Bonnefantenmuseum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bonnefantenmuseum
voorheen: Limburgs Museum van Kunst en Oudheden
20130504 Maastricht Céramique seen from West bank of the Meuse 01 Bonnefantenmuseum.JPG
Opgericht 1884
Locatie Avenue Céramique 250, Maastricht, Nederland
Oppervlakte 12,400 m²
Type Oude en hedendaagse kunst
Personen
Directeur Stijn Huijts
Conservator Paula van den Bosch (hedendaagse kunst), Lars Hendrikman (kunst vóór 1850), Peter te Poel (sculptuur en kunstnijverheid voor 1850)
Aantal bezoekers 102.000[1]
Website www.bonnefanten.nl
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het Bonnefantenmuseum is een museum voor beeldende kunst in Maastricht. Het is een van de drie provinciale musea in Limburg (naast het Continium en het Limburgs Museum).

Naamgeving en geschiedenis[bewerken]

De naam Bonnefanten is afgeleid van het voormalige Bonnefantenklooster in de binnenstad van Maastricht, waar het museum van 1951-1978 gevestigd was. De website van het museum vermeldt hierover: "In de volksmond had dit convent in de 18e eeuw de benaming Couvent des bons enfants (klooster van de goede kinderen) meegekregen, omdat de jeugd bij de kloosterzusters zo voorbeeldig werd opgeleid. Weldra stond ook het klooster in het Maastrichtse spraakgebruik bekend onder de naam Bonnefanten".

Het museum opende in 1884 haar deuren als oudheidkundig museum van de Société d'archéologie dans le Duché du Limbourg, later het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. In 1999 werd de collectie archeologie overgedragen aan de gemeente Maastricht. Een deel van deze collectie is thans te zien in het Centre Céramique. Eerder was de afdeling oudheidkunde overgeheveld naar het Limburgs Museum in Venlo. Vanaf 1999 is het Bonnefanten nog uitsluitend kunstmuseum.

De eerste huisvesting van het museum was de voormalige sacristie van de Augustijnenkerk aan de Kesselskade. In de loop der jaren is het museum achtereenvolgens gehuisvest geweest in het Dinghuis, het protestants weeshuis (de huidige Toneelacademie Maastricht), het Bonnefantenklooster en het Entre Deux complex. Het huidige gebouw aan de Avenue Céramique werd in 1995 naar een ontwerp van de Italiaanse architect Aldo Rossi gerealiseerd op een mooie locatie aan de Maas in de wijk Céramique.

Bekende directeuren waren Pierre Cuypers, Joseph Timmers, Ístvan Szénássy en Alexander van Grevenstein. Deze laatste was vanaf 1976 aan het museum verbonden, van 1986-2011 als directeur. Onder zijn leiding groeide het museum uit tot één van de belangrijke kunstinstellingen in Nederland. Sinds 1 maart 2012 is Stijn Huijts artistiek directeur.

In 2011 nam de provincie Limburg het besluit de kunstcollectie van het echtpaar Jo en Marlies Eyck aan te kopen en over te dragen aan het Bonnefantenmuseum. Sinds 2012 is de exploitatie van kasteel Wijlre, de daarbij behorende tuinen en het door Wiel Arets ontworpen Hedge House in handen van de Stichting Bonnefanten-Hedge House.

Gebouw en indeling[bewerken]

Maquette Bonnefantenmuseum, Aldo Rossi

Met de raketvormige, 28 meter hoge toren aan de Maas is het Bonnefantenmuseum één van de belangrijkste moderne landmarks in Maastricht. Ondanks de opvallende verschijningsvorm van de toren oogt het museum klassiek. De gevels zijn afgewerkt in rode baksteen, trachite rosso en Ierse hardsteen. De toren is bekleed met zink.

Het museum heeft een plattegrond gebaseerd op de hoofdletter E. De middenvleugel met de centrale trap vormt de as van het gebouw. De monumentale trap, met hoge wanden van baksteen, doorsnijdt het gebouw als een lichtstraat van oost naar west. De trap werd ontworpen door Aldo Rossi en is geïnspireerd door de Montagne de Bueren.[2] De middenvleugel telt vier verdiepingen, de zijvleugels drie. Op de begane grond bevinden zich de publieksruimten, de museumwinkel, de kunstuitleen en het restaurant Ipanema. De andere verdiepingen zijn ingericht als klassieke tentoonstellingszalen ten behoeve van de permanente collectie en wisselende exposities.

Vlakbij de ingang bevindt zich de lichttoren, een telescoopvormige binnentoren, die als het ware het complement vormt van de toren aan de Maas. In beide torens worden grote werken uit de collectie hedendaagse kunst tentoongesteld. Zo is in de 'rakettoren' de Walldrawing 801 Spiral van Sol LeWitt regelmatig te zien, en wordt in de binnentoren afwisselend het werk L'entrée de l'exposition van Marcel Broodthaers en het beeld De geboorte van Venus van Luciano Fabro geëxposeerd.

Het museum heeft enkele jaren gebruikgemaakt van een naastgelegen fabriekshal van de Société Céramique, de zogenaamde Wiebengahal. Uiteindelijk bleek dit industriële monument minder geschikt voor het tentoonstellen van kunst en vestigde het Nederlands Architectuurinstituut er een Maastrichtse dependance. In de toekomst hoopt het Bonnefantenmuseum ondergronds uit te breiden door middel van 'zichtdepots', maar deze plannen zijn door bezuinigingen van de voornaamste subsidiegever, de provincie Limburg, voorlopig uitgesteld.

Collectie[bewerken]

De museumcollectie bestaat grotendeels uit een vaste collectie oude kunst van zowel schilderkunst als beeldhouwkunst uit de periode 1200-1700, en een vrij recentelijk ontstane collectie hedendaagse kunst. Daarnaast worden er regelmatig wisselende tentoonstellingen georganiseerd.

Oude kunst (tot 1860)[bewerken]

De afdeling oude kunst bevindt zich op de eerste verdieping (momenteel gepresenteerd in combinatie met hedendaagse kunst). De nadruk ligt op vroeg-Italiaanse schilderijen en 16e- en 17e-eeuwse Zuid-Nederlandse meesters. Op de eerste etage bevindt zich tevens de belangrijke collectie middeleeuwse houtsculpturen en de zgn. Neutelings-collectie (middeleeuwse sculpturen en religieuze gebruiksvoorwerpen van hout, marmer, ivoor, albaster en metaal).

Moderne kunst (1860-1960)[bewerken]

Richard Serra, Hours of the Day (1990)
Sol LeWitt's Long Pyramid (1994)
Conversation piece, Juan Muñoz, Hedge House

Het Bonnefantenmuseum bezit een kleine collectie modern-klassieke schilder- en beeldhouwkunst.

Hedendaagse kunst (na 1960)[bewerken]

De collectie hedendaagse kunst is de laatste jaren sterk uitgebreid, onder andere door belangrijke bruiklenen van particuliere verzamelaars. In 2006 ontving het museum een meerjarige bruikleen van 300 werken uit de privécollectie naoorlogse kunst van het echtpaar Jeanne en Charles Vandenhove. De komst van deze belangrijke collectie betekende een aanzienlijke versterking van de collectie Amerikaanse minimal art en conceptuele kunst, en voegde daaraan toe een aantal stromingen die tot dan toe niet of nauwelijks in de museumcollectie vertegenwoordigd waren (École de Paris, Cobra, Pop Art en neo-expressionisme).

Een overzicht van de belangrijkste stromingen en kunstenaars die vertegenwoordigd zijn in de Bonnefantencollectie:

Verder bezit het museum een aantal grote installaties van kunstenaars als Atelier Van Lieshout, Patrick Van Caeckenbergh en Franz West.

Op de tweede verdieping bevindt zich een kleine presentatie van het werk van de Italiaanse architect-filosoof Aldo Rossi (Studio Rossi). Ook worden regelmatig delen gepresenteerd uit het omvangrijke persoonlijke archief van de Duitse kunstenaar-activist Joseph Beuys, dat deze in 1975 aan het Bonnefantenmuseum schonk.

BACA Award en wisselende exposities[bewerken]

Vanaf 2000 wordt om de twee jaar de BACA Award (Biennial Award for Contemporary Art, aanvankelijk The Vincent Award geheten) uitgereikt, de belangrijkste prijs voor internationale beeldende kunst in Nederland. Aan de prijs is een geldbedrag van € 50.000, een publicatie en een solotentoonstelling in het Bonnefantenmuseum verbonden. Winnaars waren achtereenvolgens Eija-Liisa Ahtila (2000), Neo Rauch (2002), Pawel Althamer (2004), Bethan Huws (2006), John Baldessari (2008), Francis Alÿs (2010) en Mary Heilmann (2012).

Andere belangrijke kunstenaars met solo-tentoonstellingen in het Bonnefanten waren: Richard Deacon (1987), Robert Mangold (1988/89, 1997), Richard Serra (1990), Neo Rauch (2002), Peter Doig (2003), Gilbert & George (2006) en John Baldessari (2008). Grote groepstentoonstelling vonden plaats in het jubileumjaar 2009 (Exile on Main Street, met Richard Artschwager, William Copley, Steve Gianakos, Alfred Jensen, Peter Saul, John Tweddle, John Wesley, HC Westermann en Joe Zucker) en in 2011, het afscheidsjaar van directeur Alexander van Grevenstein (Extended Drawing, met werk van Sol LeWitt, Richard Serra, Robert Mangold en Bruce Nauman).

Ook op het gebied van de oude kunst worden tijdelijke exposities georganiseerd. Recente tentoonstellingen waren De weg naar het paradijs (2003) over romaanse sculptuur in Maastricht, From Vulcan's forge (2007) met bronzen beelden uit de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam, Palazzo (2008-2010) met vroeg-Italiaanse kunst in Nederlandse verzamelingen en Op weg naar het zuiden (2010) met 16de- en vroeg-17de-eeuwse Zuid-Nederlandse meesters uit de collectie van het Rijksmuseum. In 2011 vond een tentoonstelling plaats met modern-klassieke werken uit het Luikse MAMAC (onder anderen Chagall, Ensor, Gauguin, Kokoschka, Liebermann, Léger en Picasso)

Literatuur, bronnen en noten[bewerken]

  • Szénássy, I.L. (red.), Bonnefantenmuseum. Het gebouw. Het museum. De verzamelingen. Maastricht, 1984
  • Szénássy, I.L. (red.), Kunst in het Bonnefantenmuseum. Maastricht, 1984
  • Szénássy, I.L. (red.), Oudheden in het Bonnefantenmuseum. Maastricht, 1984
  • Poel, P. te, Bonnefantenmuseum. Collectie Middeleeuws Houtsnijwerk. Maastricht, 2007
  • Poel, P. te, Bonnefantenmuseum. Collectie Neutelings. Maastricht, 2007
  • Quik, T., Bonnefantenmuseum. De geschiedenis. Maastricht, 2007
  • Timmers, J.J.M., Catalogus van schilderijen en beeldhouwwerken. Maastricht, 1958
  • Wegen, R. van, en T. Quik (red.), Bonnefantenmuseum Maastricht. Maastricht, 1995
  1. Aantal bezoekers in 2011 volgens het museum.
  2. Trap geïnspireerd door de Montagne de Bueren

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]