Sagrada Família

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie Sagrada Familia voor andere betekenissen van Sagrada Família.
Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família
De façade van de geboorte
De façade van de geboorte
Plaats Barcelona
Coördinaten 41° 24′ NB, 2° 10′ OL
Gebouwd in 1882 - heden
Gewijd aan Heilige Familie
Architectuur
Architect(en) Antoni Gaudí
Stijlperiode Catalaans modernisme
Afmeting 90 m lang
60 m breed (transept)
Toren 170 m (nog niet gebouwd)
Detailkaart
Sagrada Família
Sagrada Família
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Barcelona
Gaudís werk aan de Sagrada Familia
Onderdeel van de werelderfgoedinschrijving:
Werken van Antoni Gaudí
Land Vlag van Spanje Spanje
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria i, ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 320
Inschrijving 2005 (29e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

De Sagrada Família (Catalaans) of Sagrada Familia (Spaans), voluit Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família, is een basiliek in Barcelona, Spanje naar een ontwerp van Antoni Gaudí. De naam betekent Heilige Familie.

Sinds het leggen van de eerste steen in 1882 wordt bijna voortdurend aan de kerk gebouwd.[1] Alleen gedurende de Spaanse Burgeroorlog heeft de bouw enkele jaren stilgelegen. De huidige officiële opleveringsdatum is in 2026.[2]. De bouwdirectie houdt het erop dat het gebouw "klaar zou kunnen zijn ergens in het eerste derde van de 21ste eeuw".[1] De snelheid waarmee de bouw vordert, is voor een groot deel afhankelijk van de giften die bezoekers binnenbrengen. De bouw duurt inmiddels zo lang, dat reeds voltooide gedeelten inmiddels gerenoveerd moeten worden. Dit was overigens niet ongebruikelijk bij de bouw van kerken van dit formaat. Hoewel de kerk nog niet klaar is werd zij op 7 november 2010 door paus Benedictus XVI tot basiliek gewijd.

Architect Gaudí ontwierp naast deze basiliek meerdere andere karakteristieke bouwwerken in Barcelona, onder meer Casa Batlló en Park Güell. Gaudí maakte deel uit van het Catalaans modernisme, een stroming in de kunst waarvan de basiliek het belangrijkste symbool is. Dit Catalaans modernisme is nauw verwant aan de jugendstil en dient dus niet verward te worden met het modernisme.

Geschiedenis[bewerken]

De opdracht[bewerken]

Een maquette van de voltooide kerk

Het idee voor een kerk was afkomstig van de boekhandelaar Josep María Bocabella, die in 1866 de Asociación Espiritual de Devots de San José oprichtte, de Geestelijke Vereniging van Volgelingen van Sint-Jozef. Hij wilde hiermee een tegenwicht bieden aan de toenemende ontkerstening van die tijd. Met behulp van vele donaties kocht Bocabella een stuk grond van 12.800 vierkante meter in het blok dat door de straten Marina, Provença, Mallorca en Sardenya wordt begrensd. Francisco de Paula del Villar bood vervolgens aan om kosteloos het ontwerp voor de kerk te maken. Hij tekende een kerkgebouw in de voor die tijd gangbare neogotische stijl. Del Villar begon in 1882 met de bouw van de crypte, maar na een jaar kreeg hij ruzie met zijn opdrachtgever en werd ontslagen.

Vervolgens ontving Gaudí de opdracht. Hij heeft de crypte volgens de originele ontwerpen van Del Villar afgemaakt, maar is daarna een volstrekt andere weg ingeslagen. Gaudí vormde Del Villars ontwerp van een op een Latijns kruis gebaseerde kruiskerk met een driebeukig schip en een enkelbeukig transept om tot een kerk met een vijfbeukig hoofdschip en een driebeukig dwarsschip.[1]

De Sagrada Família wordt door velen gezien als hét meesterwerk van Gaudí. Hij heeft al zijn opvattingen over architectuur erin samengevat. Hij bleef zijn basisontwerp veranderen tot de stijl niet gotisch meer te noemen was.[3] Tijdens de bouw stond Gaudí erop dat hij van alle details op de hoogte gehouden werd. Hij was zo bezig met het werk dat hij na 1914 geen andere opdrachten meer aannam. De kerk is zijn laatste werk. Hij wijdde er zijn laatste jaren aan, tegen het einde van zijn leven woonde hij zelfs enige tijd op de bouwplaats.[4] In 1926 overkwam Gaudí een verkeersongeluk: hij werd overreden door een tram en overleed enige dagen later. Hij werd begraven in de crypte van "zijn" kerk.

Bouw[bewerken]

De Sagrada Família in 1915
De façade van de geboorte in de steigers
Bouwvakkers aan het werk in het schip van de kerk
Bouwvakkers aan het werk in bergbeklimmersuitrusting

In 1881 is de opdracht aan Francisco de Paula del Villar gegeven. In 1885 is deze overgedragen aan Gaudí. Gaudí dacht oorspronkelijk het gebouw in tien jaar af te hebben maar na een paar jaar zag hij in dat dit onmogelijk was. Hij heeft bij leven een aantal ontwerpen, maquettes en tekeningen gemaakt die na zijn overlijden in 1926 door zijn opvolgers als leidraad gebruikt konden worden. De bijzondere wijze waarop Gaudí bij leven werkte en daarbovenop nog eens het verloren gaan van het merendeel van zijn ontwerpen en maquettes in een brand in 1936 tijdens de Spaanse Burgeroorlog, maakte echter dat er van al zijn oorspronkelijke ideeën en aanwijzingen weinig overgebleven is. Toen de bouw na de brand werd voortgezet, moest men met behulp van de restanten uit de brand en van wat men zich herinnerde proberen het ontwerp te reconstrueren. De nieuwere geveldelen van de kerk verschillen duidelijk van de oudste, de oostgevel[5].

Na Gaudí zijn de volgende architecten bij de bouw betrokken geweest: Francesco Quintana, Puig Boada, en Lluís Gari. De beeldhouwwerken zijn toen verder gemaakt door J. Busquets en de façades door Josep María Subirachs. Anno 2013 is de bouw van de kerk nog steeds niet voltooid. Verwacht wordt dat de gehele kerk rond 2026 af zal zijn.

Behalve het gebouw zelf, is het feit dat het nog niet af is een belangrijk deel van de attractie. Toeristen die de Sagrada Família bezoeken vergapen zich aan de gedeeltes die al voltooid zijn, maar ook aan het spectaculaire gezicht van hijskranen, hoogwerkers en de meer dan 100 arbeiders die dagelijks in de kerk aan het werk zijn.

AVE-tunnel[bewerken]

In 2010 leek de bouw van de Sagrada Família in gevaar te komen door de aanleg van de Spaanse hogesnelheidslijn, AVE genoemd. De tunnel, die voor de AVE onder Barcelona gegraven moest worden, loopt namelijk precies onder de fundamenten van de Sagrada Família door. Omdat de opdracht voor de tunnel aan dezelfde bouwcombinatie gegund is die bij de aanleg van de AVE ten zuiden van Barcelona grote grondverzakkingen heeft laten ontstaan, vreesde men het ergste. Er gingen dan ook steeds meer stemmen op om hetzij het contract te herzien, hetzij het tracé te heroverwegen, of beter nog: beide gelijktijdig te wijzigen.

Uiteindelijk deed de tunnelboormachine eind 2010 haar werk zonder dat er schade werd aangericht aan de kerk.

Chronologie[bewerken]

Plattegrond van het bouwwerk met symbolische betekenissen
  • 1866: Josep Bocabella i Verdaguer richt de Vereniging van Vereerders van de Heilige Josef op.
  • 1875: Er worden plannen gemaakt voor een kathedraal/basiliek naar voorbeeld van die in Loreto in Italië.
  • 1877: De architect Francisco de Paula del Villar biedt aan gratis een ontwerp te maken.
  • 1881: De Geestelijke Vereniging Sint-Jozef koopt het terrein waar de Sagrada Família komt te staan.
  • 1882: De eerste steen wordt gelegd op de feestdag van Sint Jozef.
  • 1883: Gaudí neemt de leiding over de bouw over, Del Villar neemt ontslag.
  • 1884: De bouw van de crypte start (dit zou duren tot 1887).
  • 1885: De eerste kapel in de crypte (gewijd aan Sint-Jozef) wordt ingewijd.
  • 1891: De crypte wordt voltooid en ingewijd, de bouw van de oostfaçade begint.
  • 1893: De muren en torens van de apsis zijn klaar.
  • 1896: Wijziging van de plattegrond van de klokkentoren aan de oostkant van vierkant naar cilindervormig.
  • 1900: De ornamenten aan de oostgevel worden afgemaakt; de klokkentorens zijn inmiddels 32 meter hoog.
  • Rond 1906: De definitieve versie van het algemeen ontwerp van het gebouw is klaar, en iedereen stort zich op de bouw van het Geboorte-gedeelte; vertragingen in de bouw wegens geldgebrek eisen hun tol.
  • 1914: De bouw wordt stilgelegd wegens gebrek aan fondsen: er is inmiddels 3,3 miljoen peseta's aan de bouw gespendeerd. Gaudí vervaardigt een gipsmodel van de gehele kathedraal.
  • 1918: Het ontwerp van de Lijdensfaçade is klaar (de 'Passiegevel' aan de westzijde).
  • 1925: De klokkentoren, gewijd aan Sint Barnabas, is klaar.
  • 1926: Gaudí sterft en wordt in de crypte begraven.
  • 1927-1930: De resterende drie klokkentorens aan de oostgevel worden afgemaakt.
  • 1936: Een brand in de crypte verwoest deels het archief met bouwtekeningen en modellen.
  • 1954: Men start met de bouw van de fundamenten voor de westgevel.
  • 1976: Vijftigste sterfdag van Gaudí, de torenspitsen van de westgevel zijn klaar.
  • 1978: De bouw van de Passiefaçade wordt afgerond.
  • 1985: Voltooiing van de details van de westgevel.
  • 2004: Ongeveer 2,26 miljoen mensen hebben de kerk bezocht.
  • 2005: Het door Gaudí gebouwde deel wordt door UNESCO tot werelderfgoed verklaard.
  • 2007: Er blijkt dat de Sagrada Família gebouwd is zonder bouwvergunning.
  • 2008: De overkapping van de centrale beuk zou gereed moeten zijn.
  • 2010: Op 7 november wijdt paus Benedictus XVI de Sagrada Família in als basiliek[6].
  • 2011: Op 19 april wordt brand gesticht door een verwarde man; alle 1.500 aanwezige toeristen worden geëvacueerd, maar de schade viel mee.
  • 2026: Het jaar waarop gepland is dat de gehele Sagrada Família af is (deze plannen zijn weer bijgesteld en aan voltooiing wordt getwijfeld).

Het ontwerp[bewerken]

Detail van de geboortefaçade
De lijdensfaçade

De kerk is nog altijd in aanbouw; aan sommige delen van de hoofdconstructie moet nog worden begonnen. Een nog niet gebouwde vieringtoren van 170 meter hoog, omringd door vier kleinere torens, zal Christus tussen de evangelisten voor moeten gaan stellen. De kerk wordt net enkele meters lager dan de Montjuïc, de hoogste heuvel in de stad. Gaudí heeft dit naar eigen zeggen gedaan uit respect voor de Schepper: hij wil die met zijn gebouw niet in hoogte overstijgen. Een goed voorbeeld van de invloed van -voor die tijd- moderne techniek in het oorspronkelijk ontwerp van de kerk is het licht dat uit het kruis op de hoogste toren over Barcelona zal moeten gaan schijnen als een vuurtoren.

Façades[bewerken]

De kerk zal drie façades krijgen die elk een fase uit het leven van Jezus verbeelden (de façade van de geboorte en de façade van het lijden zijn reeds voltooid en aan de voorkant komt de façade van de glorie), met elk vier klokkentorens. Deze twaalf torens symboliseren de twaalf apostelen. De vier torens rondom de vieringtoren staan voor de vier evangelisten rondom Jezus Christus. Bovenaan de 120 meter hoge torens boven de toegangsdeuren staan woorden als "Hosanna", "Excelsis" en "Sanctus".

De geboortefaçade is aan de noordoostkant. Deze zijde is als eerste gebouwd en als enige nagenoeg volledig naar het ontwerp van en (tot aan diens overlijden) onder leiding van Gaudí geconstrueerd en zodoende volledig in Catalaans modernistische stijl. De beeldhouwwerken rond de drie poorten zijn in de deugden "Fe", "Esperança" en "Caritat" (Geloof, Hoop en Naastenliefde). In deze gevel wordt de geboorte van Christus omgeven door veel natuurscènes, waarvan sommige zelfs exotisch aandoen (zo zijn er sculpturen van pelikanen en giraffes). Het oostportaal geeft toegang tot de vleugel van het Epistel van de kruisweg. Daarin komen in de vorm van beelden scènes voor uit het leven van Christus en uit de Mysteries van de Rozenkrans.

Detail van de lijdensfaçade

De zuidwestfaçade is de lijdensfaçade of façade van de Passie en gaat over het lijden van Christus. Deze zijde is een halve eeuw na de noordoostgevel gebouwd en is dus in een veel modernere stijl: "bekleed" met veel "hoekige" sculpturen. Boven in het portaal hangt een sculptuur van Jezus (zonder de traditionele lendendoek) aan het kruis van Josep María Subirachs. Ook is er op deze gevel een Magisch vierkant te vinden waarvan de Magische constante 33 is, de leeftijd waarop Jezus Christus stierf.

De voorkant, aan het zuidoosten, wordt de façade van de Glorie. Aan deze gevel is nog vrijwel niet begonnen. Deze façade zal als allerlaatste deel van de kerk voltooid worden[1].

