Bonnefantenmuseum
Het Bonnefantenmuseum is een museum voor beeldende kunst in Maastricht. Het is een van de drie provinciale musea in Limburg (naast het Industrion en het Limburgs Museum).
Inhoud |
[bewerken] Naamgeving en geschiedenis
De naam Bonnefanten is afkomstig van het Bonnefantenklooster in de binnenstad van Maastricht, waar het museum van 1951-1978 gevestigd was. De website van het museum vermeldt hierover: "In de volksmond had dit convent in de 18e eeuw de benaming Couvent des bons enfants (klooster van de goede kinderen) meegekregen, omdat de jeugd bij de kloosterzusters zo voorbeeldig werd opgeleid. Weldra stond ook het klooster in het Maastrichtse spraakgebruik bekend onder de naam Bonnefanten".
Het museum opende in 1884 haar deuren als oudheidkundig museum van de Société d'archéologie dans le Duché du Limbourg. De eerste huisvesting was in de voormalige sacristie van de Augustijnenkerk. In de loop der jaren is het museum achtereenvolgens gehuisvest geweest in het Dinghuis, het protestants weeshuis (de huidige Toneelacademie Maastricht), het Bonnefantenklooster en het Entre Deux complex. Het huidige gebouw werd in 1995, naar een ontwerp van de Italiaanse architect Aldo Rossi, gerealiseerd in de wijk Céramique aan de rechteroever van de Maas.
Bekende directeuren waren Pierre Cuypers, professor J.J.M. Timmers en Ístvan Szénássy. De huidige directeur, Alexander van Grevenstein, is al vanaf 1976 aan het museum verbonden, vanaf 1986 als directeur. Onder zijn leiding groeide het museum uit tot één van de belangrijke kunstinstellingen in Nederland. In 1999 werd de collectie archeologie overgedragen aan de gemeente Maastricht (thans gedeeltelijk te zien in het Centre Céramique) nadat al eerder de afdeling oudheidkunde was overgeheveld naar het Limburgs Museum in Venlo. Vanaf dat moment was het Bonnefanten nog uitsluitend kunstmuseum.
In 2009 vierde het Bonnefantenmuseum het 125-jarig bestaan.
[bewerken] Gebouw en indeling
Met de raketvormige, 28 meter hoge toren aan de Maas is het Bonnefantenmuseum één van de belangrijkste moderne landmarks in Maastricht. Ondanks de opvallende verschijningsvorm van de toren oogt het museum klassiek. De gevels zijn afgewerkt in rode baksteen, trachite rosso en Ierse hardsteen. De toren is bekleed met zink.
Het museum heeft een plattegrond gebaseerd op de hoofdletter E. De middenvleugel met de centrale trap vormt de as van het gebouw. Deze monumentale trap, met hoge wanden van baksteen, doorsnijdt het gebouw als een lichtstraat van oost naar west. De middenvleugel telt vier verdiepingen, de beide zijvleugels drie. Op de begane grond bevinden zich de publieksruimten, de museumwinkel, de kunstuitleen en het restaurant Ipanema. De andere verdiepingen zijn ingericht als klassieke tentoonstellingszalen ten behoeve van de permanente collectie en wisselende exposities.
Vlakbij de ingang bevindt zich de lichttoren, een telescoopvormige binnentoren, die als het ware het complement vormt van de toren aan de Maas. In beide torens worden grotere werken uit collectie hedendaagse kunst tijdelijk tentoongesteld. Zo is in de 'rakettoren' enige malen de Walldrawing 801 Spiral van Sol LeWitt te zien geweest en heeft L'entrée de l'exposition van Marcel Broodthaers in de binnentoren gestaan.
Het museum heeft een aantal jaren gebruik gemaakt van een naastgelegen fabriekshal van de Société Céramique, de zogenaamde Wiebengahal. Uiteindelijk bleek dit industriële monument minder geschikt voor het tentoonstellen van kunst en vestigde het Nederlands Architectuurinstituut er een Maastrichtse dependance. Het Bonnefantenmuseum hoopt in de toekomst ondergronds te kunnen uitbreiden om, door middel van 'zichtdepots', een groter deel van de collectie te kunnen tonen.
[bewerken] Collectie
De museumcollectie bestaat grotendeels uit een vaste collectie oude kunst van zowel schilderkunst als beeldhouwkunst uit de periode 1200-1700, en een vrij recentelijk ontstane collectie hedendaagse kunst. Daarnaast worden er regelmatig wisselende tentoonstellingen georganiseerd.
[bewerken] Oude kunst (tot 1850)
De afdeling oude kunst bevindt zich op de eerste verdieping (momenteel gepresenteerd in combinatie met hedendaagse kunst). De nadruk ligt op vroeg-Italiaanse schilderijen en 16e en 17e eeuwse Zuid-Nederlandse meesters. Op de eerste etage bevindt zich tevens de belangrijke collectie middeleeuwse houtsculpturen en de zgn. Neutelings-collectie (middeleeuwse sculpturen en religieuze gebruiksvoorwerpen van hout, marmer, ivoor, albaster en metaal).
_De_graflegging_(ICN_NK2832).jpg)
- Middeleeuwse houtsculptuur, o.a. een tiental beelden van Jan van Steffeswert ((sommige slechts toeschrijvingen), enkele beelden van de Meester van Elsloo en houtsnijwerk uit Brussel, Mechelen, Antwerpen, Frankrijk en het Nederrijns gebied;
- Marmer, ivoor- en albastersculpturen uit Zuid-Nederland, Frankrijk, Duitsland, Engeland;
- Emailwerk uit Limoges (12e en 13e eeuw);
- Vroeg-Italiaanse schilderkunst, o.a. Giovanni del Biondo, Domenico di Michelino, Jacopo del Casentino, Sano di Pietro, Pietro Nelli en Pasqualino da Venezia;
- Duitse renaissance-schilders, o.a. Lucas Cranach de Oude en Jan Polack.
- Zuid-Nederlandse schilderkunst uit de 15e en 16e eeuw, o.a. Colijn de Coter, Jan Mandijn, Jan Provoost, Roelant Savery, Pieter Coecke van Aelst en Pieter Aertsen;
- Noord- en Zuid-Nederlandse schilderkunst uit de 17e eeuw, o.a. Pieter Brueghel de Jonge, David Teniers de Jonge, Peter Paul Rubens, Jacob Jordaens, Jan Siberechts, Hendrik van Steenwijk de Jongere, Hendrik de Fromantiou, Gerard de Lairesse, Wallerant Vaillant, Roelant Savery, Melchior d'Hondecoeter en Jan van Goyen.
[bewerken] Moderne kunst (1850-1945)
Het Bonnefantenmuseum bezit een beperkte collectie klassiek moderne schilder- en beeldhouwkunst.
- Vlaamse expressionisten, o.a. James Ensor, Constant Permeke, George Minne en Oscar Jespers;
- 'Limburgse School', o.a. Robert Graafland, Charles Eyck, Edmond Bellefroid, Henri Jonas en Joep Nicolas. Het werk van de dichter-schilder Pierre Kemp en de fotocollectie van Werner Mantz nemen hierbij een aparte positie in.
[bewerken] Hedendaagse kunst (na 1945)
De collectie hedendaagse kunst is de laatste jaren sterk uitgebreid, o.a. door belangrijke bruiklenen van particuliere verzamelaars. In 2006 ontving het museum een meerjarige bruikleen van 300 werken uit de privé-collectie naoorlogse kunst van het echtpaar Jeanne en Charles Vandenhove. De komst van deze belangrijke collectie betekende een aanzienlijke versterking van de collectie Amerikaanse minimal art en conceptuele kunst, en voegde daaraan toe een aantal stromingen die tot dan toe niet of nauwelijks in de museumcollectie vertegenwoordigd waren (École de Paris, Cobra, Pop Art en Neo-expressionisme).
Een overzicht van de belangrijkste stromingen en kunstenaars die vertegenwoordigd zijn in de Bonnefantencollectie:
- Ecole de Paris & l'art informel (Collectie Vandenhove), o.a. Roger Bissière, Alfred Manessier, Pierre Soulages, Antonio Saura;
- Cobra, o.a. Pierre Alechinski, Christian Dotremont, Asger Jorn, Karel Appel, Shinkichi Tajiri;
- Abstract expressionisme: Cy Twombly;
- Minimal art, o.a. Sol LeWitt, Robert Ryman, Robert Mangold, Richard Serra;
- Pop art, o.a. Andy Warhol, Jim Dine, Louise Nevelson, Martial Raysse;
- Conceptualisme, o.a. Jan Dibbets, Marcel Broodthaers, Daniel Buren, Christo, Christian Boltanski, Bernd en Hilla Becher, Joseph Beuys, Bruce Nauman, Gilbert & George, Barry Flanagan;
- Arte Povera, o.a. Luciano Fabro, Mario Merz, Jannis Kounellis;
- Neo-expressionisme, o.a. Hermann Nitsch, Arnulf Rainer, Anselm Kiefer, Antoni Tàpies;
- Nieuwe figuratieven, o.a. Peter Doig, Gary Hume, Luc Tuymans, René Daniëls, Neo Rauch;
- Fotografie en videokunst, o.a. Francis Alÿs, Joëlle Tuerlinckx, David Claerbout, Roman Signer en Pawel Althamer.
Verder bezit het museum een aantal grote installaties van kunstenaars als Atelier Van Lieshout, Patrick Van Caeckenbergh en Franz West.
[bewerken] Wisselende exposities
Vanaf 2006 wordt om de twee jaar de BACA Award (Biennial Award for Contemporary Art) uitgereikt. Aan deze prijs is een solotentoonstelling verbonden. Winnaars waren tot nu toe Bethan Huws, John Baldessari en Francis Alÿs. De BACA is de opvolger van The Vincent Award, die het museum in 2000, 2002 en 2004 uitreikte aan respectievelijk Eija-Liisa Ahtila, Neo Rauch en Pawel Althamer.
Andere belangrijke kunstenaars met solo-tentoonstellingen in het Bonnefanten waren: Richard Deacon (1987), Robert Mangold (1988/89, 1997), Richard Serra (1990), Neo Rauch (2002), Peter Doig (Charley's Space, 2003), Gilbert & George (Sonofagod Pictures, 2006) en John Baldessari (2008). Grote groepstentoonstelling vonden plaats in het jubileumjaar 2009 (Exile on Main Street: Richard Artschwager, William Copley, Steve Gianakos, Alfred Jensen, Peter Saul, John Tweddle, John Wesley, HC Westermann en Joe Zucker) en in 2011, het afscheidsjaar van directeur Alexander van Grevenstein (Extended Drawing: Sol LeWitt, Richard Serra, Robert Mangold en Bruce Nauman).
Op de tweede verdieping bevindt zich een kleine wisselende presentatie van het werk van de Italiaanse architect-filosoof Aldo Rossi (Studio Rossi). Ook worden regelmatig delen gepresenteerd uit het persoonlijke archief van de Duitse kunstenaar-activist Joseph Beuys, dat deze aan het museum schonk.
Ook op het gebied van de oude kunst worden tijdelijke exposities georganiseerd. Recente tentoonstellingen waren De weg naar het paradijs (2003) over romaanse sculptuur in Maastricht, From Vulcan's forge (2007) met bronzen beelden uit de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam, Palazzo (2008-2010) met vroeg-Italiaanse kunst in Nederlandse verzamelingen en Op weg naar het zuiden (2010) met 16de en vroeg-17de eeuwse Zuid-Nederlandse meesters uit de collectie van het Rijksmuseum. In 2011 vond een grote tentoonstelling plaats met werken uit het Luikse MAMAC (o.a. Chagall, Ensor, Gauguin, Kokoschka, Liebermann, Léger en Picasso)
