Albanees

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Albanees (Shqip)
Gesproken in Albanië, Griekenland, Italië, Kosovo, Macedonië, Montenegro, Servië en Turkije
Sprekers ~6 miljoen [1]
Taalfamilie

Indo-Europees

  • Albanees
Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in

Vlag van Albanië Albanië [2]
Vlag van Kosovo Kosovo[3]
Vlag van Macedonië Macedonië [4][5]
Erkend als een minderheidstaal in:
Vlag van Montenegro Montenegro [6]
Vlag van Servië Servië[7]

Taalcodes
ISO 639-1 sq
ISO 639-2 alb, sqi
ISO 639-3 sqi (standaardtaal)

Dialecten:

Portaal  Portaalicoon   Taal
Albanees taalgebied.
Mogelijk de oudst bekende Albanese tekstpassage,in het rood, afkomstig van het Bellifortis-handschrift, geschreven door Konrad Kyeser omstreeks 1402-1405.
Meshari van Gjon Buzuku 1555, het eerste Albaneestalige boek

Het Albanees (Shqip) is een taal met twee dialecten: het Gegisch (noorden) en het Toskisch (zuiden). Het Albanees is de enige officiële taal in Albanië en wordt voorts gesproken door etnische Albanezen in Italië, Kosovo, Macedonië, Montenegro en Turkije.

Het zelfstandig karakter van het Albanees is pas laat aan het licht gekomen. De grammaticale structuur is tamelijk onafhankelijk maar er zijn veel leenwoorden uit het Latijn en andere talen. De oorspronkelijke kern is sterk geëvolueerd. Het onderzoek, dat met name plaatsvindt onder de noemer albanologie, wordt bemoeilijkt omdat de vroegste teksten dateren uit de 15e eeuw.

Classificatie[bewerken]

Rond 1850 werd aangetoond dat Albanees een Indo-Europese taal is. Aan de oorsprong zouden het Illyrisch of Messapisch liggen, twee talen die in de oudheid en tijdens het begin van het Romeinse Rijk in Zuid-Europa werden gesproken. Het is onduidelijk of deze talen verschillende takken van de Indo-Europese taalfamilie waren.

Het Albanees kan in twee dialectgroepen en vier dialecten onderverdeeld worden:

Klanken[bewerken]

letter IPA - voorbeeld letter IPA - voorbeeld
a a - laat n n - en
b b - bal nj ɲ - Spanje
c ʦ - bots o ɔ - pot
ç ʧ - tsjilpen p p - opera
d d - dans q c - Tussen botje en bokje
dh ð - Engels the r ɾ - perk (een enkel slagje met de tongpunt; 'Gooise r')
e ɛ - met rr r - Spaans perro (rollende tongpunt-r)
ë ə - de (ë is een sjwa) s s - slaap
f f - fop sh ʃ - shop
g ɡ - zakdoek t t - top
gj ɟ - Engels John of Djengiz Khan th θ - Engels thought
h h - hoop u u - doek
i i - iets v v - vader
j j - jaar x d͡z -raadzaal
k k - kip xh ʤ - jungle
l l - Lisa y y - fuut
ll ɫ - Engels ball z z - zomer
m m - moeder zh ʒ - journalist

Noot: alle klanken zoals in het Nederlands behalve waar anders vermeld.

Albanees wordt fonetisch gespeld. Ook worden buitenlandse namen doorgaans omgespeld (zoals Xhon voor de Engelse naam John).

Klinkers[bewerken]

Het Albanees heeft zeven klinkers: A, E, Ë, I, O, U, Y. Klinkers kunnen lang of kort zijn, maar hier wordt meestal geen betekenisverschil mee uitgedrukt. Alleen bij de U en de Y kan de lengte van de klinker belangrijk zijn: de lange U en Y worden dan ook als UE resp. YE gespeld.

Medeklinkers[bewerken]

En 29 medeklinkers: B, C, Ç, D, Dh, F, G, Gj, H, J, K, L, Ll, M, N, Nj, P, Q, R, Rr, S, Sh, T, Th, V, X, Xh, Z, Zh.

Zie ook[bewerken]

Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Albanese uitgave van Wikipedia.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Gegisch 2.779.246 + Toskisch 2.980.000 + Arbëreshë 80.000 + Arvanitaki 150.000 = 5.989.246. (Ethnologue, 2005)
    Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
  2. Artikel 14 van de grondwet van Albanië. Albanees parlement (21-10-1998) Geraadpleegd op 23-05-2009
  3. Artikel 5 van de grondwet van Kosovo (Constitution of the Republic of Kosovo) (pdf). Republiek Kosovo Geraadpleegd op 23-05-2009
  4. The constitution of the Republic of Macedonia. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (20-07-2006) Geraadpleegd op 23-05-2009
  5. Albanian language now official in Macedonia. The Independent (20-06-2002) Geraadpleegd op 23-05-2009
  6. Constitution of Montenegro. Legislationline.org Geraadpleegd op 23-05-2009
  7. Southern Serbia’s Fragile Peace (pdf). ICG Europe Report N°I52 (9 december 2003) Geraadpleegd op 23-05-2009 In de gemeenten Presevo en Bujanovac sinds 2002, in de gemeente Medvedja sinds 15 oktober 2003.