Italiaans (taal)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Italiaans (Italiano)
Gesproken in Italië, Zwitserland (Ticino en Graubünden), San Marino, Vaticaanstad. Ook in de grensstreken van Slovenië, Frankrijk en Monaco. In Kroatië vooral ouderen.

In Zuid-Somalië en Ethiopië en Libië als bronnentaal. Immigrantentalen in o.a. Verenigde Staten, Argentinië en Brazilië.

Sprekers 65.000.000
(59.000.000 als moedertaal)
Rang 20
Taalfamilie

Indo-Europees

Dialecten

Toscaans, etc.

Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in
Taalorganisatie Accademia della Crusca
Taalcodes
ISO 639-1 it
ISO 639-2 ita
ISO 639-3 ita
Portaal  Portaalicoon   Taal

De taal Italiaans (Italiano) is een lid van de Romaanse taalgroep. Het Italiaans wordt gesproken door ongeveer 57 miljoen mensen in Italië, in verschillende dialecten. De huidige Italiaanse standaardtaal stamt onmiddellijk af van het florentijns, het dialect van Florence. Sommige van de andere dialecten verschillen sterk van het standaard-Italiaans. Het aantal sprekers van het standaard-Italiaans in Italië bedraagt ongeveer 30 miljoen. Wereldwijd zijn er in totaal ongeveer 63 miljoen Italiaanssprekenden.

Geschiedenis[bewerken]

De oudste bewaard gebleven geschreven teksten in het Italiaans stammen uit de 10e eeuw. Er is echter veel meer bewaard gebleven uit de 14e eeuw; uit deze tijd stammen de werken van de beroemde Florentijnse dichter Dante Alighieri, maar ook die van Petrarca en Boccaccio. Deze drie kunnen als grondleggers van de Italiaanse literatuur beschouwd worden.

Taal en dialecten[bewerken]

Het Italiaanse taallandschap
Talen en dialecten in Italië

In tegenstelling tot wat vaak verondersteld wordt, zijn de verschillende dialecten die in Italië gesproken worden niet afgeleid van het Standaarditaliaans. Het Standaarditaliaans is namelijk zelf gebaseerd op het dialect dat in de 14e eeuw gesproken werd in Toscane (de streek in en rondom Florence) en dan in het bijzonder in Florence. In dit Toscaanse dialect schreef Dante Alighieri zijn Divina Commedia. Net als de andere dialecten die in Italië gesproken worden, is het Toscaans op zijn beurt weer afgeleid van het Vulgaire Latijn, de gesproken versie van het Latijn die lange tijd naast de officiële geschreven versie bestond.

De verscheidene dialecten die in Italië gesproken worden verschillen zeer sterk van het Standaarditaliaans. Voor de komst van de massamedia zoals radio en televisie spraken zeer veel mensen alleen hun eigen, plaatselijke dialect en door de onderlinge verscheidenheid van de dialecten was het voor Italianen dan soms ook moeilijk elkaar te begrijpen.

Op Corsica en delen van Sardinië worden dialecten gesproken die nauw aan de dialecten op het Italiaanse vasteland verwant zijn, maar om culturele redenen vaak beschouwd worden als opzichzelfstaande talen. De meer authentieke dialecten van Sardinië, zoals het Logudorees, moeten echter in elk geval als een aparte taal worden beschouwd.

Voorbeelden van dialecten of talen zijn Romanesco (taal van Rome), Lumbaart (Lombardisch), Napulitano (Napolitaans), Cursu (Corsicaans), Siculu (Siciliaans), Liguru (Ligurisch), Sardu (Sardijns), Piemonteis (Piemontees), Veneto (Venetiaans), Mudnes (Modenees), Bulgnais (Bolognees).

Schrift[bewerken]

Het Italiaans wordt geschreven in het Latijnse alfabet. Het wordt naar fonetisch principe geschreven. Wie de uitspraakregels kent, zal geen moeite hebben een geschreven woord uit te spreken, en andersom. Ook worden in het Italiaans alle syllaben van een woord uitgesproken. Het Italiaanse alfabet bestaat uit 21 letters. De J, K, W, X en Y ontbreken, hoewel deze wel in leenwoorden uit bv. Grieks en Engels kunnen voorkomen. Italiaanse woorden eindigen bijna altijd op een klinker.

Italiaanstalige landen[bewerken]

Verspreiding van het Italiaans

In tegenstelling tot andere Romaanse talen zoals het Frans, Spaans en Portugees kent het Italiaans geen wereldwijde verspreiding, voornamelijk omdat het Italiaanse koloniale rijk pas laat tot stand kwam vanwege de late eenwording van Italië in 1861; in de Tweede Wereldoorlog raakte het de weinige koloniale bezittingen al weer kwijt. In de 15e en 16e eeuw, in de tijd van de grote ontdekkingen door zeevarende Europese mogendheden, was het Italiaanse schiereiland verregaand verdeeld en een twistappel van Spanje, Frankrijk en het Duitse Rijk.

Het Italiaanse taallandschap
Taalgebieden in Zwitserland (2000)

Het Italiaans is officiële taal in:

Het Italiaans is een erkende minderheidstaal in:

Het Italiaans wordt ook gesproken in de volgende buurlanden van Italië:

Vanwege de koloniale banden is er ook een klein aantal Italiaanstaligen in

Het Italiaans is ook een zeer belangrijke taal onder immigranten in veel verschillende landen, vooral de Verenigde Staten, Australië, België, Canada, Duitsland en Argentinië.

Grammatica[bewerken]

Geslachten[bewerken]

Het Italiaans kent twee geslachten: mannelijk en vrouwelijk. Zelfstandig naamwoorden die op een -o eindigen, zijn vrijwel altijd mannelijk, zelfstandig naamwoorden die op een -a eindigen, zijn vrijwel altijd vrouwelijk. De zelfstandig naamwoorden die op een -e eindigen, kunnen zowel mannelijk als vrouwelijk zijn, maar het kan ook meervoud vrouwelijk zijn.

Meervoud[bewerken]

De meervoudsvorming is in het Italiaans zeer eenvoudig. De zelfstandig naamwoorden eindigen in het enkelvoud vrijwel altijd op een -o, -a of -e. Eindigt het woord op een -o of -e dan wordt het in het meervoud -i, bijvoorbeeld bij letto - letti (bed - bedden). Eindigt een woord op een -a, dan wordt het in het meervoud -e, bijvoorbeeld bij chiesa - chiese (kerk - kerken). Veel leenwoorden, woorden die eindigen op een -i (crisi), medeklinker (film), woorden die afgeleid zijn van een oorspronkelijk langere vorm (foto van fotografia) en woorden met een accent op de laatste lettergreep (tabù) veranderen in het meervoud niet. Enkele onregelmatige meervoudsvormen, zoals bijvoorbeeld il braccio - le braccia (de arm - de armen) vinden hun oorsprong in het uit de taal verdwenen Latijnse neutrum.

Lidwoorden[bewerken]

Er zijn in het Italiaans maar liefst 7 verschillende bepaalde lidwoorden, zo eenvoudig mogelijk uitgelegd in deze tabel:

geslacht bijzonderheden enkelvoud meervoud
mannelijk eindigt op o il i
mannelijk voor een klinker l' gli
mannelijk voor z, s+medeklinker, x,
gn, h of ps
lo gli
vrouwelijk eindigt op a la le
vrouwelijk voor een klinker l' le

Dus: voor een klinker is het lidwoord altijd l' in het enkelvoud. Een vrouwelijk woord in het meervoud heeft altijd het lidwoord le. Bij mannelijke woorden die beginnen met een klinker, z, s+medeklinker, x, gn of ps is het lidwoord in het meervoud gli.

Verder zijn er ook nog 7 onbepaalde lidwoorden: eveneens zo eenvoudig mogelijk uitgelegd in deze tabel.

geslacht bijzonderheden enkelvoud meervoud
mannelijk gebruikt bij s (+ medeklinker), x, y, z, gn, pn, ps in het meervoud met een klinker Uno Degli
mannelijk in het enkelvoud met een klinker Un Dei
vrouwelijk gebruikt bij klinker Un' Delle
vrouwelijk - Una Delle

Enkele Italiaanse leenwoorden in het Nederlands[bewerken]

Eten en drinken[bewerken]

Financieel[bewerken]

Deze woorden zijn in de 14e en 15e eeuw met de Italiaanse boekhoudmethoden meegekomen.

Muziek[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Italiaanse muziektermen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Italiaans is ook de taal van de muziek; veel muziektermen zijn uit het Italiaans afkomstig.

Overige[bewerken]

Externe links[bewerken]

Icoontje WikiWoordenboek Zoek Italiaans op in het WikiWoordenboek.
Wikibooks Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Cursus Italiaans (in opbouw).
Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Italiaanse uitgave van Wikipedia.
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek