Zürich (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zürich
Gemeente in Zwitserland Vlag van Zwitserland
Vlag van Zürich Wapen van Zürich
Zürich (stad)
Zürich (stad)
Situering
Kanton Zürich
District Zürich
BFS/OFS/UST-code 0261
Soort gemeente Gemeente
Aangrenzende gemeenten Adliswil, Dübendorf, Fällanden, Kilchberg, Maur, Oberengstringen, Opfikon, Regensdorf, Rümlang, Schlieren, Stallikon, Uitikon, Urdorf, Wallisellen, Zollikon
Coördinaten 47° 23' NB, 8° 32' OL
Algemeen
Oppervlakte 91,88 km²
Inwoners (31-12-2012) 380.777 (4097,93 inw/km²)
Hoogte 408 m
Overig
Postcode 8000-8099
Netnummer 043, 044
Taal Duits
Inwonersnaam Zürcher
Website http://www.stadt-zuerich.ch
Detailkaart
Karte Gemeinde Zürich.png
Portaal  Portaalicoon   Zwitserland

Zürich (Zwitserduits: Züri, Italiaans: Zurigo, Retoromaans: Turitg, Latijn: Turicum) is de grootste stad van Zwitserland en is hoofdstad van het kanton Zürich. Zürich ligt aan de rivier de Limmat en de Sihl, in een breed dal aan het meer van Zürich (Zürichsee). Het gebied is al meer dan tweeduizend jaar bewoond. Zürich is het economisch centrum van Zwitserland. Alle belangrijke banken hebben hier een vestiging. De Zwitserse beurs is hier gevestigd, en tevens is het de handelsplaats voor goud in de wereld.

Zürich staat ook bekend als plaats voor vrijdenkers. Lenin verbleef hier in de tijd voor de revolutie in Rusland, en het dadaïsme is hier ontstaan. Zowel de Ierse schrijver James Joyce als de Duitse Nobelprijswinnaar Thomas Mann liggen in Zürich begraven. Op cultureel gebied zijn er vele musea. Met name het Kunsthaus heeft een breed erkende collectie.

Belangrijke gebouwen zijn de Grossmünster, het Kunsthaus Zürich, de ETH en Universiteit en het Heidi Weber Haus van de Zwitserse architect Le Corbusier.

Het grootste jaarlijks terugkerende evenement is de Street Parade, op de tweede zaterdag in augustus.

Geschiedenis[bewerken]

In de vroege Middeleeuwen was Zürich nauw gelieerd aan het Hertogdom Zwaben en twee geestelijke stichtingen van de Duitse koningen (de Grossmünster en de Fraumünster). Na het verval van het gezag van het Hertogdom en het uitsterven van het geslacht der Zähringers, verkreeg Zürich in 1262 de titel Reichsstadt. Hoewel dit in feite de onafhankelijkheid van de stad betekende kon Zürich zich pas in 1648 van het Heilige Roomse Rijk losweken.

De ontwikkelingen in Zürich zelf werden vanaf 1336 gezamenlijk geleid door de stadsadel en de gilden (Zünfte). In 1351 sloot Zürich zich aan bij het Zwitserse Eedgenootschap om zich te weren tegen de ambities van de Habsburgers. Samen met Bern nam Zürich het voortouw binnen de nog jonge statenbond. In 1519 nam Huldrych Zwingli de geestelijke leiding in de stad in de hand, waarmee Zürich tot een centrum van de Reformatie verwerd.

In de omliggende gebieden veroverde en verwierf de stad Zürich vele gebieden die tot aan de Franse bezetting in 1798 ondergeschikt bleven aan de stad. Het Franse bestuur voegde stad en landelijke gebieden samen tot het nieuwe Kanton Zürich. Een korte restauratie van de stedelijke overheersing na het einde van het napoleontische tijdperk kon niet voorkomen dat Zürich uiteindelijk slechts hoofdstad werd van het gelijknamige kanton.

De opmars van Zürich als economisch centrum van Zwitserland begon reeds met de textielindustrie in de 18e en 19e eeuw. Vanaf 1846 werd de leidende economische rol van Zürich uitgebreid naar de financiële en dienstverlenende sector door de oprichting van talrijke banken en verzekeringsbedrijven. In de tweede helft van de 19e eeuw begon een bouwgolf die Zürich van een kleine stad in een metropool verandert. Aanvankelijk beperkte de groei zich tot bouwwerkzaamheden in het centrum. Maar in 1893 en 1935 werden 20 landelijke gemeenten bij de stad gevoegd, waardoor de groei zich ook naar buiten de oude stad kon uitbreiden.

In de 20e eeuw was Zürich politiek in de ban van de arbeidersbeweging. Al vóór de nationale staking van 1918 waren er confrontaties tussen de gegoede burgerij en arbeiders. In het interbellum was het «Rode Zürich» een uithangbord voor de bestuurlijke kwaliteiten van de sociaaldemocratie. In 1939 werd in Zürich de landstentoonstelling gehouden, welke in het teken stond van de geestelijke weerstand tegen nazi-Duitsland. In 1943 werd de burgemeester (Stadtpräsident) van Zürich Ernst Nobs het eerste sociaaldemocratische lid van de regering (Bundesrat).

Op 28 februari 1848 waren er drie kandidaatsleden om bondsstad van Zwitserland te worden. Naast Zürich waren de kandidaten Luzern en de uiteindelijke winnaar Bern. De reden dat Zürich niet als bondsstad gekozen is, heeft te maken met het feit dat men bang was dat Zürich dan te veel macht zou krijgen.

Na de Tweede Wereldoorlog blijft Zürich een podium voor protestbewegingen, zoals die rond de Globus-rellen in 1968 en de jeugdonrust in 1980. De dag van de Arbeid leidde in de jaren zeventig en tachtig soms ook tot gewelddadige botsingen tussen politie en linkse/autonome demonstranten.

Ligging en stadsbeeld[bewerken]

Zürich is gelegen aan het noordwestelijke uiteinde van het Meer van Zürich (Zürichsee). Op dit punt verlaat de rivier de Limmat het meer en begint het brede Limmatdal. Zürich ligt hier ingeklemd tussen de Uetliberg op de linkeroever en de Zürichberg op de rechteroever. Ongeveer 1,5 km na het begin voegt de rivier de Sihl zich bij de Limmat. Bij helder weer zijn vanuit de stad en vanaf omliggende heuvels de Alpen duidelijk zichtbaar.

Bevolking[bewerken]

Zürich telt 391.000 inwoners (2012). Hiervan is 30% van niet-Zwitserse afkomst. De bevolking van Zürich vertegenwoordigt ongeveer 170 nationaliteiten. Duitsers, Fransen en Italianen maken de grootste buitenlandse bevolkingsgroepen uit.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • De kerken "Grossmünster" en "Fraumünster" met o.a. vijf glas-in-loodramen van Marc Chagall
  • De "De Hard-toren" (Hardturm), het oudste gebouw van de stad
  • Het "Landesmuseum"
  • Dierentuin

Kunst en cultuur[bewerken]

Musea[bewerken]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Zürich is een belangrijk verkeersknooppunt in Zwitserland. Het station Zürich Hauptbahnhof heeft rechtstreekse treinverbindingen met de meeste belangrijke plaatsen in het binnenland, alsmede met Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Frankrijk, Italië en Spanje. Even buiten de stad ligt de internationale Luchthaven Zürich.

Zürich zelf heeft een dicht en efficiënt netwerk van openbaar vervoer dat bestaat uit (trolley-)bussen, trams en, de S-Bahn, het netwerk van regionale treinen. Daarnaast telt de stad 4 bergspoorlijnen: de Polybahn en Seilbahn Rigiblick (kabelspoorwegen), de Uetlibergbahn (normaalspoor) en de Dolderbahn (tandradspoorweg).

Over de weg is Zürich vanuit Bazel, Bern en Genève te bereiken over de A1. De, deels in aanbouw zijnde, A4 zorgt voor een verbinding met Schaffhausen, Stuttgart en Luzern. Via de A3 staat de stad in verbinding met de omgeving van Chur en Graubünden.

Sport[bewerken]

Van 1914 tot en met 2006 was Zürich start- en finishplaats van de eendaagse wielerwedstrijd het Kampioenschap van Zürich (Duits: Züri Metzgete en Meisterschaft von Zürich). Daarnaast was Zürich in 2002 gastheer van de Europese kampioenschappen mountainbike.

Geboren[bewerken]

Stedenbanden[bewerken]

Externe link[bewerken]

Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Zürich.