Bonnefantenmuseum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bonnefantenmuseum
voorheen: Limburgs Museum van Kunst en Oudheden
20130504 Maastricht Céramique seen from West bank of the Meuse 01 Bonnefantenmuseum.JPG
Opgericht 1884
Locatie Avenue Céramique 250, Maastricht, Nederland
Oppervlakte 12,400 m²
Type Oude en hedendaagse kunst
Personen
Directeur Stijn Huijts (artistiek directeur), Sandra Holtjer (zakelijk directeur)
Conservator Lars Hendrikman (kunst vóór 1850), Paula van den Bosch (hedendaagse kunst)
Aantal bezoekers 135.000 (2013)[1]
Website www.bonnefanten.nl
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het Bonnefantenmuseum is een museum voor beeldende kunst in Maastricht. Het is een van de drie provinciale musea in Limburg (naast het Continium en het Limburgs Museum). Het Bonnefantenmuseum is vooral bekend vanwege de collecties middeleeuwse beeldhouwkunst, Zuid-Nederlandse schilderkunst en hedendaagse kunst. Wat dit laatste betreft ligt de nadruk op conceptualisme, arte povera en Amerikaans minimalisme.

Naamgeving en geschiedenis[bewerken]

De naam Bonnefanten is afgeleid van het voormalige Bonnefantenklooster in de binnenstad van Maastricht, waar het museum van 1951-1978 gevestigd was. De website van het museum vermeldt hierover: "In de volksmond had dit convent in de 18e eeuw de benaming Couvent des bons enfants (klooster van de goede kinderen) meegekregen, omdat de jeugd bij de kloosterzusters zo voorbeeldig werd opgeleid. Weldra stond ook het klooster in het Maastrichtse spraakgebruik bekend onder de naam Bonnefanten".

Het museum opende in 1884 haar deuren als oudheidkundig museum van de Société d'archéologie dans le Duché du Limbourg, later het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG). De eerste huisvesting was de sacristie van de voormalige Augustijnenkerk aan de Kesselskade. In de loop der jaren is het LGOG-museum achtereenvolgens gehuisvest geweest in het Dinghuis, het protestants weeshuis (de huidige Toneelacademie Maastricht), het Bonnefantenklooster en het Entre Deux complex. Het huidige gebouw aan de Avenue Céramique werd in 1995 naar een ontwerp van de Italiaanse architect Aldo Rossi gerealiseerd op een locatie aan de Maas in de wijk Céramique.

In 1999 werd de collectie archeologie overgedragen aan de gemeente Maastricht. Een deel van deze collectie is thans te zien in wisselende exposities in het Centre Céramique. Eerder was de afdeling oudheidkunde van het LGOG grotendeels overgeheveld naar het Limburgs Museum in Venlo. Een klein deel (antieke meubels en Maastrichts zilver) is te zien in het Museum aan het Vrijthof. Vanaf 1999 is het Bonnefanten nog uitsluitend kunstmuseum.

In 2011 kreeg de provincie Limburg de gelegenheid de kunstcollectie van het echtpaar Jo en Marlies Eyck aan te kopen en droeg deze vervolgens over aan het Bonnefantenmuseum. Sinds 2012 is de exploitatie van kasteel Wijlre, de daarbij behorende tuinen en het door Wiel Arets ontworpen Hedge House in handen van de Stichting Bonnefanten-Hedge House. De kasteeltuinen en het Hedge House te Wijlre fungeren thans als buitenlocatie van het Bonnefantenmuseum.

Markante directeuren in de lange geschiedenis van "het Bonnefanten" waren Pierre Cuypers, Joseph Timmers, Ístvan Szénássy en Alexander van Grevenstein. Deze laatste was vanaf 1976 aan het museum verbonden, van 1986-2011 als directeur. Onder zijn leiding groeide het museum uit tot één van de toonaangevende kunstinstellingen in Zuid-Nederland. Sinds 1 maart 2012 is Stijn Huijts artistiek directeur.

Gebouw en indeling[bewerken]

Maquette Bonnefantenmuseum, Aldo Rossi

Met de raketvormige, 28 meter hoge toren aan de Maas is het Bonnefantenmuseum één van de moderne landmarks in Maastricht. Ondanks de postmodernistische verschijningsvorm van de toren oogt het museum klassiek. De gevels zijn afgewerkt in rode baksteen, trachite rosso en Ierse hardsteen. De toren is bekleed met zink.

Het museum heeft een plattegrond gebaseerd op de hoofdletter E. De middenvleugel met de centrale trap vormt de as van het gebouw. De monumentale trap, met hoge wanden van baksteen, doorsnijdt het gebouw als een lichtstraat van oost naar west. De trap werd ontworpen door Aldo Rossi en is geïnspireerd door de Montagne de Bueren.[2] De middenvleugel telt vier verdiepingen, de zijvleugels drie. Op de begane grond bevinden zich de publieksruimten, de museumwinkel, de kunstuitleen en het restaurant Ipanema. De andere verdiepingen zijn ingericht als klassieke tentoonstellingszalen ten behoeve van de permanente collectie en wisselende exposities.

Vlakbij de ingang bevindt zich de lichttoren, een telescoopvormige binnentoren, die als het ware het complement vormt van de toren aan de Maas. In beide torens worden grote werken uit de collectie hedendaagse kunst tentoongesteld. Zo was in de 'rakettoren' de Walldrawing 801 Spiral van Sol LeWitt regelmatig te zien, en werden in de binnentoren afwisselend de werken L'entrée de l'exposition van Marcel Broodthaers en De geboorte van Venus van Luciano Fabro geëxposeerd.

Het museum heeft enkele jaren gebruikgemaakt van een naastgelegen fabriekshal van de Société Céramique, de zogenaamde Wiebengahal. Uiteindelijk bleek dit industriële monument minder geschikt voor het tentoonstellen van kunst. In de toekomst hoopt het Bonnefantenmuseum ondergronds uit te breiden door middel van 'zichtdepots', maar deze plannen zijn door bezuinigingen van de voornaamste subsidiegever, de provincie Limburg, voorlopig uitgesteld.

Collectie[bewerken]

De museumcollectie bestaat grotendeels uit een vaste collectie oude kunst van zowel schilderkunst als beeldhouwkunst uit de periode 1200-1700, en een vrij recentelijk ontstane collectie hedendaagse kunst. Daarnaast worden er regelmatig wisselende tentoonstellingen georganiseerd.

Oude kunst (tot ca 1850)[bewerken]

De afdeling oude kunst bevindt zich op de eerste verdieping (soms gepresenteerd in combinatie met hedendaagse kunst). Hier bevindt zich de belangrijke collectie middeleeuwse houtsculpturen en de zogenaamde Neutelings-collectie (middeleeuwse sculpturen en kunstvoorwerpen van hout, marmer, ivoor, albaster en metaal).

Een belangrijk onderdeel van de afdeling oude kunst zijn de schilderijen van vroeg-Italiaanse, Duitse en Zuid-Nederlandse meesters, grotendeels bruiklenen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Moderne kunst (1850-1950)[bewerken]

Richard Serra, Hours of the Day (1990)
Sol LeWitt's Long Pyramid (1994)
Conversation piece, Juan Muñoz, Hedge House

Het Bonnefantenmuseum bezit een kleine collectie modern-klassieke schilder- en beeldhouwkunst, die vanwege de bescheiden omvang weinig te zien is.

Hedendaagse kunst (na 1950)[bewerken]

De collectie hedendaagse kunst is de laatste jaren sterk uitgebreid, onder andere door belangrijke bruiklenen van particuliere verzamelaars. In 2006 ontving het museum een meerjarige bruikleen van 300 werken uit de privécollectie naoorlogse kunst van het echtpaar Jeanne en Charles Vandenhove. Anno 2014 is de status van dit bruikleen onduidelijk, aangezien Vandenhove ervoor gekozen heeft een groot deel van zijn collectie onder te brengen in een nieuw gebouw in Gent. De aankoop van de collectie Eyck betekende een belangrijke versterking van de verzameling conceptuelen en minimalisten.

Een overzicht van de belangrijkste stromingen en kunstenaars die vertegenwoordigd zijn in de Bonnefantencollectie (inclusief de Vandenhove en Eyck-collecties):

Op de tweede verdieping bevindt zich een kleine presentatie van het werk van de Italiaanse architect-filosoof Aldo Rossi (Studio Rossi). Ook worden regelmatig delen gepresenteerd uit het omvangrijke persoonlijke archief van de Duitse kunstenaar-activist Joseph Beuys, dat deze in 1975 aan het Bonnefantenmuseum schonk.

BACA Award en wisselende exposities[bewerken]

Vanaf 2000 wordt om de twee jaar de BACA Award (Biennial Award for Contemporary Art, aanvankelijk The Vincent Award geheten) uitgereikt, de belangrijkste prijs voor internationale beeldende kunst in Nederland. Aan de prijs is een geldbedrag van € 50.000, een publicatie en een solotentoonstelling in het Bonnefantenmuseum verbonden. Winnaars waren achtereenvolgens Eija-Liisa Ahtila (2000), Neo Rauch (2002), Pawel Althamer (2004), Bethan Huws (2006), John Baldessari (2008), Francis Alÿs (2010), Mary Heilmann (2012) en Laura Lima (2014).

Andere belangrijke kunstenaars met solo-tentoonstellingen in het Bonnefanten waren: Richard Deacon (1987), Robert Mangold (1988/89, 1997), Richard Serra (1990), Peter Doig (2003) en Gilbert & George (2006). Grote groepstentoonstelling vonden plaats in het jubileumjaar 2009 (Exile on Main Street, met Richard Artschwager, William Copley, Steve Gianakos, Alfred Jensen, Peter Saul, John Tweddle, John Wesley, HC Westermann en Joe Zucker) en in 2011, het afscheidsjaar van directeur Alexander van Grevenstein (Extended Drawing, met werk van Sol LeWitt, Richard Serra, Robert Mangold en Bruce Nauman).

Ook op het gebied van de oude kunst worden tijdelijke exposities georganiseerd. Recente tentoonstellingen waren De weg naar het paradijs (2003) over romaanse sculptuur in Maastricht, From Vulcan's forge (2007) met bronzen beelden uit de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam, Palazzo (2008-2010) met vroeg-Italiaanse kunst in Nederlandse verzamelingen en Op weg naar het zuiden (2010) met 16de- en vroeg-17de-eeuwse Zuid-Nederlandse meesters uit de collectie van het Rijksmuseum. In 2011 vond een tentoonstelling plaats met modern-klassieke werken uit het Luikse MAMAC (onder anderen Chagall, Ensor, Gauguin, Kokoschka, Liebermann, Léger en Picasso)

Literatuur, bronnen en noten[bewerken]

  • Szénássy, I.L. (red.), Bonnefantenmuseum. Het gebouw. Het museum. De verzamelingen. Maastricht, 1984
  • Szénássy, I.L. (red.), Kunst in het Bonnefantenmuseum. Maastricht, 1984
  • Szénássy, I.L. (red.), Oudheden in het Bonnefantenmuseum. Maastricht, 1984
  • Poel, P. te, Bonnefantenmuseum. Collectie Middeleeuws Houtsnijwerk. Maastricht, 2007
  • Poel, P. te, Bonnefantenmuseum. Collectie Neutelings. Maastricht, 2007
  • Quik, T., Bonnefantenmuseum. De geschiedenis. Maastricht, 2007
  • Timmers, J.J.M., Catalogus van schilderijen en beeldhouwwerken. Maastricht, 1958
  • Wegen, R. van, en T. Quik (red.), Bonnefantenmuseum Maastricht. Maastricht, 1995
  1. Aantal bezoekers in 2013 volgens het museum.
  2. Trap geïnspireerd door de Montagne de Bueren

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]