Kapiteel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Onderdelen van het Hoofdgestel: A:Zuil, B:Echinus, C:Abacus of Impost, D:Architraaf, E:Fries, F:Geison, G:Timpaan of Fronton, H:Cimaas, I:Akroterion
Klassieke voorbeelden van kapitelen: a.Toscaans; b.Romeins-Dorisch; c.Ionisch; d.Modern Ionisch; e.Korinthisch; f.Composiet

Een kapiteel of kopstuk is de bekroning, kopstuk of bovenbeëindiging van een zuil, pijler of pilaster, in de regel om de last of kracht op een smaller draagvlak over te brengen, veelal voorzien van beeldhouwwerk.

In de klassieke architectuur vertelt het beeldhouwwerk dat het kapiteel siert, uit welke orde van de klassieke bouwkunst het bouwwerk afkomstig is: de Toscaanse, Dorische, Ionische, Korinthische of composiet. In de Griekse en Romeinse bouwkunst dienden alle verhoudingen en de vormen te voldoen aan de strenge regels van de bouworden.

In Mesopotamië maakt men gebruik van het zogenaamde vorkkapiteel. Hierbij wordt de balk omsloten door de kolom, zodat de constructie beter bestand is tegen horizontale krachten, zoals aardbevingen.

In de Middeleeuwen werden de bouworden vaak niet meer streng toegepast, zoals in de klassieke bouwkunst gebruikelijk was, en ontstonden er een verscheidenheid aan typen kapitelen. Zo ontstonden er in de romaanse architectuur een verscheidenheid aan romaanse kapitelen, waaronder vormen van het tektonisch kapiteel, bladwerkkapiteel en iconische kapiteel. In sommige kerken werden de kapitelen gebruikt als boeken der leken. In de kapitelen werden afbeeldingen uitgehakt die heiligen, bijbelse personen of een verhaal afbeelden. Een mooi voorbeeld hiervan is de Basiliek van Vézelay waar in bijna elk kapiteel in het schip een afbeelding is uitgehakt.

Aan de onderzijde van het kapiteel vormt de astragaal de verbinding met de zuilschacht.

Onderscheid naar vorm[bewerken]

Wanneer kapitelen onderscheiden worden naar vorm, gebeurt dat meestal in de onderverdeling van:

  • Tektonisch kapiteel, kapitelen met een abstracte geometrische vorm.
  • Bladkapiteel of bladwerkkapiteel, kapitelen met een vorm van gestileerde bladeren.
  • Iconisch kapiteel, kapitelen waarop dieren en mensen worden afgebeeld, onder andere in de vorm van een historisch tafereel.

Verdere onderverdeling[bewerken]

Vormen van het tektonisch kapiteel zijn het teerlingkapiteel, het trapeziumkapiteel en het korfkapiteel.

Het bladkapiteel kan onderverdeeld worden in gestileerd bladwerkkapiteel en naturalistisch bladwerkkapiteel. Vormen van het bladwerkkapiteel zijn onder andere het knopkapiteel, bladkelkkapiteel, Maaskapiteel, koolbladkapiteel en waterbladkapiteel.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties