Haven van Antwerpen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Port Anvers 1 Luc Viatour.jpg
Port Anvers 5 Luc Viatour.jpg
Port Anvers 6 Luc Viatour.jpg
Port Anvers 7 Luc Viatour.jpg

De haven van Antwerpen is de grootste zeehaven in België en de tweede haven in Europa, na Rotterdam. In 2013 had de haven van Antwerpen een overslag van ruim 190 miljoen ton[1]. Voor stukgoed is Antwerpen een van de grootste havens van Europa, voor overslag van stortgoederen is ze minder belangrijk.
De haven is verbonden met de Noordzee via de Westerschelde. De haven van Antwerpen speelt een belangrijke rol in de internationale handel. Ze is diep in het binnenland gelegen waardoor de af te leggen afstanden voor spoor- of wegvervoer opmerkelijk verminderen. Dit speelt in het voordeel van het containervervoer, dat veel gebruikmaakt van deze transportmogelijkheden. Het containervervoer is vanaf de jaren ’50 sterk toegenomen, en dit grotendeels door de toenmalige Waalse economie. Eenheidsladingen zijn nu eenmaal makkelijker te vervoeren en eenvoudiger te behandelen. Niet alleen de traditionele producten, zoals textiel en elektronica, worden per container vervoerd maar ook vruchten, luxeauto’s en andere nieuwe producten verschijnen op de containermarkt.

Geschiedenis[bewerken]

In de 12e eeuw werd Antwerpen voor het eerst vermeld als haven voor inscheping van passagiers naar Engeland en Zeeland, en als goederenhaven voor Duitse Rijn- en Moezelwijn met de bestemming Engeland. De haven kende een bloeitijd van 1200 tot 1350 dankzij de ontwikkeling van de lakenindustrie. In de 16e eeuw was er een groeiende export van lokale goederen naar onder andere Frankrijk, Spanje en Portugal en Marokko. In 1550 beschikte de haven over tien aanlegsteigers langs de Schelde en over acht binnenhavens. De Spaanse inval in 1585 leidde tot een blokkade van de Schelde door de Nederlanders en resulteerde in een neergang van de handel. In de daarop volgende twee eeuwen stagneerde de ontwikkeling van de haven[2].

Overzicht van de stad en haven aan het einde van de 19e eeuw. De kaart is van 1897

Het belang van Antwerpen als havenstad kreeg een nieuwe impuls door Napoleon Bonaparte. Hij gaf opdracht voor de aanleg van het eerste dok in 1811; dit dok kreeg de naam le petit bassin. Pas in 1903 werd het dok naar de keizer vernoemd en kreeg de naam "Bonapartedok". Het Willemdok, naar koning Willem I der Nederlanden, kwam in 1813 in gebruik als le grand bassin. In 1815 schonk de koning der Nederlanden het aan de Stad Antwerpen.

In 1830 scheidde België zich af van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. De enige toegangsweg voor zeeschepen naar de haven was via de Westerschelde, gelegen op Nederlands grondgebied. Nederland besloot tol te heffen op de schepen van en naar Antwerpen. Deze tol werd in 1863, mede onder druk van de Engelsen, opgeheven. In 1879 kreeg de haven een directe spoorverbinding met het Duitse achterland: de IJzeren Rijn naar het Ruhrgebied.

Van 1900 tot 1930 zag de haven een sterke stijging van de vracht, slechts tijdelijk onderbroken door de Eerste Wereldoorlog. De capaciteit werd uitgebreid met onder andere de aanleg van de Kruisschanssluis en het Leopolddok en Hansadok. Het goederenvolume bedroeg in 1929 meer dan 26 miljoen ton en daarmee was Antwerpen de derde haven van Europa[3].

In de Tweede Wereldoorlog speelde de haven een belangrijke rol; ze was groot, uitgerust met moderne faciliteiten, voorzien van goede verbindingen naar het achterland, waaronder het Albertkanaal én lag dicht bij het front. Op 4 september 1944 werd de haven bevrijd door de geallieerden. Het vertrek van het Duitse leger was abrupt waardoor tijd ontbrak om de haven en faciliteiten te vernietigen. De haven was klaar voor gebruik, maar Walcheren, gelegen langs de vaarweg naar de haven, was nog bezet. Walcheren werd door Engelse en Canadese eenheden aangevallen en op 8 november 1944 was de Duitse tegenstand overwonnen en de vaarweg naar Antwerpen vrij. Het Amerikaanse leger kreeg de beschikking over de dokken in het noorden van de haven en de Engelsen die in het zuiden. Het eerste Amerikaanse vrachtschip James B. Weaver arriveerde op 28 november 1944 met manschappen en materieel van de 268th Port Company. Medio december was de haven al volop in gebruik en had het Amerikaanse leger gemiddeld 9.000 Belgische havenarbeiders in dienst. Duitse lucht- en raketaanvallen hinderden de werkzaamheden, maar de haven bleef continu in gebruik. In het eerste halfjaar van 1945 werd per maand gemiddeld 0,5 miljoen ton vracht gelost. Na de Duitse overgave werd de haven ook gebruikt voor het verschepen van munitie, voertuigen, tanks en ander materieel naar Azië voor de strijd tegen Japan. Na de overgave van Japan werd de bestemming Verenigde Staten. Na november 1945 namen de Amerikaanse militaire logistieke activiteiten af en in oktober 1946 waren alle operaties gestaakt[4].

Na de Tweede Wereldoorlog startte de haven aan een ambitieus plan, de Grote Doorsteek. Dit plan resulteerde in de aanleg van diverse dokken op de rechteroever van de Schelde in de richting van de grens met Nederland. Voor de noordelijke havenuitbreidingen moesten de polderdorpen Oosterweel, Wilmarsdonk, Oorderen en Lillo wijken. De aanleg van de Berendrechtsluis was de bekroning van dit plan; deze is de grootste sluis van de wereld en kwam in 1989 gereed.[5] De haven breidde zich daarna ook in westelijke richting uit in de provincie Oost-Vlaanderen op de linker Scheldeoever, de zogenaamde Waaslandhaven.

Op 21 december 2005 tekenden Nederland en Vlaanderen een overeenkomst die voorziet in een verbreding en uitdieping van de vaargeul. Na de werkzaamheden kunnen grotere schepen met een diepgang van 13,1 meter de haven, bij laag water, in- en uitvaren. De huidige toegestane diepgang ligt op 11,9 meter. De werkzaamheden op Vlaams grondgebied waren reeds in 2007 gestart en Nederland volgde, met een grote vertraging, pas in begin 2010[6].

Exploitatie[bewerken]

De havengebieden op de grond van de stad Antwerpen worden beheerd door het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen. CEO van het GHA is Eddy Bruyninckx. Verantwoordelijk schepen binnen het stadsbestuur is Marc Van Peel. In 2012 woedt de discussie binnen het havenbedrijf over het al dan niet kwijtschelden van een boete van in totaal 51 miljoen euro aan terminaluitbaters DP World en PSA. Zij hebben in de afgelopen jaren minder vervoer gerealiseerd dan contractueel vastgelegd werd met het havenbedrijf. De stad Antwerpen investeert namelijk in de havenzone met publiek geld.[7]

Operationele gegevens[bewerken]

In 2013 verwerkte de haven 190,8 miljoen ton aan goederen en was hiermee na Rotterdam de grootste haven van Europa. In hetzelfde jaar werden 8,5 miljoen TEU's containers overgeslagen.[8] De haven heeft een belangrijke positie in Europa voor het behandelen van staal, fruit, hout, koffie en tabak. In 2013 deden 14.220 zee- en 57.044 binnenschepen de haven van Antwerpen aan.[9]

Hieronder een figuur met meer historische gegevens[10]:

2000 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Aanvoer (miljoen ton) 75,2 92,0 99,8 105,0 81,6 92,9 94,6 97,8
Afvoer (miljoen ton) 55,3 75,4 83,1 84,4 76,2 85,3 89,5 92,9
TOTAAL (miljoen ton) 130,5 167,4 182,9 189,4 157,8 178,1 187,1 184,1 190,8
waarvan: containers (miljoen ton) 44,5 80,8 95,0 101,4 87,2 102,5 105,1 104,1 102,0
(miljoen TEU) n.b. 7,1 8,2 8,7 7,3 8,5 8,6 8,6 8,5
roll-on-roll-off (miljoen ton) 6,0 3,9 4,4 4,4 3,2 3,7 4,2 4,8 4,5
conventioneel stukgoed (miljoen ton) 18,2 18,4 19,8 16,9 10,5 12,7 12,7 10,9
massagoed (miljoen ton) 61,7 64,3 64,1 66,7 56,9 60,8 65,1 64,4
Aantal zeeschepen 16.105 15.770 16.689 16.406 13.923 14.783 15.240 14.593 14.220

Het aandeel van de containers in de totale vervoersstroom door de haven laat een sterke stijging zien; in 2000 lag het aandeel op 34% en in 2013 reeds op 53%. Dit is vooral ten koste gegaan van het aandeel van het conventionele stukgoed. In 2009 hebben zeer grote containerschepen, met een capaciteit van meer dan 14.000 TEU's, de haven aangedaan. Antwerpen heeft hiermee zijn marktpositie verstevigd en was de tweede containerhaven van Europa, na Rotterdam. Het vervoer tussen de haven en achterland gaat voor het merendeel over de weg, maar het belang van de binnenvaart neemt toe. In 2009 werd bijna 35% van alle vracht met binnenvaartschepen aan- of afgevoerd.

In mei 2011 werd een spoordienst aangekondigd tussen de haven van Antwerpen en de Chinese stad Chongqing. Chongqing is met 32 miljoen inwoners de grootste stad ter wereld, gelegen zo’n 1.500 kilometer ten westen van Shanghai. De spoorverbinding loopt van Antwerpen over Duitsland en Polen naar Oekraïne, Rusland, Mongolië en China. De afstand van begin- tot eindpunt is circa 10.000 kilometer en wordt daarmee de langste treindienst ter wereld. Er wordt alleen vracht vervoerd, met name containers. Het idee van deze dienst tussen beide steden werd gedaan tijdens een zakenreis die het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen en partners in 2010 hebben georganiseerd naar China[11]. De treinreis zal circa 22 dagen duren; lading dat per schip wordt vervoerd doet er ongeveer tweemaal zo lang over.

Containerterminals[bewerken]

De gestage groei van het containervervoer heeft geleid tot meer gespecialiseerde terminals die steeds sneller en efficiënter containers kunnen behandelen. De eerste terminals, waaronder het Delwaidedok, bevonden zich achter de sluizen op de rechteroever van de Schelde. Later is men ook vóór de sluizen terminals gaan bouwen, waarmee de vaartijd werd verkort. De Noordzeeterminal is hier een voorbeeld van. Als laatste is op de linkeroever van de Schelde een nieuwe terminal gebouwd: het Deurganckdok.

Met de bouw van het nieuwe Deurganckdok kan de haven zijn sterke positie in de wereldhandel behouden en haar positie als containerhaven verstevigen. In 2007 is het dok in gebruik genomen. Het heeft een maximale capaciteit van 7 miljoen TEU's per jaar; dit is een verdubbeling van de capaciteit van de haven. Wanneer de twee terminals van het dok volledig in gebruik zullen zijn, zal het Deurganckdok ongeveer 3.000 personen tewerkstellen. Anno 2013 zijn de terminals langs beide zijden nog maar voor de helft afgewerkt en werken er 473 personen.[12] Het Delwaidedok is ook helemaal vernieuwd en aangepast aan de nieuwste generatie containerschepen. Deze containerschepen zijn meer dan 300 meter lang en hebben een capaciteit van meer dan 10.000 TEU's. Door de bouw van het Deurganckdok en de vernieuwing van het Delwaidedok, kunnen ook deze reuzen behandeld worden in de haven van Antwerpen.

Volgend project is het Saeftinghedok in de Saeftinghezone, een gebied van duizend hectare dat ingepland staat als havengebied op de linkeroever van de Schelde, met een containerdok. De werkgroep Doel 2020 verzet zich tegen de bedreiging van Doel en van het natuurgebied De Putten, een beschermd gebied tussen Doel en Kieldrecht.[13]

Op 19 oktober 2013 werd het record van grootste containerschip in de Antwerpse haven verbroken door de Mary Mærsk, het derde schip in de Maersk triple-E klasse. Het schip, met een lengte van 398 meter, heeft een maximale laadcapaciteit van ruim 18.000 TEU. Op weg naar Antwerpen had zij 14.800 standaard-containers aan boord en heeft er daar 2.400 gelost.[14]

Industrie[bewerken]

Maritieme kennis[bewerken]

Antwerpen beschikt als wereldhaven over de nodige maritieme kennis. Deze is geconcentreerd bij de universiteit, de hogescholen en andere onderwijsinstellingen, bij studiebureaus en consultancybedrijven, bij studiediensten van overheidsbesturen en bij intellectuele dienstverleners. De gespecialiseerde haven- en scheepvaartgebonden kennis is zeer gevarieerd: te denken valt aan branches als waterbouwkunde, nautische wetenschappen, scheepswerktuigkunde, internationale handel, haven- en scheepvaarteconomie, zee- en transportrecht, zee- en transportverzekering, maritieme expertises en zelfs tropische geneeskunde.

De Antwerpse kennis is internationaal gerespecteerd. Vaak worden Antwerpse experts gevraagd voor adviesverlening, onderwijs en kennisverspreiding in het buitenland,[bron?] en de Universiteit Antwerpen (met het Institute of Transport and Maritime Management Antwerp of ITMMA en het European Institute of Maritime and Transport Law of EIMTL) en de Hogere Zeevaartschool trekken van over de hele wereld talrijke buitenlandse studenten en congresgangers aan.[bron?] Ook via APEC-Antwerp/Flanders Port Training Center en Flanders Hydraulics wordt Antwerpse havenkennis over de hele wereld verspreid.

Dokken[bewerken]

Sluizen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Galerij luchtfoto's[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Referenties :

  1. Statistisch jaarboek 2013
  2. "Havengeschiedenis van Antwerpen". Geraadpleegd op 2010-09-11.
  3. "Havengeschiedenis van Antwerpen". Geraadpleegd op 2010-09-11.
  4. U.S. Army in World War II, The Transportation Corps: Operations Overseas, van J. Bykofsky en H. Larson, Office of the Chief of Military History, Department of the Army, Washington DC, 1957. Page: 320-324
  5. Antwerp - Portrait of a Port, George van Cauwenbergh, Antwerpse Lloyd - Antwerpen 1983
  6. "Haven van Antwerpen info". Geraadpleegd op 2010-10-11.
  7. Antwerpen laat 51 miljoen liggen De Tijd, 30 november 2012
  8. http://www.portofantwerp.com/nl/publications/statistieken/statistisch-jaarboek-2013
  9. http://www.portofantwerp.com/nl/publications/statistieken/statistisch-jaarboek-2013
  10. http://www.portofantwerp.com/nl/publications/statistieken/statistisch-jaarboek-2013
  11. Vrachtspoorverbinding tussen Antwerpen en China voorgesteld Geraadpleegd op 2011-09-01
  12. Ontwerp-GRUP Havenuitbreiding, Tewerkstelling Deurganckdok 2010
  13. Het Parool 18 jan. 2014
  14. PZC Mary Maersk 's nachts Westerschelde gepasseerd, 19 oktober 2013, geraadpleegd op 21 oktober 2013
  15. Antwerken > Kattendijksluis