Tandradspoorweg
Een tandradspoorweg is een spoorweg met een extra rail in het midden met de vorm van een tandheugel. Een tandradtrein heeft een tandwiel dat in de tanden van de middelste rail grijpt en de trein op deze wijze aandrijft. De hellingpercentages van een tandradspoorweg kunnen dan ook veel groter zijn dan bij een adhesiespoorweg.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
Als eerste tandradspoorweg in de wereld wordt de spoorweg van John Blenkinsop uit 1812 in Middleton (Verenigd Koninkrijk) gezien.
De eerste tandradspoorweg die gebruikt werd om een berg te beklimmen was de in 1869 geopende lijn naar de top van Mount Washington in de staat New Hampshire in de Verenigde Staten.
Toepassing [bewerken]
In de Alpen (met name in Zwitserland) komen veel tandradspoorlijnen voor, zoals de Jungfraubahn naar het hoogste treinstation van Europa.
Metrolijn C in Lyon is een voorbeeld van een tandradmetro.
Tandradsystemen [bewerken]
Er zijn verschillende soorten tandradsystemen. De bekendste zijn Marsh, Abt, Locher, Riggenbach, Strub en fabrikant Von Roll.
|
|
|||
|
|
|
|
|
Er bestaan zuivere tandradsporen en gemengde sporen.
Bij een zuiver tandradspoor wordt meestal alleen het tandrad door de locomotief aangedreven. Een dergelijk spoor heeft meestal een lengte van hooguit enkele kilometers.
Bij een gemengd spoor zijn alleen de steile delen van een tandheugel voorzien. Op de rest van het spoor rijdt de trein als een normale trein.
Problemen in een bergspoor [bewerken]
De ketel van een stoomlocomotief moet ongeveer horizontaal staan om goed te kunnen werken. Er zijn daarom wel locomotieven gebouwd waarvan de ketel schuin op het onderstel staat. De ketel staat dan recht als de locomotief tegen een helling staat.
Het spreekt vanzelf dat zo'n locomotief niet geschikt is voor een vlak spoor, en in principe geldt voor elke stoomlocomotief dat hij alleen kan werken als het spoor overal ongeveer dezelfde helling heeft. Om deze reden werd bij bergsporen, en vooral bij tandradsporen, al gauw gekozen voor elektrische tractie. Bijkomend voordeel is dat in de bergen gemakkelijk elektriciteit kan worden gewonnen uit de vele snelstromende bergrivieren.
Om veiligheidsredenen wordt meestal gereden met de locomotief bergafwaarts van de trein. De locomotief duwt de trein dus omhoog. Soms is de locomotief zelfs niet fysiek aan de trein gekoppeld.
Tandradbanen [bewerken]
Argentinië [bewerken]
Brazilië [bewerken]
Chili [bewerken]
- Ferrocarill Arcica La Paz, Arica–La Paz
- Ferrocarril Trasandino Los Andes - Mendoza, Los Andes - Mendoza (Argentinië)
Frankrijk [bewerken]
- Lijn C van de metro van Lyon (de enige metrolijn met een tandradbaan)
- Tramway du Mont-Blanc
- Chemin de fer du Montenvers
- Puy-de-Dôme, sinds 26 mei 2012
Duitsland [bewerken]
- Drachenfelsbahn
- Wendelsteinbahn
- Zahnradbahn, Stuttgart
- Bayerische Zugspitzbahn
- Höllentalbahn, tot 1933
- Hunsrückbahn, tot 1931
- Murgtalbahn, tot 1926
- Rübelandbahn, tot 1920
Griekenland [bewerken]
Hongarije [bewerken]
- Fogaskerekű Vasút in Boedapest, Hongarije is een Rack and pinion tram in de stad
India [bewerken]
Italië [bewerken]
- Tranvia Sassi-Superga Turijn
- Ferrovia Principe-Granarolo Genua
- Il Tram de Opicina
- Ferrovia Cosenza-Catanzaro Lido (FC)
Japan [bewerken]
Libanon [bewerken]
Nieuw-Zeeland [bewerken]
- Rimutaka Incline – Fell systeem, 1878 tot 1955 (vervangen door tunnel)
Noorwegen [bewerken]
Oostenrijk [bewerken]
Slowakije [bewerken]
- Štrbské Pleso - Štrba rack railway
- Brezno - Tisovec rack railway
Spanje [bewerken]
Verenigd Koninkrijk [bewerken]
Verenigde Staten [bewerken]
Zwitserland [bewerken]
- Altstätten-Gais-Bahn (AG), (via SGA, nu AB)
- Chemin de fer Aigle-Leysin (AL, nu TPC)
- Chemin de fer Aigle-Ollon-Monthey-Champéry (AOMC, nu TPC)
- Bergbahn Rheineck-Walzenhausen (RhW, nu AB)
- Berner-Oberland-Bahnen (BOB)
- Chemin de fer Bex-Villars-Bretaye (BVB, nu TPC)
- Brienz-Rothorn-Bahn (BRB)
- Brig-Visp-Zermatt-Bahn (BVZ, nu MGB)
- Brünigbahn Luzern - Interlaken (SBB Brünig, nu ZB)
- Dampfbahn Furka-Bergstrecke (DFB, afgestoten lijn FO, nu toeristisch)
- Dolderbahn (Db)
- Furka-Oberalp-Bahn (FO, nu MGB)
- Gornergratbahn (GGB)
- Jungfraubahn (JB)
- Luzern-Stans-Engelberg-Bahn (LSE, nu ZB)
- Chemin de fer Martigny-Châtelard (MC, nu TMR)
- Matterhorn Gotthard Bahn (MGB, fusie BVZ en FO)
- Ferrovia Monte Generoso (MG)
- Chemin de fer Montreux-Glion en Glion-Rochers-de-Naye (MGl en GN, nu MVR)
- Pilatusbahn (PB)
- Sankt Gallen-Gais-Appenzell-Bahn (SGA, nu AB)
- Rigi-Bahnen (fusie Arth-Rigi-Bahn (ARB) en Vitznau-Rigi-Bahn (VRB))
- Rorschach-Heiden-Bergbahn (RHB, nu AB)
- Schynige Platte-Bahn (SPB, is onderdeel BOB)
- Chemins de fer électriques Veveysans (CEV, nu MVR)
- Wengernalpbahn (WAB)
- Zentralbahn (ZB, fusie SBB Brünig en LSE)
 |
Zie de categorie Rack systems van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
