Juliaanse kalender
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De juliaanse kalender is de van oorsprong Romeinse kalender die vervolgens gebruikt werd in het grootste deel van de christelijke wereld. Hij werd in de loop van de 16e tot de 20e eeuw geleidelijk aan verdrongen door de gregoriaanse kalender, die eigenlijk niet meer dan een correctie is van de juliaanse.
Inhoud |
[bewerken] Invoering
De juliaanse kalender is genoemd naar Julius Caesar, die hem, in zijn hoedanigheid van Pontifex Maximus (hoofd van de Romeinse eredienst) in 45 v.Chr. invoerde als finale correctie op de Romeinse versie van de Egyptische kalender. Die was eerder reeds door Alexander III de Grote onder invloed van het Hellenisme over het hele Middellandse Zeegebied verspreid geraakt.
Op advies van de Alexandrijnse astronoom Sosigenes legde Caesar een jaar van 365 dagen vast, zoals dat vanouds reeds in de Egyptische was bepaald. Maar om de vier jaar werd een extra dag aan het jaar toegevoegd. Dat geeft een jaar van gemiddeld 365,25 dagen, een vrij goede benadering van het tropisch jaar (het jaar gebaseerd op het verloop van de seizoenen), hoewel in Caesars tijd al een meer nauwkeurige waarde bekend was. De juliaanse kalender is totaal 11 minuten langer dan het tropisch jaar. Daardoor loopt de kalender in duizend jaar 7,8 dagen achter op de zon.
[bewerken] De maanden
In de oude Romeinse kalender begon het jaar op 1 Martius. Dit is nog steeds merkbaar aan de namen van de maanden september ('septem' = zeven), oktober ('octo' = acht), november ('novem' = negen) en december ('decem' = tien).
Bij de juliaanse kalender werden de maanden van de oude kalender behouden, maar hun duur werd aangepast en bovendien begon het jaar voortaan op 1 januari. Bovendien verdween de schrikkelmaand van de oude kalender.
Caesar bepaalde dat het jaar AUC 708 (het jaar der verwarring = 46 v.Chr.) 355 dagen zou tellen. 1 Ianuarius zou zo weer samenvallen met het begin van de winter. Ter ere van de invoering van deze kalender werd de maand Quintilis veranderd in Iulius. Later werd de naam van de maand Sextilis gewijzigd in Augustus.
In 1820 verscheen voor het eerst in de Encyclopædia Britannica het door Johannes de Sacrobosco in de wereld gebrachte fabeltje dat, omdat keizer Augustus niet voor zijn voorganger wilde onderdoen, het aantal dagen van die maand van 30 op 31 werd gebracht (net zoveel als Julius). Daarbij zouden die extra dagen van Februarius zijn afgehaald. Dat laatste is eenvoudig te weerleggen, want reeds onder Numa Pompilius (715-672 v.Chr.) telde februari 28 dagen. In Sacrobosco's theorie was dus Augustus' kalender de definitieve, en had Julius Caesar de kalender anders in gedachten. Sacrobosco geeft dan volgende maandlengtes:
| Vóór Julius Caesar | Tijdens J. Caesar (volgens Sacr.) | Vanaf Augustus | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Naam | Duur | Naam | Duur | Naam | Duur |
| Martius | 31 | Martius | 31 | Martius | 31 |
| Aprilis | 29 | Aprilis | 30 | Aprilis | 30 |
| Maius | 31 | Maius | 31 | Maius | 31 |
| Iunius | 29 | Iunius | 30 | Iunius | 30 |
| Quintilis | 31 | Iulius | 31 | Iulius | 31 |
| Sextilis | 29 | Sextilis | 30 | Augustus | 31 |
| Septembris | 29 | Septembris | 31 | Septembris | 30 |
| Octobris | 31 | Octobris | 30 | Octobris | 31 |
| Novembris | 29 | Novembris | 31 | Novembris | 30 |
| Decembris | 29 | Decembris | 30 | Decembris | 31 |
| Ianuarius | 29 | Ianuarius | 31 | Ianuarius | 31 |
| Februarius | 28 of 22/23 | Februarius | 29 of 30 | Februarius | 28 of 29 |
| Intercalaris | 0 of 27 | ||||
| totaal | 355, 376 of 377 | 365 of 366 | 365 of 366 | ||
De schrikkelmaand Intercalaris werd eens in de twee à drie jaar toegevoegd, soms met een Februarius van 22 en anders van 23 dagen.
[bewerken] Gebruik
De juliaanse kalender werd in vrijwel heel het Romeinse Rijk gebruikt. Ook lokale en regionale kalenders werden aan het model van de juliaanse aangepast. Zo wijzigde keizer Augustus de Egyptische kalender door de invoering van een schrikkeldag om de vier jaar.
Bij de opkomst van het christendom werd de juliaanse kalender ook gebruikt om de data van de christelijke feestdagen, in het bijzonder Pasen, te bepalen. Daardoor kwam het dat de kerk veel belang hechtte aan de kalender.
De juliaanse kalender wordt thans nog gebruikt door de Oriëntaals-orthodoxe Kerken en sommige Oosters-orthodoxe Kerken, de zogenaamde "oude stijl"-kerken. Deze laatste omvatten de kerken van Jeruzalem, Rusland, Oekraïne, Servië, Georgië, Polen en de kloosters van het schiereiland Athos. De orthodoxen-nieuwe-stijl (Constantinopel (nu Istanboel), Alexandrië, Antiochië, Griekenland, Cyprus, Roemenië, Bulgarije gebruiken de gregoriaanse kalender voor feestdagen op vaste dagen (onder meer Kerstmis en de feesten rond de jaarwisseling), maar de juliaanse kalender voor feesten gerelateerd aan de paascyclus.
De Orthodoxe Kerk van Finland, Estland en enkele orthodoxe parochies in de diaspora, voornamelijk een aantal in Tsjechië en Slowakije gebruiken de gregoriaanse kalender. Sommige Oosters-katholieke Kerken gebruiken de gregoriaanse kalender en andere de juliaanse kalender.
Behalve de Russisch-orthodoxe Kerk gebruikte ook de Russische staat in het verleden de juliaanse kalender; vandaar dat de Oktoberrevolutie in de Westerse maand november plaats vond. Rusland schakelde na de Oktoberrevolutie over op de gregoriaanse kalender.
[bewerken] Zie ook
| Kalendersystemen |
|---|
|
In gebruik: Assyrisch · Bahá'í · Chinees · Ethiopisch · Gregoriaans · Hindoe · Indisch · Iraans · Islamitisch · Joods · Juliaans · Koptisch · Liturgisch · Maçonniek · Thaise zonkalender Oude kalenders: Attisch · Azteeks · Egyptisch · Maya · Republikeins · Romeins |
