Wijs

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Wijs of modus is een grammaticale categorie waarmee de relatie wordt aangegeven tussen een werkwoord en de werkelijkheid. In veel talen komt wijs tot uitdrukking in de morfologie, meer bepaald de vervoeging van de werkwoorden. Hoewel wijs theoretisch gescheiden wordt van andere categorieën die bij de vervoeging een rol spelen (met name tijd en aspect), drukken concrete werkwoordsvormen veelvuldig meerdere van deze concepten tegelijk uit.

Voorbeelden van wijzen in het Nederlands zijn de indicatief (aantonende wijs), de imperatief (gebiedende wijs) en de conjunctief (aanvoegende wijs).

In het Latijn worden de volgende modi (meervoud van modus) gebruikt: indicativus, coniunctivus, conditionalis, imperativus, infinitivus, participium, supinum, gerundium en gerundivum. In het Oudgrieks daarnaast ook nog de optativus, in het Sanskriet de injunctief en in het Hongaars de adhortatief.

WERKWOORDWIJZEN
modus wijs voorbeeld
Infinitief onbepaalde wijs lopen
Participium deelwoord lopende
Indicatief aantonende wijs ik loop
Imperatief gebiedende wijs loop!
Conjunctief aanvoegende wijs dat hij lope
Conditionalis voorwaardelijke wijs Als ...,zou hij lopen
Optatief wensende wijs moge hij lopen
Gerundium verbaal substantief het lopen
Gerundivum verbaal adjectief lopend
Supinum verbaal substantief het lopen