Overige ontwerp en bouwdelen[bewerken]

Interieur in de richting van het koor

Om alles zo goed en vanuit elke hoek te bedenken en te bestuderen maakte Gaudí vele maquettes van het kerkgebouw en diverse bouwdelen. Onder meer de langdurige bestudering na zijn dood van de maquettes leverde inzicht waarop Gaudís compositieregels zijn gebaseerd. De architect gebruikte een klein aantal meetkundige principes, die hij combineerde tot een doordacht resultaat van een bouwkundig gezien zeer complex en groot gebouw met hoge torens en bouwdelen die een eigen ontwerp kennen. Qua talstelsel gebruikte Gaudí het decimale getallensysteem, echter verhoudingen tussen de bouwdelen bleken tevens gebaseerd op het twaalftallig stelsel. Basisvormen die hij toepaste zijn onder meer de hyperboloïde en paraboloïde. Het op de kruiskerk gebaseerde grondplan met vijf beuken en een driebeukig transept is nog conventioneel. De zuilen van het schip zijn een uniek ontwerp en bestaan uit dubbelgetordeerde Salomonische zuilen met gelijke helices die tegen elkaar indraaien. Gaudí gaf de zuilen een neiging die correspondeerde met de erop inwerkende krachten, een techniek die hij al vaker succesvol had toegepast (zie kettinglijn). De zuilen kennen meerdere verschillende diameters. Afhankelijk van de diameter vertakt een zuil op een bepaalde hoogte in een knooppunt, daarmee een boom gelijkend. Het geheel vormt een oerwoud van zuilen waarop het gewelf van de basiliek rust. Gaudí ontdeed zich daarbij bewust van de binnen de gotiek bekende toepassing van luchtbogen en steunberen omdat die volgens hem onder meer invaliditeit aantonen.[7]

Ook in het interieur waren de ideeën van Gaudí doordacht. Het koor wordt omgeven door zeven kapellen die gegroepeerd zullen zijn rond de centrale kapel, gewijd aan de hemelvaart van Maria. Aan de overkant van het hoofdschip zijn aan weerszijden van het hoofdportaal een biecht- en een doopkapel gemaakt.

Om na zijn dood tot een goed inzicht te komen hoe het kerkgebouw verder af te bouwen, is de hulp ingeroepen van CAD-software. Vanwege de bijzondere vormgevingen die Gaudí toepaste, bleek de CAD-software voor architectuur ongeschikt en er diende overgestapt te worden op software die ontwerpers in de vliegtuigindustrie gebruiken.

Financiën[bewerken]

Omdat la Sagrada Família een "verzoeningskerk" is mag deze uitsluitend betaald worden door donaties. Mede daardoor duurt de bouw zo extreem lang. Vanaf de jaren tachtig echter wordt de bouw ook betaald door het heffen van entreegeld. Omdat de Sagrada Família een veelbezochte toeristische attractie is, gaat de bouw nu veel sneller. Terwijl in het begin slechts twee mensen aan de Sagrada Família werkten, zijn er tegenwoordig ruim honderd mensen bezig, waaronder een team van zo'n vijftien[bron?] architecten.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d (en) History. Sagrada Família Geraadpleegd op 3 november 2010
  2. (en) "Sagrada Familia zal in 2026 eindelijk af zijn", deredactie.be, 17 september 2013
  3. Barcelona, Gaudi y la Ruta del Modernismo, 2001 LOFT publications Barcelona, 2005 Librero b.v. (Nederlandse editie: Barcelona en Gaudi, het modernisme Modernism.)
  4. www.sagradafamilia.cat (red.), GAUDÍ: 1914-1926
  5. Het verloren gaan van de oorspronkelijke ontwerpen van Gaudí is niet de oorzaak van de ontstane verschillen, wellicht wel een gebeurtenis die de wijzigingen vergemakkelijkte. Immers, als men volledig in de stijl van Gaudí had willen voortbouwen, dan had men in de reconstrueerde modellen en in de reeds gebouwde geveldelen voldoende aanknopingspunten kunnen vinden. Het is waarschijnlijker dat, onder invloed van de tijdgeest, het hoogtepunt van het Catalaans modernisme was immers voorbij, en uit financiële overwegingen, Gaudi's detailleringen waren zeer arbeidsintensief en arbeidskosten stegen sterk naarmate de 20steeeuw vorderde, de stijl van Gaudí enigszins is losgelaten.
  6. (it) Dichiarazione del Direttore della Sala Stampa della Santa Sede
  7. www.sagradafamilia.cat (red.), Beyond the Gothic