Museum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Teylers Museum te Haarlem is het oudste museum in Nederland

Een museum is een permanente instelling, zonder winstbejag, ten dienste van de gemeenschap en van haar ontwikkeling, toegankelijk voor het publiek, die de materiële en immateriële getuigenissen van de mens en zijn omgeving verzamelt, bewaart, onderzoekt en tentoonstelt en hierover informatie verstrekt voor studie, educatie en recreatie.[1]

Herkomst[bewerken]

Het woord museum is via het Latijn afkomstig van het Griekse woord mouseion, een plaats of tempel gewijd aan de Muzen, de Griekse godinnen van de kunsten. Het Mouseion van Alexandrië in het oude Egypte ligt aan de basis van het Latijnse woord museum in de huidige betekenis; dat Mouseion, waartoe ook de beroemde bibliotheek van Alexandrië behoorde, was namelijk een opleidingscentrum, waar geleerden waren vrijgesteld om zich geheel te wijden aan de studie van geschriften.

In de Renaissance ontstond de vorm die we nog kennen, een gebouw met daarin verzamelingen schilderijen, beeldhouwwerken en andere kunstvoorwerpen. In de 19e eeuw werd het begrip museum ook uitgebreid tot verzamelingen van bijvoorbeeld natuurhistorische en technisch-historische voorwerpen. Zo ontstonden musea met een bepaald thema, veiligheid, de postzegel etc.[2]

Functie van een museum[bewerken]

In grote lijnen heeft een museum twee functies te weten:

  • het beschermen van de kunstwerken tegen beschadiging, diefstal, brand, vocht, weersinvloeden en stof;
  • het op de juiste manier tonen van de schilderijen, beeldhouwwerken, enz., dat wil zeggen dat
    • de onderverdeling van de verzameling moet plaatsvinden naar historische waarde en naar soort;
    • de kunst- en dagverlichting de voorwerpen zo gunstig mogelijk moeten doen uitkomen.

Het eerste houdt in dat de constructieve en isolatie-eisen, van het gebouw waarin het museum is gehuisvest, op een zeer hoog peil moeten staan, een lekkage kan onherstelbare gevolgen hebben, een slechtwerkend airconditioning-systeem eveneens.
Het duidelijk tonen van de verzameling is nog moeilijker, deze zal immers in grootte en samenstelling kunnen wisselen en vraagt daarom steeds om andere ruimtes in grootte en verlichting. Een goed ontworpen museum zal aan deze eisen kunnen voldoen, daarom wordt tijdens de ontwerp fase van een museum veel vakmanschap van de betrokkenen gevraagd.

Soorten musea[bewerken]

Er zijn vele soorten en maten musea, variërend van internationaal befaamde tot lokale musea met een beperkte opzet en collectie. De belangrijkste musea van Nederland zijn de rijksmusea. Er zijn of waren negentien rijksmusea in Nederland (zie de lijst van rijksmusea in Nederland).

Op een lager schaalniveau zijn er vele provinciale of regionale musea die een provinciale of regionale uitstraling bezitten, waaronder het Groninger Museum en het Centraal Museum in Utrecht. Deze zijn vaak in bezit van overheidsinstellingen, evenals de gemeentemusea die sommige steden hebben (waaronder grote musea als het Stedelijk Museum in Amsterdam en het Gemeentemuseum in Den Haag.) Tenslotte zijn er vele, vaak kleine particuliere musea. Meestal is een stichting of vereniging tegenwoordig de eigenaar en/of beheerder van zo'n museum. De meeste oudere musea zijn veelal begonnen als verzamelingen van curiosa of kunstvoorwerpen van aristocraten en rijke particulieren (de zogenaamde rariteitenkabinetten, wonderkamers of kunstkamers). Zo is het oudste bestaande museum in Nederland, het Teylers Museum uit 1784 in Haarlem, oorspronkelijk een privéverzameling van de rijke koopman Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778). Ook tegenwoordig komt het nog voor dat een museum ontstaat op particulier initiatief, zoals het Scheringa Museum voor Realisme in Spanbroek.

Musea kunnen ook verdeeld worden naar collectie. Van oudsher hadden musea voornamelijk voorwerpen van kunst en/of wetenschap in huis. Later kwamen er ook musea rond andere thema's, waaronder (met telkens een Nederlands voorbeeld):

Een museum kan verder gewijd zijn aan een bepaalde persoon en is dan vaak gevestigd in het huis waar die persoon geboren werd of gewoond heeft. In dat geval maakt het gebouw zelf deel uit van de presentatie.

Inrichting[bewerken]

Vaste collectie en wisselende tentoonstellingen[bewerken]

Een museum heeft meestal een eigen collectie; de objecten die steeds te zien zijn noemt men ook de "vaste collectie". Meestal zijn de museumstukken uniek en waardevol, zoals schilderijen, beeldhouwwerken of archeologische vondsten. Veel musea hebben daarnaast zalen voor wisseltentoonstellingen. Wisseltentoonstellingen zijn soms ook "reizende tentoonstellingen" met meesterwerken of andere objecten die achtereenvolgens in meerdere musea getoond worden.

Andere onderdelen[bewerken]

Naast de tentoonstellingsruimten beschikken veel musea over een eigen museumbibliotheek. In vele grote musea is een foyer of een andere horecavoorziening waar men iets kan eten of drinken. Ook hebben veel musea een museumwinkel waar de museumgids, boeken, kaarten, posters, dvd's en ander materiaal verkocht wordt afhankelijk van de collectie en de aard van het museum.

Met name de grotere musea hebben educatieve aanbiedingen zoals workshops, rondleidingen en lesprogramma's. Ook is het soms mogelijk om door middel van een mp3-speler een audiotour door een museum te volgen.

Beknopte lijst van bekende kunstmusea in Nederland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Voor een uitgebreidere lijst van Nederlandse musea, zie: lijst van musea in Nederland.

Beknopte lijst van bekende kunstmusea in België[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Voor een uitgebreidere lijst van Belgische musea, zie: lijst van musea in België

Bekende musea elders in de wereld[bewerken]

Er zijn heel veel musea in de wereld. Elk land heeft wel één of meer grote en bekende musea. Overzichten per land zijn te vinden via de lijsten van musea per land. Enkele voorbeelden van grote en bekende musea zijn, per categorie:

Kunst[bewerken]

Archeologie[bewerken]

Museumkaart[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie museumpas voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Gratis toegang[bewerken]

De vrije toegang tot alle musea in Nederland, voor kinderen tot en met 12 jaar per 1 september 2009 is uitgesteld. Dit heeft de minister besloten.[3] In andere landen zijn musea vaak wel gratis. De gratis toegang kan voor iedereen zijn (Engeland is hier een voorbeeld van) maar het kan ook beperkt zijn tot alleen de jeugd (Frankrijk, onderwijs en dus ook musea zijn daar gratis), bij het binnengaan dient men dan over het algemeen wel te kunnen bewijzen een leerling of student te zijn. Uitzondering op deze regels zijn altijd de particuliere musea, zo is de National Gallery in Londen gratis, maar het Dennis Severs' House is niet gratis te bezichtigen.

Museumweekend[bewerken]

Sinds 1981 wordt in Nederland elk jaar een museumweekend georganiseerd. Heel veel musea zijn dan gratis toegankelijk en er worden extra activiteiten georganiseerd.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Dit is de officiële definitie van museum volgens de International Council of Museums (ICOM).
  2. Korevaar A., Bijls A., Gout M. en Stijnen L. redactie (1955) Bouwkundige encyclopedie. Amsterdam Brussel: Elsevier.
  3. Gratis toegang musea: eerst experimenteren