Basiliek
.png)
Een basiliek is een bouwvorm uit de klassieke Oudheid en in de romaanse en gotische kerkarchitectuur. Tevens is het een eretitel voor kerkgebouwen in de rooms-katholieke Kerk, ongeacht hun architectonische vorm. In de laatste betekenis telt België 27 en Nederland 23 basilieken.
Inhoud |
[bewerken] Etymologie
Basiliek is de Nederlandse vorm van het Romeinse woord basilica, dat weer afkomstig is van het Griekse Βασιλικής (basilikès) (koninklijk gebouw). Het Griekse woord basileus betekent koning.
[bewerken] Klassieke Oudheid
 Zie Basilica voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De term basiliek is in eerste instantie een bouwkundige term uit de klassieke Oudheid. In deze betekenis spreekt men over een basilica. De basilica lag meestal aan het forum en was een meerschepig gebouw vaak met hogere middenpartij. De hogere middenpartij was voorzien van grote vensters, de zogenaamde lichtbeuk. Het diende voornamelijk als markthal en beursgebouw, in de keizertijd ook als rechtszaal. Voor dit laatste gebruik werd er een rechthoekige of halfronde uitbouw, de apsis, aan toegevoegd.
[bewerken] De romaanse basiliek
Uit de bouwstijl van de Romeinse basilica ontwikkelde zich de romaanse kerkarchitectuur. Torens verschenen later en gaan in hun geschiedenis terug naar Romeinse uitkijktorens en donjons. In de romaanse basilieken werden vaak aan de koorzijde de zg. ambo's, een soort stenen kansel, toegevoegd, zowel links als rechts. Het altaar is meegenomen uit de oudere tijden van offeraltaar, zoals een stenen tafel bijvoorbeeld. Aan de basilica-structuur werd dikwijls een apsis toegevoegd waarin het altaar werd geplaatst. In de 20e eeuw zijn er kerken in neoromaanse basiliekvorm gebouwd.
Een basiliek is dan een driebeukige kerk, waarvan de zijbeuken lager zijn dan de middenbeuk. Het hoogteverschil wordt daarbij overbrugd door een muur waarin vensters zijn aangebracht, de lichtbeuk. De meeste basilieken hebben bovendien een dwarsbeuk of transept en zijn daarmee kruisbasilieken.
| Zie Basilicaal voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
[bewerken] Basiliek als eretitel
Binnen de rooms-katholieke kerk is basilica ook een eretitel voor bijzondere kerken. Daarbij wordt er onderscheid gemaakt tussen basilica maior en basilica minor. Vrijwel alle basilieken (zo'n 1500) vallen onder die laatste groep. Er zijn slechts vier basilicae maiores en die zijn alle gelegen in Vaticaanstad/Rome, dit zijn:
- Sint-Pieterskerk
- Sint-Jan van Lateranen, de aartsbasiliek
- Heilige Maria de Meerdere
- Sint-Paulus buiten de Muren
Basiliek, nauwkeuriger "Basilica minor" is een bijzondere eretitel die de paus geeft aan een grote of bijzondere kerk. De soms gebruikte benaming basilica Pontificia (Pauselijke basiliek) is onjuist omdat alleen de Romeinse basilicae maiores in 2006 tot "pauselijke basilieken" werden verklaard. Een basilica minor hoeft geen basiliek te zijn in architectonische zin, ook andere kerktypen komen in aanmerking.
De toekenning van de titel basilica minor heeft tot doel die specifieke kerk uit te zonderen van de andere kerkgebouwen. Het gaat vaak om een heiligdom, een plaats waar een bijzondere verering plaatsvindt. Andere basilicae zijn uitverkoren vanwege hun historische betekenis.
De gebouwen en vlaggen van een basiliek dragen de gekruiste sleutels van Petrus zoals deze zijn te vinden op de pauselijke wapenschild. De Padiglione (een geel-gestreepte rode kegelvormige zijden parasol, die oorspronkelijk bij processies werd gebruikt en de Tintinnabulum (een liturgische bel) zijn verplichte onderdelen. Andere veel voorkomende namen voor de Padiglione zijn Umbraculum (in het Latijn) en, minder correct, Ombrellino De kleding van de plebaan of pastoor van een kleine basiliek is afwijkend. Hij draagt een zwarte mozetta met rode bies. De procedure voor het verkrijgen van de titel van basilica minor is kerkrechtelijk in de Acta "Domus Ecclesiae" van 9 November 1989 vastgelegd.
Over de hele wereld zijn er 1478 kerken basiliek, 528 van hen staan in Italië. Een kleine basiliek plaatst het pauselijke wapen van de regerende paus op een opvallende plaats op de gevel of in het interieur.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
 |
Zie de categorie Basilicas van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
| Referenties |
