Reto-Romaans

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Reto-Romaans (Rumantsch)
Gesproken in Graubünden (Zwitserland)
Sprekers 35.000 sprekers
Taalfamilie
Dialecten
Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in
Taalcodes
ISO 639-1 rm
ISO 639-2 roh
ISO 639-3 roh
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Reto-Romaans (Reto-Romaans: Rumantsch, Rumauntsch of Romontsch) (ook wel gespeld als Rheto-Romaans) of Alpenromaans is een taal of variëteit in de Zwitserse Alpen die behoort tot de Reto-Romaanse talen, onderdeel van de Romaanse talen. Het is de enige Zwitserse taal die buiten Zwitserland nergens officieel is.

Sprekers[bewerken]

Het Reto-Romaans (ter plaatse meestal kortweg: Romaans) heeft ruim 36.000 sprekers [1] en heeft in het drietalige kanton Graubünden de status van officiële taal. Elders in Zwitserland en op federaal niveau is dat niet zo: de landelijke wetten worden in drie talen opgesteld, en niet in het Reto-Romaans. (N.B. Sinds een paar jaar wordt alles ook in het Rumantsch Grischun gepubliceerd en geldt dat als vierde landstaal).

Problematisch is in dit verband steeds de heterogeniteit van de taal geweest: er zijn vijf hoofddialecten, waarvan de uitersten onderling moeilijk verstaanbaar zijn en de overgangsdialecten leggen te weinig gewicht in de schaal om als compromis te kunnen dienen. De meeste sprekers telt het Surselvisch, de westelijkste variant, gevolgd door het Vallader, de oostelijkste. Sinds 1982 bestaat het Rumantsch Grischun, een kunstmatige standaardtaal die berust op de drie grootste dialecten en nu in het onderwijs wordt gebruikt, maar die niemands moedertaal is en die onder de Reto-Romaanstaligen weinig sympathie geniet.

Dialecten[bewerken]

Het Reto-Romaans omvat de volgende vijf dialecten:

Veel sprekers van het Reto-Romaans wonen inmiddels buiten Graubünden, bijvoorbeeld in Zürich of Genève.

Classificatie[bewerken]

De taal kan als volgt geklasseerd worden:

Media[bewerken]

Radiotelevisiun Svizra Rumantscha is de publieke omroep voor sprekers van het Reto-Romaans, die radio- en televisieuitzendingen maakt. Alle radiouitzendingen worden uitgezonden op Radio Rumantsch, de televisieuitzendingen worden uitgezonden op de televisiezenders van het Duitstalige SRF en het Italiaanstalige RSI, daar de hoeveelheid televisieuitzendingen (90 minuten per week) geen eigen zender toelaat.

Externe links[bewerken]

Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Reto-Romaanse uitgave van Wikipedia.
Bronnen, noten en/of referenties