Sluis (waterbouwkunde)

Sluis op het Albertkanaal te Godsheide in herstelling (2004)

Sluis- en stuwcomplex onder de John S. Thompson Brug te Grave.

Sluis in Spoykanaal te Kleve-Wardhausen, Duitsland

Sluizen in het Kennet-Avonkanaal in Engeland. De Caenheuvelsluizen

Een sluis of sas is een waterbouwkundig kunstwerk in een waterkering tussen twee waterwegen met een verschillend waterpeil, dat dient om water te keren, maar dat door een beweegbaar mechanisme ook water of schepen kan laten passeren. Voor het doorlaten van schepen wordt soms sluisgeld (een soort belasting) geheven.

Het woord sluis is afkomstig van het Oud-Franse excluse (later écluse), dat weer uit het Middellatijn exclûse ontstaan is, en wil zeggen: 'wat buitengesloten is'.

Bediening

Sluizen werden oorspronkelijk ter plaatse en met de hand bediend. Net als bij bruggen en gemalen is de bediening tegenwoordig meestal geautomatiseerd, bijvoorbeeld met behulp van SCADA. Hierdoor kan de bediening ook steeds vaker op afstand plaats vinden, maar wordt ook het risico groter dat onbevoegden inbreken op het bedieningssysteem.

Soorten

Men onderscheidt twee typen sluizen:

• met scheepvaartfunctie:
  • de schutsluis, (ook wel: verlaat), met ten minste twee stel deuren een schutkolk vormend en geschikt voor het doorlaten (het schutten) van schepen.
• voor de waterhuishouding:
  • de spui- of keersluis, ook wel zijl in Nederland, houdt met een (soms twee) stel sluisdeuren of een afsluiter water tegen en dient voor het spuien van water.
  • de inlaat- of duikersluis.
  • de waaiersluis waarmee o.a. geïnundeerd kan worden.

Afgeleide betekenis

In een afgeleide betekenis wordt het woord sluis ook gebruikt voor een tussenruimte of overgang tussen twee gebieden, bestaande uit twee deuren die niet gelijktijdig geopend worden:

• astronauten begeven zich vanuit een ruimteschip naar de ruimte via een luchtsluis;
• duikers verlaten een duikboot via een sluis;
• verpleegkundigen komen in een steriele kamer via een aseptische sluis;
• een doka, waarin fotografisch materiaal wordt verwerkt, kan toegankelijk zijn via een sluis;
• een gevangenis of bank kan toegankelijk zijn via een sluis, zodat onbevoegden niet in een keer kunnen doorlopen, zie sluis (beveiliging).

Plaatsnamen

Enkele plaatsnamen die zijn afgeleid van sluis, van Sas of van Verlaat:

• Benedensas
• Goese Sas
• Hellevoetsluis
• Maassluis
• Sas van Gent
• Sluis
• Sluiskil
• Strijensas
• Verlaat
• Woerdense Verlaat
• Zwartsluis

Zie ook: Zijl (toponiem)

Externe link

• pragmasoft.be, Een zelf te bedienen simulatie van het schutten van een schip, in het Frans, Engels en Nederlands
• Binnenvaarttaal, Soorten sluizen en termen gerelateerd aan sluizen.

Voetnoot

Mediabestanden

Zie de categorie sluice in de zin van waterkering van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Mediabestanden

Zie de categorie Canal locks voor scheepssluizen van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.