Albanees
| Albanees (Shqip) | ||||
| Gesproken in | Albanië, Servië, Kosovo, Griekenland, Macedonië, Montenegro | |||
| Sprekers | ~6 miljoen [1] | |||
| Taalfamilie |
|
|||
| Alfabet | Latijns | |||
| Officiële status | ||||
| Officieel in |
|
|||
| Taalcodes | ||||
| ISO 639-1 | sq ISO 639-2 = alb, sqi ISO 639-3 = sqi (standaardtaal) Dialecten: SIL = AAE, AAT, ALN, ALS |
|||
|
||||
Het Albanees (Shqip) is een taal met twee dialecten: het Gegisch (noorden) en het Toskisch (zuiden). Albanees wordt gesproken in Albanië en door etnische groepen Albanezen in Kosovo en Macedonië.
Het zelfstandig karakter van het Albanees is pas laat aan het licht gekomen. De grammaticale structuur is tamelijk onafhankelijk maar er zijn veel leenwoorden uit het Latijn en andere talen. De oorspronkelijke kern is sterk geëvolueerd. Het onderzoek, dat met name plaatsvindt onder de noemer albanologie, wordt bemoeilijkt omdat de vroegste teksten dateren uit de 15e eeuw.
Inhoud |
[bewerken] Classificatie
Rond 1850 werd aangetoond dat Albanees een Indo-Europese taal is. Aan de oorsprong zouden het Illyrisch of Messapisch liggen, twee talen die in de oudheid en tijdens het begin van het Romeinse Rijk in Zuid-Europa werden gesproken. Het is onduidelijk of deze talen verschillende takken van de Indo-Europese taalfamilie waren.
Het Albanees kan in twee dialectgroepen en vier dialecten onderverdeeld worden:
- Gegische groep gesproken in Noord-Albanië, Kosovo, Montenegro en Macedonië
- Toskische groep
- Arberisch gesproken in Zuid-Italië
- Arvanitika gesproken in Griekenland
- Toskisch gesproken in Zuid-Albanië
[bewerken] Klanken
| letter | IPA - voorbeeld | letter | IPA - voorbeeld |
|---|---|---|---|
| a | a - laat | n | n - en |
| b | b - bal | nj | ɲ - Spanje |
| c | ʦ - bots | o | ɔ - pot |
| ç | ʧ - tsjilpen | p | p - opera |
| d | d - dans | q | c - Tussen botje en bokje |
| dh | ð - Engels the | r | ɾ - perk (een enkel slagje met de tongpunt) |
| e | ɛ - met | rr | r - Spaans perro (rollende tongpunt-r) |
| ë | ə - de (ë is een sjwa) | s | s - slaap |
| f | f - fop | sh | ʃ - shop |
| g | ɡ - zakdoek | t | t - top |
| gj | ɟ - Engels John of Djengiz Khan | th | θ - Engels thought |
| h | h - hoop | u | u - doek |
| i | i - iets | v | v - vader |
| j | j - jaar | x | d͡z -raadzaal |
| k | k - kip | xh | ʤ - jungle |
| l | l - Lisa | y | y - fuut |
| ll | ɫ - Engels ball | z | z - zomer |
| m | m - moeder | zh | ʒ - journalist |
Noot: alle klanken zoals in het Nederlands behalve waar anders vermeld.
Albanees wordt fonetisch gespeld. Ook buitenlandse namen worden herspeld.
[bewerken] Klinkers
Het Albanees heeft zeven klinkers: A, E, Ë, I, O, U, Y. Klinkers kunnen lang of kort zijn, maar hier wordt meestal geen betekenisverschil mee uitgedrukt. Alleen bij de U en de Y kan de lengte van de klinker belangrijk zijn: de lange U en Y worden dan ook als UE resp. YE gespeld.
[bewerken] Medeklinkers
En 29 medeklinkers: B, C, Ç, D, Dh, F, G, Gj, H, J, K, L, Ll, M, N, Nj, P, Q, R, Rr, S, Sh, T, Th, V, X, Xh, Z, Zh.
 |
Zie de Albanese uitgave van Wikipedia. |
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Gegisch 2.779.246 + Toskisch 2.980.000 + Arbëreshë 80.000 + Arvanitaki 150.000 = 5.989.246. (Ethnologue, 2005)
Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/. - ↑ Artikel 14 van de grondwet van Albanië. Albanees parlement (21-10-1998). Geraadpleegd op 23-05-2009.
- ↑ Artikel 5 van de grondwet van Kosovo (Constitution of the Republic of Kosovo) (pdf). Republiek Kosovo. Geraadpleegd op 23-05-2009.
- ↑ The constitution of the Republic of Macedonia. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (20-07-2006). Geraadpleegd op 23-05-2009.
- ↑ Albanian language now official in Macedonia. The Independent (20-06-2002). Geraadpleegd op 23-05-2009.
- ↑ Constitution of Montenegro. Legislationline.org. Geraadpleegd op 23-05-2009.
- ↑ Southern Serbia’s Fragile Peace (pdf). ICG Europe Report N°I52 (9 december 2003). Geraadpleegd op 23-05-2009. In de gemeenten Presevo en Bujanovac sinds 2002, in de gemeente Medvedja sinds 15 oktober 2003.
