Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerpen)

Onze-Lieve-Vrouwekathedraal
Zicht op de kathedraal vanaf de Groenplaats
Plaats	Antwerpen
Gebouwd in	1352 tot 1521
Monumentale status	Werelderfgoed (Belfort)
Architectuur
Architect(en)	Jan en Pieter Appelmans
Stijlperiode	Brabantse gotiek met een barok-interieur
Afmeting	8000 m²
Toren	123 m
Uurwerk op de torenzijde
Portaal    Christendom

Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Antwerpen
Onderdeel van de werelderfgoedinschrijving: Belforten van België en Frankrijk
Land	België
UNESCO-regio	Europa en Noord-Amerika
Criteria	ii, iv (Uitleg)
Inschrijvingshistorie
UNESCO-volgnr.	943-002
Inschrijving	1999 (23e sessie)
Uitbreiding	2005
Kaart
51°13′14″N 4°23′58″O
UNESCO-werelderfgoedlijst

Het schip met de bundelpijlers

Rubens, De kruisoprichting

Beeldengroep

Interieur

De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal is een kathedraal in de Belgische stad Antwerpen. De kathedraal staat aan de Handschoenmarkt en is de hoofdkerk van het bisdom Antwerpen. Ze werd toegewijd aan Maria. De kerk was een kathedraal tussen 1559 en 1803 en vanaf 1961 tot heden. De toren van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal is als onderdeel van een groep van 56 belforten in België en Frankrijk opgenomen op de lijst van werelderfgoed van UNESCO.

Architectuur

De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal is een gotische kruiskerk die gebouwd werd tussen 1352 en 1521. Als eerste werd het koor gebouwd, dat in 1415 voltooid werd. Daarna werd gelijktijdig aan het schip, het dwarsschip en het westelijke torenfront gebouwd. Het schip werd in 1487 voltooid, aan het dwarsschip werd tot 1495 gewerkt. Daarna werd nog jarenlang aan de westelijke torens en de vieringtoren gewerkt. Bij de bouw van de kathedraal was onder meer bouwmeester Rombout II Keldermans betrokken.

De kerk wordt tot de hoogtepunten van de Brabantse gotiek gerekend, maar vertegenwoordigt een nieuw type binnen die stijl. Zo werden geen ronde zuilen met koolbladkapitelen toegepast, maar geprofileerde bundelpijlers die zonder onderbreking doorlopen in de gewelfribben. Daarnaast zijn de scheibogen tussen schip en zijbeuken uitzonderlijk breed en is het triforium achterwege gelaten. In plaats daarvan is er een strook maaswerk aangebracht boven de scheibogen.

De kathedraal is bekend geworden door zijn indrukwekkende westgevel met zijn timpaan dat het Laatste Oordeel weergeeft. De noordelijke toren is 123 meter hoog en is sinds de sloop van de Sint-Lambertuskathedraal te Luik in 1794 de hoogste kerktoren van de Nederlanden. Hij werd gefinancierd door de stad Antwerpen en valt ook nu nog onder het stadsbestuur en niet onder het kerkbestuur. Deze toren is een voorbeeld van flamboyante gotiek, en is opgetrokken in witte zandsteen uit Dilbeekse steengroeven. Aan de toren werd jaren gebouwd en hij werd in 1518 voltooid. Op het einde van de 19de eeuw is hij voor het eerst gerestaureerd. In deze toren bevinden zich de luidklokken en de beiaard. Er zijn 515 treden in de noordelijke toren, maar daarboven zijn nog trappen die alleen voor personeel toegankelijk zijn. De toren is elke woensdag van april tot september te bezoeken onder leiding van de officiële torenwachters. Er moet wel worden gereserveerd.

De zuidelijke, veel lagere toren werd op kosten van de parochie gebouwd.

In 1521 werd begonnen met de vergroting van de kathedraal, die een groter koor en hoofdbeuk zou krijgen. Om plaats te maken voor deze hoofdbeuk moest alles ten Zuiden van de huidige hoofdbeuk afgebroken worden, de huidige hoofdbeuk zelf zou dan als een zijbeuk fungeren. Men plande dus ook de Zuidertoren af te breken, wat meteen verklaart waarom deze nooit werd afgewerkt. Verder dan de basis van het nieuwe koor is men nooit geraakt, zoals te zien is op het stadsplan van Vergilius Bononiensis uit 1565. In 1533 breekt er namelijk een grote brand uit in de kathedraal die veel schade aanrichtte. De herstelling ervan trok veel mankracht en middelen naar zich toe waardoor de bouw gestaakt moest worden. Door de opkomst van het protestantisme in de decennia daarna daalden de inkomsten van de Kerk drastisch, waardoor de plannen voor de vergroting definitief opgeborgen werden. Vandaag de dag kan men het grondplan van de geplande uitbreiding nog steeds aflezen in de vorm van het stratenplan (Lijnwaadmarkt, Melkmarkt, Sint-Pieterstraat).

Het onafgewerkte grotere koor op de kaart van Vergilius Bononiensis uit 1565.

Interieur

Van het oorspronkelijke interieur is zo goed als niets bewaard. In de Reformatie raasde de beeldenstorm door de kathedraal. Glasramen, beelden, relieken, praalgraven en tientallen altaren werden onteerd en vernietigd door calvinisten. De in een kapel vereerde reliekschrijn met daarin de voorhuid van Jezus ging verloren. Slechts enkele oude fresco's getuigen van de laat-gotische inrichting. Nadien werd de kathedraal heringericht in barokstijl. Later kende de kathedraal opnieuw een bloeitijd tijdens de neogotiek.

De kathedraal bezit twee beroemde drieluiken van de Vlaamse kunstschilder Rubens, De kruisafneming uit 1612 en De Kruisoprichting uit 1609-1610. Daarnaast zijn er twee andere schilderijen van dezelfde meester: De hemelvaart van Maria uit 1626 en De verrijzenis van Christus uit 1612. Voor de achterzijde van het hoofdaltaar hangt het schilderij De dood van Maria uit 1633 van Abraham Matthyssens. Verder hangt in de zogenaamde vieringtoren van de kathedraal De hemelvaart van Maria van Cornelis Schut uit 1647.

Rechts in de kathedraal bevindt zich de Ark van het Verbond. Het is in late Rococostijl en staat op het altaar van de Broederschap van het Allerheiligste Sacrament. Voorin links in de kathedraal is een donkere lambrisering met negen biechtstoelen. De twaalf apostelen zijn vergezeld door twaalf vrouwelijke figuren. In de Mariakapel bevindt zich het genadebeeld van Onze-Lieve-Vrouw van Antwerpen waar de kerk naar is vernoemd. Het stond al voor de beeldenstorm van 1566 in de kerk. De kathedraal heeft diverse gebrandschilderde ramen met religieuze afbeeldingen.

Muziek

Het Antwerps Kathedraalkoor, bestaande uit een knapenkoor en een meisjescantorij, luistert er wekelijks de hoogmis op. Het grote Schyven-orgel omvat 90 registers. De enorme, barokhouten orgelkast van het Schyven-orgel is veel ouder dan het orgel zelf. Ze dateert van 1657 en werd door Peter Verbrugghen de Oude en Michel Boursoy vervaardigd naar een ontwerp van schilder Erasmus Quellinus de Jonge. Daarnaast is er nog een jonger orgel, in neobarokstijl van de firma Metzler uit Zwitserland.

Kapelmeesters van de kathedraal

• 1927-1945: Lodewijk De Vocht
• 1945-1968: Gabriël Striels
• 1968-2000: Jan Schrooten
• sinds 2000: Sebastiaan Van Steenberge

Zie Lijst van kapelmeesters van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen voor een volledig overzicht.

Titularis-organisten van de kathedraal

• 1855 – 1901 Joseph Callaerts
• 1901 – 1926 Gustaaf Brees
• 1926 – 1962 Alex Papen
• 1962 – 2002 Stanislas Deriemaeker
• 2002 - Peter Van de Velde

Zie Lijst van organisten van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen voor een volledig overzicht.

Enkele afmetingen

• De lengte van de kathedraal bedraagt 119 meter (binnenwerks)
• De lengte van het dwarsschip bedraagt 67 meter
• De gewelfhoogte in het middenschip bedraagt 27,5 meter
• De hoogte van het koepelgewelf bedraagt 43 meter
• De noordertoren is 123 meter hoog, de onafgewerkte zuidertoren bedraagt 65,30 meter
• De totale vloeroppervlakte bedraagt ongeveer 8000 vierkante meter

Bouwmeesters

• Jacob van Tienen
• Jan Appelmans
• Pieter Appelmans
• Jan Tac
• Everaert Spoorwater
• Rombout II Keldermans
• Herman de Waghemakere
• Domien de Waghemakere

Trivia

• De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal is één van de iconen van Antwerpen geworden en is wellicht samen met de Brabofontein op de Grote Markt, de Schelde en de Antwerpse Zoo de bekendste bezienswaardigheid in de stad.
• Het is tot op vandaag het hoogste gebouw van de stad. Naar de hoogte van de kathedraal wordt vaak verwezen om de schaal en impact van andere projecten in Antwerpen te begrijpen. Zo wordt geregeld de hoogte van het Lange Wapperviaduct (150m), onderdeel van het Oosterweelverbinding-project vergeleken met de kathedraalhoogte.
• In de 19de eeuwse jeugdroman Een hond van Vlaanderen (A Dog of Flanders) door Ouida bezoeken de arme jongen Nello en zijn hond Patrasche de Antwerpse kathedraal en brengen een oude droom in vervulling door er naar een schilderij van Pieter-Paul Rubens te kijken. In Japan is het boek een grotere literatuurklassieker dan in België en veel Japanse toeristen bezoeken hierom ook de Antwerpse kathedraal om er naar het schilderij van Rubens te kijken.
• In het Suske en Wiskealbum De stalen bloempot, dat zich op het eiland Amoras afspeelt, is de stad geïnspireerd op een 16de eeuwse versie van Antwerpen. Men probeert in het album een kathedraal te bouwen die een exacte kopie is van de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekathedraal.
• La Esterella bezingt de kathedraal in haar lied: Oh Lieve Vrouwetoren (1953).
• De Strangers sommen in hun ode aan de stad, Antwârpe (1975) diverse Antwerpse symbolen op waaronder: "Ons Lievrouwke"

Bereikbaarheid

Uitstappen bij metrostation: Groenplaats

Externe links

• Officiële website van de Kathedraal
• Officiële website van het Antwerps Kathedraalkoor
• Officiële website van de Antwerpse Kathedraalconcerten

Bronnen

Mediabestanden

Zie de categorie Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerp) van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

51° 13' NB, 4° 24' OL