Wit bosvogeltje
| Wit bosvogeltje | |||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Wit bosvogeltje |
|||||||||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
| Soort | |||||||||||||||||||||||
| Cephalanthera longifolia (L.) Fritsch (1888) |
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
Het wit bosvogeltje (Cephalanthera longifolia) is een Euraziatische orchidee van het geslacht bosvogeltje (Cephalanthera). Ze wordt in België met uitsterven bedreigd en is in Nederland waarschijnlijk al verdwenen.
De plant dankt zijn naam aan zijn de witte bloemen en zijn favoriete standplaats.
Inhoud |
[bewerken] Naamgeving en etymologie
Synoniemen: Cephalanthera ensifolia (Murr) Rich., Cephalanthera xiphophyllum (Ehrh.) Rchb., Cephalanthera angustifolia Simonkai, Cephalanthera pallens (Jundz.) Rich.
- Nederlands: Wit bosvogeltje
- Frans: Céphalanthère à longues feuilles, Céphalanthère à feuilles en epée
- Engels: Long-leaved helleborine, Sword-leaved helleborine
- Duits: Langblättriges Waldvögelein, Schwertblättriges Waldvögelein
De botanische naam Cephalanthera is afgeleid van het Oudgriekse κεφαλή cephalè = hoofd en ανθηρός anthèros = bloeiend en wijst er op, dat de helmknop er als een hoofdje uitziet. Longifolia komt van het Latijnse ‘longus’ (lang) en ‘folium’ (blad), en slaat op de lange bladeren.
[bewerken] Kenmerken
[bewerken] Plant
De plant kan 15-50 cm hoog worden. Het is een meerjarige plant (geofyt) die elk jaar vanuit ondergrondse wortelknol opnieuw een bloemstengel vormt. Het wit bosvogeltje heeft talrijke bladeren en een duidelijk gescheiden, dicht- tot losbloemige bloeiaar met tien tot twintig bloemen. De stengel is bovenaan vaak iets gebogen en geribbeld.
[bewerken] Bladeren
Er is geen bladrozet. De stengelbladeren bladeren staan schijnbaar in twee rijen ingeplant en zijn afstaand tot overhangend. Ze zijn groen, ongevlekt, lang, lijnlancetvormig met duidelijke nerven. De onderste schutbladeren zijn bladachtig, de hogere korter dan het vruchtbeginsel.
[bewerken] Bloemen
De bloemen zijn geurend, zuiver wit, tot 16 mm groot. Ze komen meestal open. De sepalen of kelkbladen zijn spits, de petalen of kroonbladeren eerder stomp. De lip is bootvormig, slechts half zo lang als de sepalen, en heeft een hypochiel met een duidelijke gele of oranje vlek en vijf tot zeven parallelle lijsten. Er is geen spoor.
De bloeitijd is van mei tot midden-juli.
[bewerken] Habitat
Het wit bosvogeltje prefereert kalkrijke gronden op lichte beschaduwde plaatsen: hellingbossen, bosranden, struweelzomen, oude loof- en naaldbossen, zelden in kalkrijke duinvalleien. In de bergen tot 2000 m.
[bewerken] Verspreiding en voorkomen
Het wit bosvogeltje komt over heel Europa voor, vanaf Ierland tot in het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
In Vlaanderen is ze bekend van twee vindplaatsen, waarvan één in de Antwerpse Haven op kalkrijke zandgrond. In Wallonië is ze iets algemener.
In Nederland werden ze vroeger aangetroffen op enkele plaatsen in Zuid-Limburg, Noord-Brabant, in de duinen van Noord-Holland en in Drenthe, maar sinds 1985 zijn ze daar niet meer gevonden.
[bewerken] Verwante en gelijkende soorten
Het wit bosvogeltje kan door zijn kleur en vorm enkel verward worden met het sterk verwante bleek bosvogeltje (Cephalanthera damasonium), dat een vergelijkbare habitatkeuze heeft. Het zuivere wit van de bloemen en de lange, spitse bladeren van het wit bosvogeltje zijn echter eenduidelijk kenmerk.
Verwarring met de eveneens witbloemige welriekende nachtorchis (Platanthera bifolia) en bergnachtorchis (Platanthera chlorantha) is bijna uitgesloten door de vorm van de bloemen en het grote aantal bladeren van het wit bosvogeltje.
[bewerken] Bedreiging en Bescherming
Het wit bosvogeltje staat op de Belgische Rode lijst als ‘met uitsterven bedreigd’. Op de Nederlandse Rode Lijst (planten) staat ze als ‘zeer zeldzaam’ en ‘sterk afgenomen’, maar waarschijnlijk is ze dus reeds verdwenen.
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Cephalanthera longifolia op Wikimedia Commons. |
[bewerken] Externe links
- Veldgids Nederlandse orchideeën: Beschrijving en afbeeldingen
- Wit bosvogeltje (Cephalanthera longifolia) op SoortenBank.nl (gebaseerd op de Heukels22, dit is de voorlaatste uitgave)
- Nederlands Soortenregister Wit bosvogeltje
[bewerken] Noten
| Soorten van het geslacht Cephalanthera |  |
|---|---|
|
C. austiniae · C. bijiangensis · C. calcarata · C. caucasica · C. cucullata · C. damasonium (Bleek bosvogeltje) · C. epipactoides · C. gracilis · C. kotschyana · C. kurdica · C. longibracteata · C. longifolia (Wit bosvogeltje) · C. rubra (Rood bosvogeltje) · C. schaberi |
