Vuurtoren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Scheveningse vuurtoren.
Vuurtorens in Nederland (1978).

Een vuurtoren of lichttoren is een toren die werd gebouwd in de buurt van kliffen, of direct erop, zeestraten, ingangen van zeearmen en havens om 's nachts en bij stormweer schepen te waarschuwen voor de kliffen of doorgang, oorspronkelijk met behulp van een open vuur en later door middel van spiegels, lenzen en een lamp.

Ook havens of havengeulen hebben soms één of meerdere vuurtorens die de toegang aangeven en vaak een lichtlijn vormen.

Langs de Nederlandse kust staan elf grote vuurtorens (zogenaamde A-posten) en vier kleinere (B-posten). Bovendien bevinden zich nog vijf torens aan de oevers van het IJsselmeer. Dergelijke vuurtorens zijn de feitelijke opvolgers van de zogenaamde vuurpannen en vuurboeten of vuurbaken. Daarin of daarop brandden open vuren.

Geschiedenis[bewerken]

Het oudste voorbeeld is de vuurtoren van Alexandrië (de Pharos), een van de zeven wereldwonderen van de oudheid. Op deze toren werd in de oudheid hout verbrand (vandaar de naam 'vuurtoren') en het bouwwerk deed voornamelijk dienst als dagmerk: de opstijgende rook vergrootte de zichtbaarheid van het baken. Na een bestaan van ongeveer 1600 jaar is deze toren - die voorbeeld is geweest van alle anderen - verdwenen. In sommige talen is het woord voor een vuurtoren (en zelfs voor de koplamp van een voertuig) afkomstig van de Pharos: Spaans en Italiaans faro, Frans phare, Roemeens far, Grieks fáros.

Open vuur[bewerken]

De constructie van de Brandaris (Terschelling) toont duidelijk aan dat, voordat een lichthuis op de toren werd geplaatst, hier een vuur op werd gestookt. Andere, nog bestaande vuurtorens, waarop deze constructie duidelijk is, zijn die van De Ven, hoewel deze toren nooit een open vuur heeft gehad, en Westkapelle. Op de kerktoren van Goedereede brandde ooit ook een vuur, maar deze is nu niet meer als vuurtoren in gebruik. In de eerste helft van de 19e eeuw zijn alle open vuren vervangen door lampen.

Lenzen en spiegels[bewerken]

Na de uitvinding van de Argandse lamp aan het einde van de 18e eeuw nam olieverlichting de rol over. Eerst werd walvisolie gebruikt, maar dit werd later overgenomen door petroleumproducten. Tegenwoordig wordt elektrisch licht als de spitsbooglamp of de gloeilamp toegepast.

Tegenwoordig zijn vuurtorens ook voorzien van lenzen en spiegels om het licht te bundelen. Om het gewicht van de zeer grote lenzen te beperken, gebruikt men fresnellenzen. Met deze lenzen wordt een betere bundeling van het licht bereikt dan met gewone lenzen, maar met beperking van de dikte. Fresnellenzen worden niet alleen gebruikt om gewicht te besparen. Deze lenzen worden speciaal gemaakt om sferische aberratie tegen te gaan. Bij gewone lenzen zal er geen brandpunt ontstaan maar een "brandvlek", dit komt door het verschil in dikte tussen de rand en het centrum van de lens.

Het karakter[bewerken]

Iedere vuurtoren heeft een karakter wat het schijnsel op afstand betreft, variërend van een vast rondomschijnend licht tot een groepschitterlicht, waaraan ze herkend kunnen worden. Het aantal karakters is nogal beperkt en daarom zullen deze vaker te zien zijn, doch wel zodanig ver verwijderd van elkaaar dat vergissing vermeden wordt (mede door in de buurt zijnde andere verkenningslichten). De karakters staan aangegeven in de lichtenlijsten en zeekaarten, gestandaardiseerd in alle talen, volgens afspraken gemaakt door de IALA (= International Association of Lighthouse Ahthorities.

Ondanks de opkomst van moderne navigatiesystemen (o.a. gebaseerd op GPS) zijn vuurtorens nog altijd zeer zinvol, voor de controle op andere navigatiesystemen.

Verschillende vuurtorens en lichtschepen[bewerken]

In populaire cultuur en symbolisme[bewerken]

Een bezoek brengen aan een vuurtoren en het fotograferen ervan zijn populaire hobby's geworden. Ook het verzamelen van keramische replica's is enorm populair. Sommige vuurtorens zijn populaire reisbestemmingen en worden omgetoverd tot een toeristische attractie. In de Verenigde Staten worden jaarlijkse activiteiten en feesten georganiseerd[1].

De Disney-film Peter en de Draak wordt gekenmerkt door een vuurtoren. De langlopende Amerikaanse soap Guiding Light bevat een vuurtoren in de openingscène, en de fictieve plaats Springfield wordt daardoor gekenmerkt.

Trivia[bewerken]

  • Vuurtoren was de bijnaam van een Nederlands bankbiljet van 250 gulden, omdat het grafisch ontwerp gebaseerd was op de Westerlichttoren te Haamstede. Het karakter van de Nederlandse vuurtorens werd op het biljet vermeld.
  • Vuurtoren is een scheldwoord voor een meisje of jongen met opvallend rood haar.
  • In Madurodam staat een model van de vuurtoren van Ameland.
  • Vuurtorens worden tegenwoordig vaak voorzien van radarbakens, zodat ze door de scheepvaart op het radarscherm worden gezien.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties