Sardijns

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Sardijns of Sardisch is een taal die uitsluitend op het tot Italië behorende eiland Sardinië door ca 1,3 miljoen mensen wordt gesproken (ca. 80% van de eilandbewoners). Deze zijn meestal tweetalig Italiaans/Sardisch.

Kenmerken[bewerken]

In vergelijking met het Italiaans en andere Romaanse talen heeft het Sardisch veel fonetische en grammaticale elementen van het Latijn bewaard. Over het algemeen wordt het beschouwd als de meest conservatieve van alle Romaanse talen, hoewel uit recent statistisch onderzoek juist het Italiaans als conservatiever naar voren kwam[1].

Zo onderscheidt het Sardisch (of in elk geval de Logudorese variëteit) zich van alle andere Romaanse talen doordat de "c" voor "i" en "e" niet in een sis-klank is veranderd, maar nog steeds als "k" wordt uitgesproken, zoals in het klassieke Latijn.

Status[bewerken]

Door een regionale wet van 1997 en een wet van de Italiaanse Republiek van 1999 werd het Sardisch officieel met het Italiaans gelijkgesteld, bijvoorbeeld als bestuurs- en onderwijstaal. In de praktijk domineert in het openbare leven op Sardinië echter nog steeds het Italiaans. Wat ook een domper voor de taal is is dat veel sprekers de taal nog steeds als "boers" beschouwen en dat veel gemeentes bijvoorbeeld geen tweetalige straatnaamborden willen.

Variëteiten en dialecten[bewerken]

Talen, variëteiten en dialecten op Sardinië

Het Sardijns is in twee tot vijf variëteiten of hoofddialecten verdeeld:

  • Logudorees in een deel van het noorden van het eiland. Dit is de conservatiefste variëteit van het Sardijns.
  • Nuorees in het oosten van het eiland. Wordt ook als overgangsvariëteit of dialect beschouwd. Het is echter meer aan het Logudorees dan aan het Campidanees verwant en wordt soms ook tot Logudorees gerekend.
  • Campidanees in de zuidelijke helft van Sardinië. Deze variëteit is het meest door het Italiaans beïnvloed en is de meest gesproken Sardijnse variëteit.

Daarnaast worden er nog in het uiterste noorden van Sardinië twee variëteiten gesproken, die zeer nauw aan het Corsicaans verwant zijn. Sommige beschouwen deze als een aparte taal die de overgang vormt van het Sardijns naar het Corsicaans en sommige beschouwen ze als variëteiten van het Corsicaans. Dit zijn het:

Naast bovenstaande variëteiten wordt er in de noordwestelijke stad Alghero ook nog een Catalaanse variëteit gesproken; het Algherees.

Grammatica[bewerken]

Bijzonder opvallend aan het Sardisch is het bepaald lidwoord: anders dan andere Romaanse talen gebruikt men niet het Latijnse pronomen demonstrativum (aanwijzend voornaamwoord): ille, illa, illum (Nederlands: die, dat, daar bij hem/haar/het) (bijvoorbeeld Italiaans il/lo, la, Frans le, la, Spaans el, la), maar het pronomen determinativum (bepalend voornaamwoord): ipse, ipsa, ipsum (Nederlands: zelf, vanzelf; zelfs, alleen (al); juist, precies) (Sardisch su en sa). Het meervoud in het Sardisch wordt gevormd met -s (zoals in de West-Romaanse talen): sa domo > sas domos, su cane > sos canes.

Externe links[bewerken]

  • http://www.sardu.net/ Omvangrijke portaalsite over het Sardisch, volledig in het Sardisch.
  • http://www.ditzionariu.org/ Een uitgebreid beschrijvend woordenboek in het Sardisch, voorzien van vertalingen in Italiaans, Frans, Engels, Duits en Spaans.
Icoontje WikiWoordenboek Zoek Sardisch op in het WikiWoordenboek.
Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Sardijns uitgave van Wikipedia.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. R. Bolognesi en W. Heeringa (2002). De invloed van dominante talen op het lexicon en de fonologie van Sardische dialecten. Gramma/TTT: tijdschrift voor taalwetenschap 9(1):45-84.