Pieter Coecke van Aelst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pieter Coecke van Aelst
Hieronymus Wierix. Portret van Pieter Coecke van Aelst. Gravure.
Hieronymus Wierix. Portret van Pieter Coecke van Aelst. Gravure.
Persoonsgegevens
Geboren 14 augustus 1502,
Aalst (Blason comte-des-Flandres.svg graafschap Vlaanderen)
Flag of the Low Countries.svg Habsburgse Nederlanden
Overleden Brussel, 6 december 1550,
Brussel (Royal Arms of Belgium.svg hertogdom Brabant)
Flag of the Low Countries.svg Habsburgse Nederlanden
Beroep(en) architect, beeldhouwer, prentkunstenaar, schilder, auteur, tekenaar
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1517-1550
Stijl(en) Renaissance
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Pieter Coecke van Aelst (Aalst, 14 augustus 1502 - Brussel, 6 december 1550) was een Vlaams architect, beeldhouwer, prentkunstenaar, schilder, auteur en tekenaar. Ook ontwierp hij wandtapijten en werkte hij met gebrandschilderd glas. Pieter Coecke van Aelst mag niet verward worden met Pieter van Aelst (ook gekend onder de naam Pieter van Edingen), een belangrijk tapijtwever.

Levensloop[bewerken]

Hij was van 1517 tot 1521 leerling van Bernard van Orley in Brussel en verbleef midden jaren '20 enige tijd in Italië waar hij kennis maakte met de Italiaanse renaissancekunst. In 1527 werd hij lid van het Antwerpse Sint-Lucasgilde en in 1533 vertrok hij voor een jaar naar Constantinopel in een mislukte poging zakenrelaties te verwerven voor zijn tapijten.

Coecke zette in 1544 een atelier op in Brussel; daar maakte hij o.a. zijn schilderijen, prenten en tapijten. Pieter Brueghel de Oude was een gezel in dit atelier en trouwde in 1563 Van Aelsts dochter Maycken. Andere leerlingen waren Willem Key en Nicolas de Neufchâtel, en zijn zonen Pieter II, Michiel en Pauwels.

Coecke heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het verspreiden van de Renaissance naar het Noorden met zijn werken maar ook door zijn boeken. Hij vertaalde Sebastiano Serlio's Libri d'architettura dat in 1539 werd gepubliceerd. Hans Vredeman de Vries fungeerde als zijn heraut.

Coecke was vlak voor zijn dood nog korte tijd hofschilder van keizer Karel V.

Werk[bewerken]

Van Coecke zijn onder meer historiestukken, genrestukken en portretten bekend. Veel van zijn werken werden vernietigd tijdens de beeldenstorm en er zijn nu nog weinig werken van hem bekend.

Ook aan hem toegeschreven is het ontwerp van een serie tapijten met voorstellingen die geïnspireerd zijn op werk van de Bossche schilder Jheronimus Bosch, die een generatie voor hem leefde.[1] Deze serie werd uitgevoerd door een onbekend Brussels atelier en is te herkennen aan het classicistisch kader waarin de voorstellingen geplaatst zijn. De serie moet ontworpen zijn voor 1542, want dat jaar worden vijf tapijten ‘des devys de Hieronyme’ genoemd in de verzameling van Frans I van Frankrijk.[2] Na zijn dood werd de serie nog enkele keren uitgevoerd; bijvoorbeeld in 1566 voor Antoine Perrenot de Granvelle[3] en in 1567-1568 voor de hertog van Alva.[4] Omstreeks 1568 werd van Lamoraal van Egmont een Bosch-serie, waaronder De triomf van de Zeven Hoofdzonden, in beslag genomen en geschonken aan Filips II van Spanje.[4] In het Koninklijk Paleis in Madrid bevindt zich tegenwoordig voor zover bekend de meest complete verzameling wandtapijten naar Bosch.

Wandtapijten (selectie)[bewerken]

  • Leven van de Heilige Paulus
  • De triomf van de zeven hoofdzonden
  • Leven van Jozua
  • Leven van Abraham

Schilderijen (selectie)[bewerken]

  • Laatste Avondmaal
  • De Heilige Hiëronymus in zijn studie

Boeken (selectie)[bewerken]

  • Die inventie der colomnen (1539) (MS in de Rijksuniversiteit Gent)
  • Pierre d'Aelit, IIIme Livre de l’architecture Sebastiee Serlii (Antwerpen, 1545)

Bibliografie[bewerken]

  • (en) Elizabeth A. H. Cleland (red.) (2014), Grand Design. Pieter Coecke van Aelst and Renaissance Tapestry, 401 blz. - Lees op Google Books
  • (fr) Danièle Séraphin en Jacques Lauprêtre (2013), Le Testament des Ombres. Mise en Cène de Martin Luther par Pieter Coeck d'Alost (Parijs: Éditions d'Art Hermann)
  • (de) R. Bauer (red.), Tapisserien der Renaissance. Nach Entwürfen von Pieter Coecke van Aelst (Tentoonstellingscatalogus, Schloss Halbturn, 1981)
  • (fr) Georges Marlier (1966), Pierre Coeck d'Alost. La renaissance flamande

  1. Van Dijck (2001): p. 101.
  2. Van Dijck (2001): p. 96. Deze serie bestond uit Verzoeking van de heilige Antonius, Olifant, Sint-Maarten, Hooiwagen en Tuin der lusten. In 1715 bevond deze zich nog in Parijs. Daarna ontbreekt ieder spoor.
  3. Van Dijck (2001): p. 99. Deze serie werd in 1600 door Granvelles neef, François, graaf van Cantecroy, verkocht aan keizer Rudolf II als ‘cinque pezzi di tappezeria di Fiandra di Hieronymo Bos’ (vijf Vlaamse tapijten van Jheronimus Bosch).
  4. a b Van Dijck (2001): p. 101.