Moerdijkbruggen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Moerdijkbrug in 1979
Sporen op de Moerdijkbrug
Moerdijkbrug in 1998
Overzichtsfoto 2001
Het herdenkingsreliëf (door Frits van Hall) voor de opening van de oude verkeersbrug in 1936 is nu onderdeel van het vrijstaande monument voor de opening van de vernieuwde brug in 1978, dat aan de Brabantse oever naast de brug staat

De Moerdijkbruggen verbinden het Eiland van Dordrecht in de provincie Zuid-Holland met de provincie Noord-Brabant over het Hollandsch Diep. Ze zijn genoemd naar het dorp Moerdijk aan de zuidzijde van de bruggen.

Van west naar oost zijn het een verkeersbrug, de tweesporige Brug Hollandsch Diep voor de HSL-Zuid, en een tweesporige brug voor de spoorlijn Dordrecht - Lage Zwaluwe.

De eerste brug, gebouwd aan het einde van de 19e eeuw, was een spoorbrug, en werd geopend in januari 1871. De tweede brug, bestemd voor autoverkeer, is aangelegd in de jaren dertig. Hierover loopt rijksweg 16. Op 10 mei 1940 werd na een Duitse parachutistenlanding rond de beide landhoofden enige tijd hard gevochten om het bezit van de Moerdijkbruggen.

In de jaren vijftig is de spoorbrug vervangen door een breder exemplaar en zo ook de verkeersbrug in de jaren zeventig. Inmiddels is er door de aanleg van de hogesnelheidslijn (HSL-Zuid) een derde brug bijgekomen. De Moerdijkbruggen vormen een belangrijk onderdeel van de verbinding van het westen met het zuiden van Nederland (en verder richting België en Frankrijk).

Spoorbrug[bewerken]

Gravure van de spoorbrug bij de opening, in L'Illustration Européenne

De eerste Moerdijkbrug werd geopend op 1 januari 1872. De enkelsporige vakwerkbrug bestond uit veertien boogvormige overspanningen van elk ruim honderd meter, die aan de oever waren gebouwd en vervolgens naar hun plaats werden gevaren. De brugdelen werden geconstrueerd door de Koninklijke Van Vlissingen & Dudok van Heel. Bij de opening was de Moerdijkbrug de langste brug van Europa. Ten behoeve van de scheepvaart kon de brug aan de Brabantse zijde geopend worden door middel van een draaibrug. De brug werd gebruikt door de treinen, die tot de dag van opening hun eindpunt hadden bij de haven van het even verderop gelegen Moerdijk aan de zuidzijde respectievelijk in Willemsdorp aan de noordzijde.

In 1944 werd de brug door de Duitsers vernield om de geallieerden te beletten West-Nederland in te trekken. Hierbij werd een aantal brugpijlers onherstelbaar beschadigd, wat het herstel van de brug enorm vertraagde. Bovendien werd de prioriteit gegeven aan het snelle provisorische herstel van de verkeersbrug, waarvoor een aantal overspanningen van de spoorbrug werden geleend. Pas in 1946 werd de herstelde spoorbrug weer in gebruik genomen. In verband met materiaaltekorten kreeg de nieuwe brug geen veertien, maar slechts tien overspanningen. De zanddam aan het noordelijke uiteinde van de brug werd 400 meter verlengd om het gat op te vullen. Tegelijkertijd werd de halte Willemsdorp opgeheven en de krappe spoorboog die naar de brugoprit leidde verruimd en verlegd. Begin jaren 50 werden onder leiding van de jonge ingenieur C.L. Wisse de enkelsporige stalen boogbruggen vervangen door de huidige dubbelsporige vakwerkbrug. 14 verschillende staalbedrijven uit het hele land waren betrokken bij de productie van de enorme hoeveelheden staal die benodigd waren voor de 10 nieuwe overspanningen. Omdat het treinverkeer zo min mogelijk hinder mocht ondervinden werden gedurende twee jaar de overspanningen één voor één in hun geheel vervangen. In 1955 was de nieuwe spoorbrug in zijn geheel klaar.

Verkeersbrug[bewerken]

Gereedkoming brug in 1936

Op 12 december 1936 werd ten westen van de spoorbrug de Moerdijkbrug voor het autoverkeer in gebruik genomen. Hij was gebouwd door de firma Penn & Bauduin uit Dordrecht. Evenals de spoorbrug bestond ook de brug voor het wegverkeer uit stalen overspanningen van elk circa honderd meter lang, hoewel deze brug met tien overspanningen in eerste instantie wel korter was dan de spoorbrug. Ook de verkeersbrug werd in september 1944 door de Duitsers vernield om de geallieerden te beletten om West-Nederland in te trekken, maar kon na de Tweede Wereldoorlog worden hersteld, eerst provisorisch, later in oude staat. In de loop der jaren groeide de hoeveelheid autoverkeer enorm, waardoor de Moerdijkbrug een bottleneck werd in autosnelweg A16. In 1978 werden de stalen overspanningen dan ook vervangen door veel bredere, stalen liggers. Ook deze nieuwe brugdelen zijn gebouwd door de firma Penn & Bauduin. De pijlers waren in zodanige staat dat ze zonder al te veel aanpassingen konden worden gehandhaafd. In beide richtingen werd ruimte gecreëerd voor drie rijstroken en een fietspad.

De in 1978 aangelegde brug is in 1980 bekroond met de Nationale Staalprijs.

De oude brugdelen werden niet gesloopt, maar elders hergebruikt. Vier delen werden gebruikt ter vervanging van de oude Spijkenissebrug over de Oude Maas bij Spijkenisse. De overige zes vervingen de oude overspanningen van de Brug bij Keizersveer over de Bergsche Maas. Aldaar moesten de middelste overspanningen enkele meters worden ingekort om tussen de bestaande (en verbrede) pijlers te passen. Een restant van deze inkorting, twee vakwerkliggers van de oude brug, met hierin het herdenkingsreliëf dat in 1936 in het midden van de oude brug geplaatst was (Frits van Hall), is samen als monument opgesteld naast de nieuwe verkeersbrug (zie afb.).

HSL-brug[bewerken]

Brug over het Hollandsch Diep, 21 mei 2004

De aanleg van de HSL-Zuid maakte de bouw van een derde Moerdijkbrug (Brug Hollandsch Diep) noodzakelijk. In 2000 werd gestart met de bouw van de door Benthem Crouwel Architecten ontworpen "kattenrug". De plaatstalen brugdelen zijn gebouwd door Mercon Steel Structures in Gorinchem.

Door een onverwachte beweging tijdens het plaatsen van een van de brugdelen is een werknemer bekneld geraakt en overleden.

De HSL-brug ligt enkele tientallen meters ten westen van de bestaande spoorbrug en heeft eveneens tien overspanningen. De pijlers staan, in de stroomrichting van de rivier gezien, in het verlengde van die van de bestaande spoorbrug, zodat er geen extra hindernissen voor de scheepvaart zijn ontstaan. De HSL-brug heeft een opvallende vorm, die bestaat uit Y-vormige opleggingen die vrijwel naadloos overgaan in de stalen, kokervormige overspanningen. In oktober 2004 is met tientallen vrachtwagens vol zand getest of de brug zou doorbuigen, enkele centimeters zouden namelijk al desastreus zijn voor de snelle trein. Uiteindelijk bleek de brug slechts 12 mm door te buigen.

De eerste hogesnelheidstrein heeft in 2006 tijdens een testrit met zo’n 300 kilometer per uur de nieuwe brug gepasseerd.

Een maquette in schaal 1:160 van deze HSL-brug is de vinden bij familieattractie Miniworld Rotterdam in Rotterdam. Dit is echter een verkleinde versie met 4 overspanningen en circa 2,5 meter lang.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]