Kerktoren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Domtoren in Utrecht, de hoogste kerktoren van Nederland

Een kerktoren is een hoog opgaand bouwwerk of toren die bij een kerkgebouw hoort.

Algemeen[bewerken]

De plattegrond is meestal vierkant of bijna vierkant, soms achthoekig zoals de Lange Jan in Middelburg, ook wel eens zeshoekig zoals in Nieuwerkerk en een enkele keer rond.[1] De doelen voor de bouw van een kerktoren zijn divers. Torens werden gebouwd ter verdediging van de stad, bijvoorbeeld als uitzichtpunt tegen vijanden of brand, en daarnaast als blikvanger voor de stad en de kerk in het bijzonder.

In de toren worden de klokken opgehangen. Als dit niet mogelijk was, omdat het geld om een toren te bouwen ontbrak, is er soms een klokkenstoel. Op de top van de toren staat meestal een symbool. Op protestantse kerken staat meestal een weerhaan die de windrichting aan geeft. Katholieke kerktorens hebben meestal een kruis.

Meestal maakt de toren onderdeel uit van de kerk en is hij er aan vastgebouwd. In verschillende plaatsen staat de toren los van de bijbehorende kerk, zoals in Garmerwolde of Oosterhesselen. In Utrecht ging het middenschip van de Dom bij een storm verloren, zodat de Domtoren apart kwam te staan. Het gehucht Westerdijkshorn (gem. Bedum) heeft alleen een toren en geen kerk. De diensten werden in een boerderij gehouden.

In een aantal gevallen is de toren ouder dan de kerk, in Onstwedde bijvoorbeeld. De Juffertoren daar is eerder een verdedigingstoren geweest waarin de bevolking zich terugtrok wanneer er gevaar dreigde. Later is de kerk er tegenaan gebouwd, zodat de toren een kerktoren werd.

Kerktorens hebben tot de opkomst van satellietnavigatie (gps) een belangrijke rol gespeeld in de geodesie en landmeetkunde voor driehoeksmeting. Hierbij worden op een punt met ver zicht (in Nederland meestal een kerktoren) de richtingen naar andere punten gemeten. Hieruit kon de onderlinge ligging nauwkeurig bepaald worden. De Onze Lieve Vrouwe in Amersfoort speelt een centrale rol in het stelsel van rijksdriehoekscoördinaten. Nog altijd zijn bij het Nederlands Kadaster coördinaten met centimeterprecisie van veel Nederlandse kerktorenspitsen verkrijgbaar, die door landmeters gebruikt kunnen worden om hun eigen metingen op aan op te hangen (aansluiten).[2]

Hoogste torens[bewerken]

De hoogste kerktoren ter wereld is het Munster van Ulm in de Duitse stad Ulm. Deze toren is 161,53 m hoog en was tijdens de bouw even het hoogste bouwwerk ter wereld. Deze status ging echter al snel weer verloren aan de Eiffeltoren. Ook de status van hoogste kerktoren ter wereld lijkt nu verloren te gaan aan de Sagrada Familia in het Spaanse Barcelona, waar de bouw van een 170 m hoge kerktoren gepland is.

Voor Nederland zie:

Voor België zie:

Vormen van kerktorens[bewerken]

Kerktorens kunnen in verschillende manieren gecombineerd worden met kerkgebouwen, waaronder de volgende.

  • Voorstaande toren, de toren is tegen de kopgevel van (meestal) het schip aan gebouwd, of andersom.
  • Ingebouwde toren, de toren is opgenomen (meestal) in het schip, waarbij de gevel van de toren gelijkt loopt met de kopgevel van het schip.
  • Een uitgebouwde of deels ingebouwde toren, de toren is voor een deel (meestal) in de kopgevel van het schip opgenomen en steekt hieruit.
  • Kruisingtoren of vieringtoren, de toren bevindt zich boven de kruising van een kerk.

Kerktorens kunnen in verschillende vormen voorkomen, waaronder de volgende.

Zie ook[bewerken]

Galerij[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Haslinghuis, E.J. en Janse, H. (2005) Bouwkundige termen. Leiden: Primavera Pers.
  2. RDinfo