven er meer dan 7 miljoen mensen (2004). San Francisco is onderverdeeld in tien districten en ongeveer 100 wijken.

Van de bevolking is 13,7 % ouder dan 65 jaar en bestaat voor 38,6 % uit eenpersoonshuishoudens. De werkloosheid bedraagt 2,8 % (cijfers volkstelling 2000).

De bevolking bestaat uit:

• 49,60 % blanken
• 30,84 % Aziatisch
• 7,79 % Afro-Amerikaans
• 0,49 % van de eilanden in de Stille Oceaan
• 0,45 % Indianen (Native Americans)
• 6,48 % andere rassen

In totaal zijn van al deze mensen 14,10 % Hispanic of Latino. In San Francisco zijn de grootste etnische groepen Chinezen (19,60 %), Ieren (8,80 %), Duitsers (7,70 %) en Engelsen (6,10 %). De stad heeft het grootste percentage Aziatische Amerikanen van het hele vasteland van de VS.

Cultuur

Victoriaans huis in San Francisco

In de jaren zestig heeft de stad zich universeel ontwikkeld tot een stad waar onderwerpen als drugs en seks niet worden ontweken... Dat is terug te zien in het werk van Armistead Maupin in een dagelijkse rubriek uit de krant 'The San Francisco Chronicle'. De agglomeratie is de bakermat van bewegingen als Beatnik en de Hippies. Het rookbeleid in openbare ruimtes is erg streng. In 2005 werd roken zelfs verboden in parken.

De banden van San Francisco met Azië zijn belangrijk om de stad te kunnen begrijpen: de Chinese gemeenschap is een van de grootste van Noord-Amerika; San Francisco heeft de op een na grootste Chinese wijk van de Verenigde Staten, na New York. De stad heeft een zusterverband met Shanghai en heeft banden met de Aziatische cultuur ontwikkeld; het Museum van de Aziatische Kunst en de Japanse Tuin vallen onder de meest interessante van het Westen. In 1975 trok een tijdelijke expositie in San Francisco van Chinese archeologische vondsten 800.000 bezoekers in twee maanden.

Bezienswaardigheden

De skyline van San Francisco

Alcatraz

Gebouwd op niet minder dan 43 heuvels, biedt deze stad talrijke bezienswaardigheden.

• Golden Gate Bridge is een grote hangbrug die het schiereiland waarop San Francisco ligt met het noorden verbindt. De brug is hoog genoeg om de grote zeeschepen de haven van San Francisco zonder problemen te laten bereiken.
• Fisherman's Wharf
• Union Square
• Alamo Square, bekend om de beroemde "Painted Ladies".
• Chinatown. San Francisco huisvest het op een na grootste Chinatown van Noord-Amerika. Dezer dagen geldt de rijkelijk versierde wijk als een van de topattracties van de stad.
• De sinistere gevangenis op het eiland Alcatraz. Alcatraz was vroeger een bijzonder beveiligde gevangenis op een eiland voor de kust van San Francisco waar de grootste misdadigers werden opgesloten, en waar, naar men zegt, nooit iemand levend is ontsnapt. Drie gevangenen hebben het gepresteerd te ontsnappen. Of zij levend het vasteland hebben weten te bereiken is onbekend; volgens de autoriteiten zijn ze verdronken. Sluitend bewijs hiervoor is echter nooit gevonden. Na deze gebeurtenis is de gevangenis gesloten. De film Escape from Alcatraz gaat over deze gebeurtenis. Het eiland is nu een drukbezocht museum. Één van de bekendste gevangenen van het eiland was Al Capone.
• Ferry Building
• Stadhuis van San Francisco
• Coit Tower
• Transamerica Pyramid
• De meer dan vijtienhonderd zeeleeuwen op Pier 39. Deze dieren lagen jarenlang op drijvende pontons in de haven, en zijn daar gekomen na een aardbeving. Elders langs de Californische kust zijn zeeleeuwen zichtbaar, maar relatief schuw. Eind november 2009 verdwenen de dieren opeens, maar tegenwoordig zijn ze weer te bezichtigen.

Musea

Het Exploratorium

Het rijke culturele leven heeft San Francisco onder andere te danken aan zijn musea.

Zo is er het Exploratorium, een museum met het thema wetenschap, dat is gevestigd in het Palace of Fine Arts, een gebouw uit 1915, dat werd gebouwd voor een internationale expositie. De bouwstijl is die van een oude Romeinse koepel.

De California Academy of Sciences bevindt zich in het Golden Gate Park. Dit is een museum en wetenschappelijk onderzoeksinstituut met een internationale reputatie, waar aquaria, natuurhistorische verzamelingen en een planetarium zijn te vinden.

In het civic center, in een gebouw dat in gebruik werd genomen in 1966, bevindt zich het Museum voor Aziatische kunst. Het museum herbergt ongeveer 15.000 voorwerpen uit Azië. Het grootste deel van de collectie is afkomstig van de miljonair Avery Brundage, die stierf in 1975. In 1989 werd een afdeling met Koreaanse kunst toegevoegd aan de collectie. Vanaf 20 maart 2003, na een grondige renovatie onder leiding van de Italiaanse architect Gae Aulenti, biedt het museum zijn collectie aan in een nieuw kader.

Ten slotte zijn er nog ander musea, zoals het Fine Arts Museums of San Francisco - dat bestaat uit het M.H. de Young Memorial Museum en het California Palace of the Legion of Honor - en het San Francisco Museum of Modern Art.

Muziek

Het San Francisco Jazz Festival vindt sinds 1982 plaats in de herfst.

Verkeer en vervoer

Een kabeltram

De heuvels in San Francisco zijn te steil om er een normale tram te laten rijden. Daarom rijden er cable cars die zich 'vastgrijpen' aan kabels die door een sleuf tussen de rails onder de grond bewegen. In de vlakke straten rijden ook 'normale' trams en sneltrams, waaronder trams van het historische type PCC-car op tramlijn F Market & Wharves.

De Golden Gate Bridge is een van de bekendste bruggen ter wereld en verbindt het Schiereiland van San Francisco met Marin County over de Golden Gate.

In San Mateo County, 21 km ten zuiden van de stad, ligt het vliegveld San Francisco International Airport. Het vliegveld ligt op een landwinningsgebied in de baai, vlak boven zeeniveau.

San Francisco in de volkscultuur

Televisieseries in San Francisco

San Francisco vanuit de lucht

Stadhuis van San Francisco

Televisieseries die zich afspelen in San Francisco:

The Adventures of Brisco County, Jr. That's So Raven Too Close for Comfort Charmed Tales of the City Dharma & Greg Full House Ironside Jackie Chan Adventures Kindred: The Embraced Monk

Nash Bridges Poltergeist: The Legacy Presidio Med The Streets of San Francisco Sliders Suddenly Susan Party of Five MythBusters Journeyman Eli Stone Trauma

In San Francisco opgenomen films

Golden Gate Bridge

De Victoriaanse Bouwstijl in San Francisco

Transamerica Pyramid

• Bullitt, 1968, van Peter Yates, met Steve McQueen, Jacqueline Bisset, Robert Vaughn en Robert Duvall
• The Net (gedeeltelijk), 1995, van Irvin Winkler met Sandra Bullock
• Mrs. Doubtfire, 1993, van Chris Columbus met Robin Williams, Sally Field en Pierce Brosnan
• San Francisco, 1936, van W.S. Van Dyke met Clark Gable, Jeanette MacDonald, Spencer Tracy
• Vertigo, 1958, van Alfred Hitchcock, met onder meer de Coit Tower, de Golden Gate Bridge en het Legion of Honor-museum
• Sister Act, 1992, van Emile Ardolino met Whoopi Goldberg, Bill Nunn en Maggie Smith
• Sister Act 2, 1993, van Bill Duke met Whoopi Goldberg, James Coburn en Maggie Smith
• Copycat, 1995, van Jon Amiel
• Metro, 1998, met Eddie Murphy
• Dirty Harry, 1971, van Don Siegel met Clint Eastwood. De sequels spelen zich eveneens af in San Francisco
• The Presidio, 1988, met Meg Ryan en Sean Connery
• Basic Instinct, 1992, van Paul Verhoeven, met Michael Douglas en Sharon Stone
• The Princess Diaries, 2001, van Garry Marshall met Julie Andrews en Anne Hathaway
• A View to a Kill, 1985, van John Glen met Roger Moore en Christopher Walken
• The Game, 1997, van David Fincher met Michael Douglas en Sean Penn
• The Towering Inferno, 1974, met Steve McQueen en Paul Newman
• Sweet November, 2001, van Pat O'Connor met Keanu Reeves en Charlize Theron
• The Graduate, 1967, van Walt Nichols met Anne Bancroft en Dustin Hoffman
• The Birds, 1963, van Alfred Hitchcock met Rod Taylor en Suzanne Pleshette
• Psycho, 1960, van Alfred Hitchcock met Janet Leigh en Anthony Perkins
• The Maltese Falcon, 1941, van John Huston met Humphrey Bogart en Peter Lorre
• Star Trek IV: The Voyage Home, 1986, van Leonard Nimoy, met William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, James Doohan e.a., 4e speelfilm uit de Star Trek reeks
• The Invisible Circus (gedeeltelijk), 2001, van Adam Brooks, met Jordana Brewster, Christopher Eccleston en Cameron Diaz.
• Hulk (gedeeltelijk), 2003, van Ang Lee, met Eric Bana, Jennifer Connelly, Sam Elliot en Nick Nolte.
• Some Kind Of Monster, 2004, van Joe Berlinger en Bruce Sinofsky, met James Hetfield, Lars Ulrich, Kirk Hammett en Robert Trujillo, de docu toont het vallen en heropstaan van de metalband Metallica voor, tijdens en na de opnames van hun album St. Anger.
• The Pursuit of Happyness (2006) van Gabriele Muccino met Will Smith.
• Zodiac (2007) van David Fincher met Jake Gyllenhaal en Robert Downey Jr..
• Milk (2008) van Gus Van Sant met Sean Penn.

Films over Alcatraz

De gevangenis van Alcatraz, die in de baai van San Francisco ligt heeft meerdere filmmakers geïnspireerd. De meest bekende films waarin de gevangenis voorkomt, zijn:

• Birdman of Alcatraz, 1962, van John Frankenheimer, met Burt Lancaster is een gedramatiseerd verhaal over het leven van Robert Stroud, een gevangene ook wel bekend als "Birdman of Alcatraz", vanwege zijn leven met vogels
• Escape from Alcatraz, 1979, van Don Siegel, met Clint Eastwood gebaseerd op de ontsnapping van 1962
• Point Blank, 1967, van John Boorman, met Lee Marvin en Angie Dickinson. Dit was de eerste film die op locatie gefilmd werd na de sluiting van de gevangenis in 1963.
• Murder In The First, 1995, met Christian Slater, Kevin Bacon en Gary Oldman vertelt het verhaal over de marteling van een gevangene
• The Rock, 1996, van Michael Bay, waarin het verhaal zich om beurten afspeelt in San Francisco en op het eiland van de gevangenis van Alcatraz

Liedjes over San Francisco

San Francisco, gezien vanaf Twin Peaks

Village People, San Francisco Neil Young, If you are going to San Francisco Tony Bennett, I left my heart in San Francisco Dean Martin, I left my heart in San Francisco Julie London, I left my heart in San Francisco Roger Williams, I left my heart in San Francisco Scott McKenzie, San Francisco PH Electro, San Francisco The Flowerpot Men, Let's go to San Francisco Frank Sinatra, I left my heart in San Francisco Hello Saferide, San Francisco Bee Gees, San Francisco Bill Cosby, Drive in San Francisco John Lee Hooker, Frisco Blues Buddy Guy, Hello San Francisco Johnny Hallyday, San Francisco Paul McCartney, San Francisco Bay Blues Maxime Le Forestier, San Francisco

Henry Mancini, Streets of San Francisco The Animals, San Franciscan nights Otis Redding, (Sittin' On) The Dock of the Bay Vanessa Carlton, San Francisco Stereophonics, Have a nice day Arctic Monkeys, Fakes tales of San Francisco Global Deejays, The Sound of San Francisco The Mamas and the Papas, If You're Going to San Francisco Eric Clapton, San Francisco Bay Blues Chris Isaak, San Francisco Days Janis Joplin, San Francisco Bay Blues Jill Sobule, San Francisco Train, Save Me San Francisco Journey, Lights Cascada, San Francisco Quicksilver Messenger Service, Song for Frisco Richie Havens, San Francisco Bay Blues

Universiteiten en hogescholen

Lombard Street

Telegraph Hill met de Coit Tower

• Openbare universiteiten:
  • Universiteit van Californië - San Francisco
  • City College of San Francisco
  • San Francisco State University
  • University of California, Hastings College of the Law

• Privé-universiteiten:
  • Academy of Art University
  • Alliant International University
  • Art Institute of California - San Francisco
  • Arthur A. Dugoni School of Dentistry
  • California College of the Arts
  • California Institute of Integral Studies
  • DeVry University
  • The Fashion Institute of Design and Merchandising (FIDM)
  • Golden Gate University
  • Heald College
  • New College of California
  • San Francisco Art Institute
  • San Francisco Conservatory of Music
  • San Francisco School of Digital Filmmaking
  • University of the Pacific
  • University of San Francisco
  • Wharton School of the University of Pennsylvania

N.B.: de Universiteit van Californië te Berkeley en de Stanford-universiteit liggen ook in de agglomeratie bij San Francisco.

Bekende personen

Zie Lijst van San Franciscanen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Partnersteden

• Seoel (Zuid-Korea), sinds 1976
• Shanghai (China)
• Taipei (Taiwan)
• Osaka (Japan)
• Ho Chi Minhstad (Vietnam)
• Manilla (Filipijnen)
• Parijs (Frankrijk)
• Thessaloniki (Griekenland)
• Sydney (Australië)
• Haifa (Israël)
• Zürich (Zwitserland)

Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 16 km rond San Francisco.

San Francisco

Alameda (16 km)

Belvedere (13 km)

Brisbane (9 km)

Broadmoor (8 km)

Colma (9 km)

Daly City (8 km)

Emeryville (16 km)

Pacifica (16 km)

San Bruno (15 km)

Sausalito (12 km)

South San Francisco (12 km)

Strawberry (16 km)

Tiburon (15 km)

Trivia

• San Francisco is de stad waar de "jeans" werd geboren.
• De afkortingen Frisco en San Fran worden meestal gebruikt door toeristen en kunnen rekenen op ergernis bij bewoners van San Francisco. De enige lokaal geaccepteerde afkorting voor San Francisco is SF.
• De stad San Francisco kun je ook tegenkomen bij het spel Grand Theft Auto San Andreas onder de naam San Fierro.

Externe links

Mediabestanden

• San Francisco op Wikitravel
• (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over San-Francisco op city-data.com
• San Francisco informatie

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Californië

Hoofdstad: Sacramento

Regio's: Antelope Valley · Big Sur · Central Valley · Central Coast · Channel Islands met Channel Islands National Park · Coachella Valley · Conejo Valley · Death Valley · Eastern California · Emerald Triangle · Gold Country · Greater Los Angeles · Imperial Valley · Inland Empire · Lake Tahoe · Mojave · Northern California · North San Diego County · Owens Valley · Pomona Valley · The Peninsula · Redwood Empire · Sacramento Valley · San Fernando Valley · San Francisco Bay Area · San Gabriel Valley · Santa Clara Valley · Santa Clarita Valley · San Joaquin Valley · Shasta Cascade · Sierra Nevada · Silicon Valley · Southern California · Upstate California · Wine Country · Yosemite

Metropolitane gebieden: Bakersfield · Chico · Fresno · Los Angeles-Long Beach-Glendale · Modesto · Napa · Oakland-Fremont-Hayward · Oxnard-Thousand Oaks-Ventura · Riverside-San Bernardino-Ontario · Sacramento-Roseville · Salinas · San Diego-Carlsbad-San Marcos · San Francisco-San Mateo-Redwood City · San Jose-Sunnyvale-Santa Clara · San Luis Obispo-Paso Robles · Santa Ana-Anaheim-Irvine · Santa Barbara-Santa Maria · Santa Cruz-Watsonville · Santa Rosa-Petaluma · Stockton · Vallejo-Fairfield · Visalia-Porterville · Yuba City

County's: Alameda · Alpine · Amador · Butte · Calaveras · Colusa · Contra Costa · Del Norte · El Dorado · Fresno · Glenn · Humboldt · Imperial · Inyo · Kern · Kings · Lake · Lassen · Los Angeles · Madera · Marin · Mariposa · Mendocino · Merced · Modoc · Mono · Monterey · Napa · Nevada · Orange · Placer · Plumas · Riverside · Sacramento · San Benito · San Bernardino · San Diego · San Francisco · San Joaquin · San Luis Obispo · San Mateo · Santa Barbara · Santa Clara · Santa Cruz · Shasta · Sierra · Siskiyou · Solano · Sonoma · Stanislaus · Sutter · Tehama · Trinity · Tulare · Tuolumne · Ventura · Yolo · Yuba

Portaal Californië

Wilde Westen · Portaal

37° 46' NB, 122° 25' WL