Spijkenisse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spijkenisse
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Spijkenisse Wapen van Spijkenisse
(Details) (Details)
Spijkenisse
Spijkenisse
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Gemeente Nissewaard
Coördinaten 51° 50′ NB, 4° 19′ OL
Algemeen
Oppervlakte 30,27 km²
Inwoners (1 mei 2014) 72.545
Overig
Postcode 3200 - 3209
Netnummer 0181
Belangrijke verkeersaders Metrolijnen: lijn C, lijn D, A15 N218
Amsterdamse code 10735
COROP-gebied Groot-Rijnmond
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Spijkenisse (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een plaats en voormalige gemeente in de gemeente Nissewaard op het eiland Putten in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De voormalige gemeente Spijkenisse telde 72.545 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) en beslaat ruim 30 km², waarvan 4,07 km² water.[1] Ze was qua inwoneraantal de 42e gemeente van Nederland en de derde plaats binnen de Stadsregio Rotterdam.[2] Spijkenisse grenste in het zuiden en westen aan Bernisse en Korendijk en in het noorden en oosten aan Albrandswaard en Rotterdam. De kernen Hekelingen (tot 1966 een aparte gemeente) en Beerenplaat maakten deel uit van de gemeente Spijkenisse. De gemeente Spijkenisse participeerde in de samenwerkingsverbanden Stadsregio Rotterdam en Metropoolregio Rotterdam-Den Haag. Op 1 januari 2015 fuseerden de gemeenten Spijkenisse en Bernisse tot de nieuwe gemeente Nissewaard.

Naam[bewerken]

De naam Spickenisse treft men voor het eerst in een bron van het jaar 1231 aan. De plaats dankt zijn naam aan de woorden spieke (spits) en nesse (letterlijk neus); een spits stuk uitstekend land langs een rivier.[3]

Bijnaam[bewerken]

Toen Spijkenisse als groeikern een snelle ontwikkeling doormaakte wisten de inwoners niet meer of ze de plaats nu nog een 'dorp' of eerder een 'stad' moesten noemen. Spijkenissers gingen hun woonplaats schertsend Spijkcity of Spike City noemen. Een gang naar het centrum wordt echter nog vaak naar het dorp gaan genoemd.

Geschiedenis[bewerken]

Het gebied waar Spijkenisse nu ligt wordt al zeer lang bewoond. Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat de eerste sporen van bewoning in het Maasmondgebied dateren van ongeveer 10.000 jaar geleden. Toen werkten er vissers (steurvangers) en jagers in het moerassige gebied van het huidige Spijkenisse.

De middeleeuwse dorpskerk is het oudste gebouw in Spijkenisse

Spijkenisse is ontstaan als een boeren- en vissersgemeenschap aan een kreek van de Oude Maas. Op de noordoever vormde zich een woondijk, de huidige Voorstraat. De huizen, de akkers en een stenen kerkgebouw daaromheen groeide uit tot dorpskern. De middeleeuwse Oude Kerk en het Marktplein bestaan nog steeds en zijn een bezienswaardigheid, evenals de molen Nooitgedacht aan het Noordeinde. In de 16e eeuw werd het dorp enkele malen getroffen door overstromingen. In de 17e en 18e eeuw werd Spijkenisse getroffen door branden. Door deze rampen werd de welvaart en economische groei in het gebied belemmerd. De Heer van Putten had zeggenschap over het grondgebied. Het wapen van die familie wordt tegenwoordig gebruikt als het stadswapen. In 1459 ging de Heerlijkheid Putten, waaronder Spijkenisse, over naar Philips van Bourgondië. In 1581 kwam het gebied onder de macht van de Staten van Holland.[4]

Van 1817 tot 1966 waren Spijkenisse en Hekelingen twee zelfstandige gemeenten onder één burgemeester. Na de Tweede Wereldoorlog was het dorp nog bescheiden van omvang (ca. 2500 inwoners), maar vanaf de jaren '60 en jaren '70 is de gemeente als groeikern uitgegroeid tot een fikse middelgrote gemeente. Momenteel werkt Spijkenisse hard aan het ontgroeien van haar status van groeikern door het actuele Centrumplan: Een omvangrijk project dat Spijkenisse een groter en meer divers centrum moet geven. Zo zijn er een grote bibliotheek annex cultureel centrum (de Boekenberg) en is er een nieuw theater (de Stoep) gebouwd.

Ontwikkeling van dijkdorp, via groeikern naar stad[bewerken]

De samenstelling van de bevolking bestond tot het midden van de twintigste eeuw vooral uit ambachtslieden en boeren die generaties lang afkomstig waren uit de directe nabijheid van Spijkenisse. Spijkenisse ligt tot 1903 op een eiland zonder vaste oeververbindingen en daardoor vinden er weinig verhuisbewegingen plaats van en naar Voorne-Putten. Pas sinds de aanleg van een vaste oeververbinding met Rotterdam kwam er meer diversiteit in de bevolking.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw groeit Spijkenisse door haar ligging ten opzichte van de groeiende Rotterdamse havens. Veel werkende Rotterdammers vestigen vervolgens in Spijkenisse om dichter bij het werk te kunnen wonen (vanaf de jaren 60 in Spijkenisse Noord, Sterrenkwartier en Groenewoud). In deze periode ontwikkelt Spijkenisse zich in een iets hoger dan normaal liggend tempo van een dorp tot een kleine woonplaats van 25.000 inwoners in 1973. In deze periode verandert de bevolkingssamenstelling waardoor de 'oorspronkelijke' Spijkenisser uit de dorpstijd vrijwel geheel opgaat tussen de 'nieuwe' Spijkenisser bevolking die voor een omvangrijk deel vanuit Rotterdam (en omgeving) zich komt vestigen. Ook het eeuwenoude dialect moet daarbij plaatsmaken voor het Rotterdams.

In het jaar 1977 aanvaardde de gemeente Spijkenisse status van groeikern met een verhoogde taakstelling. Deze groeitaak hield in dat in een periode van vijftien jaar ca. 16.500 woningen gebouwd moesten worden. Het Rijk stelde middelen beschikbaar om de Rotterdamse metro naar Spijkenisse door te trekken. Voorwaarde hiervoor was echter dat het grootste deel van de taakstelling binnen een bepaalde straal van de metrostations moesten worden gebouwd en dat in een kleine straal rond de nieuwe metrostations in een hoge dichtheid moest worden gebouwd.

Het gemeentebestuur wilde de groei alleen realiseren door middel van een uitgebreid inspraakproces. De gebieden De Hoek, Groenewoud-Noord, De Akkers en Vriesland werden hiervoor opgedeeld in deelplannen van ca. 300 woningen. Vooraf werden hiervoor uit het enorme woningzoekendenbestand (het zogenaamde stuwmeer) kandidaten geselecteerd. Deze toekomstige bewoners kozen de architect en gaven in ongeveer 20 inspraakavonden vorm aan het deelplan. Tijdens een van deze avonden werd een zogenaamde deelplanraad gekozen die de bewoners tot een jaar na de oplevering van de wijk moest vertegenwoordigen. Deze deelplanraad had officiële bevoegdheden zoals het verlenen van de bouwvergunning van het plan en het vaststellen van het bestemmingsplan. In 1980 en 1981 waren er ongeveer 25 van deze deelplanraden actief. Cor Lamers, de latere burgemeester van Bleiswijk, Houten en Schiedam, was de eerste deelplanraadsecretaris.

In de eerste groeikernjaren werd geen hoogbouw gebouwd (meer dan vier verdiepingen) maar voor het overgrote deel eengezinswoningen waarbij koop en huur volledig werden gemengd. Deze woningen worden voor het overgrote deel betrokken door woningzoekenden uit Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen. In de jaren tachtig groeit het inwonertal van Spijkenisse snel naar bijna 70.000 inwoners waarvan verreweg het grootste deel in de wijk De Akkers komt te wonen (daarnaast ook in Vriesland, De Hoek en Vogelenzang). In tegenstelling van wat vaak wordt gedacht ("Spijkenisse is een stad met lage inkomens") heeft Spijkenisse vooral de middeninkomens uit Rotterdam weggetrokken. Het hoge bouwtempo, de grote aantal woningen per hectare en het ontbreken van hoogbouw hebben bijgedragen tot een eenvormige uitstraling vane deze 'groeikernwijken'. Ondanks dat de groei van de woonplaats niet direct zorgde voor een echte stadse sfeer in het voormalige dorp, bleek de gemeente wel de problemen van grote steden te ervaren.
Na deze periode stabiliseert het inwoneraantal. Spijkenisse bouwt na de taakstellende groeitijd weer meer duurdere woningbouw (Schenkel, Maaswijk) en kampt met vertrekkende inwoners uit oudere wijken naar andere gemeenten en een blijvende groei van inwoners uit Rotterdamse wijken die gesaneerd worden (bijvoorbeeld Pendrecht). Hierdoor wordt de bevolkingssamenstelling verder gemêleerd door de instroom van grotere groepen immigranten.

Bibliotheek 'De Boekenberg'

In de 21e eeuw slaat de gemeente een nieuwe koers in om na decennia van woningbouw de kwaliteit van het immers nog steeds karakterloze imago wat Spijkenisse nog steeds in de ogen van vele Nederlanders heeft op te poetsen: In een Stadsplan 2010/2020 besluit de gemeente het centrum zowel kwalitatief (sfeer en uitstraling) als kwantitatief (aantallen winkels) grondig te herinrichten; luxere voorzieningen te bouwen (publiekstrekkend) en bestaande (woning)bouw te herontwikkelen. Dit is tevens noodzakelijk gebleken om bewoners met nieuwe midden- en hogere klasse inkomens te lokken naar Spijkenisse die in de voorgaande decennia vooralsnog grotendeels Spijkenisse links hebben laten liggen. Juist voor deze inkomensgroepen wordt aan de zuidkant ruimte vrijgemaakt voor luxueuze woningbouw (in het dorp Hekelingen en Maaswijk-Landgoed); wordt op klassieke stijl een industrielocatie herontwikkeld tot klassiek ogende woningbouw (Centrum-Staalmeesters; Vierambachten) en wordt een nieuwe stadswijk ontwikkeld direct aan de Maas (De Elementen).

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Wijken[bewerken]

Spijkenisse bestaat uit diverse wijken, o.a.

Verbindingen met het vasteland en het achterland[bewerken]

Spijkenisse ligt middenin het Rijn-Maasdelta. De rivieren Oude Maas en Spui, de kanalen Bernisse en Hartelkanaal en verderop ook de Noordzee, Nieuwe Maas en Nieuwe Waterweg omzomen de plaats en vormen van oudsher natuurlijke barrières. Het dorp heeft -net als andere dorpen op Voorne-Putten eeuwenlang een enigszins geïsoleerde ligging gehad ten opzicht van het vasteland van Holland. Pas bij de opening van de Spijkenisserbrug over de Oude Maas (geopend in 1903) werd het contact met IJsselmonde en Rotterdam gestimuleerd. Hierdoor werd Spijkenisse (en de rest van Voorne-Putten) uit haar isolement gehaald. In de jaren 70 werd deze brug vervangen door een deel van de oude Moerdijkbrug, maar de portalen zijn behouden en herplaatst.

De Spijkenisserbrug ten tijde van groot onderhoud in 2002.

Vanaf Voorne-Putten zijn sinds de eerste brug enkele verbindingen gemaakt met het noordelijk gelegen havengebied van Rotterdam (waaronder de Hartelbrug bij Spijkenisse), maar deze sluiten gezamenlijk slechts op één punt net ten noorden van Spijkenisse (Botlektunnel en Botlekbrug) aan op Rotterdam. Naar het zuiden toe is Spijkenisse ontsloten richting Goeree-Overflakkee via de Haringvlietdam; richting de Hoeksche Waard via een veerpontverbinding met Nieuw-Beijerland vanaf Hekelingen en een toeristisch fietsveer tussen Beerenplaat, Oud-Beijerland en Rhoon, echter geen van deze verbindingen naar het zuiden zijn zo overbelast als de eerder genoemde verbindingen richting Rotterdam en verder richting Den Haag, Utrecht, Dordrecht en Noord-Brabant die allen over de vaste bruggen en tunnels gaan en tevens gedeeld moeten worden met het omvangrijke goederenverkeer vanuit de Rotterdamse Havens. Het is tegenwoordig dan ook landelijk bekend dat dit deel van Nederland zeer slecht bereikbaar (en ontsloten) is, vooral in spitsuren. Dit wordt mede veroorzaakt door het feit dat Spijkenisse (na Amstelveen) de op één na grootste plaats van Nederland is zonder eigen treinstation.

Stoomtram en metro[bewerken]

De Spijkenissebrug is in eerste instantie geopend als trambrug. In een tijd dat de auto nog geen gemeengoed was en spoorverbindingen economisch van groot belang waren, moest Voorne-Putten ook mee in de vaart der volkeren. De (stoom)tram van de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij werd aangelegd, die langs de Groene Kruisweg naar Brielle en door de polder naar Hellevoetsluis liep. Deze lijn is door de oprukkende auto en autobus op 14 februari 1966 gestaakt. Tegenwoordig is de trambaan een fietspad.

In 1985 werd (in verband met de groeikern-verstedelijking) Spijkenisse wederom bereikbaar per rails, dit keer door aansluiting op het Rotterdamse metronet. De Rotterdamse metro heeft tegenwoordig haar eindpunt in Spijkenisse. Nadat de metro vanuit de tunnel onder de Oude Maas is bovengekomen, stopt hij op de stations Spijkenisse Centrum, Heemraadlaan en De Akkers. Om vanuit Spijkenisse met de trein te gaan reizen, zijn er twee mogelijkheden:

Met de komst van de Calandlijn zijn de busverbindingen van Connexxion naar Schiedam komen te vervallen. De doortrekking van de Metro naar Spijkenisse werd geopend op 24 april 1985; van deze gebeurtenis is door de Smalfilm- en Videogroep Spijkenisse een opname gepresenteerd die in 2000 is uitgezonden door RTV Rijnmond.

Tussen Randstad, havens, industrie en polders, dorpjes en rust[bewerken]

Het feit dat Spijkenisse het dorpse leven voorgoed vaarwel heeft gezegd betekent niet dat Spijkenisse -dat bekendstaat een slaapstad te zijn onder de rook van Rotterdam en industrie- niets hiervan heeft weten te behouden. Doordat Spijkenisse direct aansluit op de havens en Rotterdam is hier aan de noordkant weinig van te zien. Kijkende naar het westen en zuiden is dit geheel anders. De stedelingen kunnen zich vermeien in het rustieke (Zeeuws aandoende) achterland, met dorpjes als Simonshaven, Zuidland en Biert en de in de jaren 80 weer uitgebaggerde rivier de Bernisse.[bron?]

Kunst en Cultuur[bewerken]

In Spijkenisse is een theater (de Stoep) en een Centrum voor de Kunsten Spijkenisse en Muziekpodium. Daarnaast kan men een zwembad, een discotheek en een bibliotheek (de Boekenberg) vinden in Spijkenisse. Verder wordt er ieder jaar in april een Kunstroute gehouden. Daarnaast is er achtmaal per jaar in galerie en kunstuitleen RAR in het oude Gemeentehuis uit 1886 een open podium: LiteRAR en Muziek.

Evenementen[bewerken]

Standbeeld ter herinnering aan alle dorpsomroepers in Spijkenisse

Religieuze organisaties[bewerken]

Protestantse Kerk Nederland[bewerken]

  • Spijkenisse Dorpskerk (Centrum)
  • Dorpskerk Hekelingen (Hekelingen)
  • Dorsvloer (Akkers)
  • De Kern (Groenewoud)
  • Michaëlkerk (Hoogwerf)
  • Ontmoetingskerk (Centrum)

Onderwijsinstellingen[bewerken]

Scholen voor voortgezet onderwijs[bewerken]

Rooms-katholiek Christelijk Openbaar
Wereld MAVO Charles de Foucauld Penta College CSG Scala Rietvelden (voorheen Penta Collge CSG Blaise Pascal)

[5]

OSG De Eilanden
Penta College CSG Scala Molenwatering (voorheen Penta College CSG Angelus Merula)[6] OSG De Ring van Putten
PENTA college CSG De Oude Maas

Basisscholen[bewerken]

Rooms-katholiek Protestants Openbaar Gereformeerd
De Akkers Het Anker Annie MG Schmidt De Morgenster
De Klinker Het Baken De Vuurvogel
De Maasoever De Bron
Monseigneur Bekkersschool De Duif De Vogelenzang
De Wegwijzer De Hoeksteen De Krullevaar
Paus Johannes De Marimba De Meander
De Rank De Montessori
De Schakel Jan Campert
De Piramide
De Toermalijn
De Veenvlinder

Speciale scholen[bewerken]

Rooms-katholiek Protestants Openbaar Gereformeerd Voortgezet Onderwijs
De Branding De Tandem, De Toermelijn, Gelinckschool De Gaard

Gezondheidszorg[bewerken]

  • Spijkenisse Medisch Centrum - het voormalig Ruwaard van Putten ziekenhuis

Bekende inwoners[bewerken]

Geboren[bewerken]

Woonachtig[bewerken]

Woonachtig in het verleden[bewerken]

Centrumplan[bewerken]

In het centrum van Spijkenisse wordt volop gebouwd. Deze bouw is een deel van het "Centrumplan." Dit is een project om in Spijkenisse een geheel nieuw stadshart te creëren. Spijkenissers noemen het centrum van hun stad ook wel "het dorp".

Media[bewerken]

  • Lokale omroep: Smart radio en televisie

Partnersteden[bewerken]

Een overeenkomst tussen deze drie gemeenten is dat ze alle drie sinds de tweede helft van de 20e eeuw snel in bevolkingsgrootte zijn toegenomen door verhuizing vanuit een nabijgelegen grote stad: Spijkenisse vanuit Rotterdam, Thetford vanuit Londen en Hürth vanuit Keulen.

Sport[bewerken]

Scoutinggroepen[bewerken]

  • Scouting Ruwaard van Puttengroep
  • Scouting Hartelgroep

Monumenten[bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties