Pieter Bruegel de Oude
| Pieter Bruegel de Oude | ||||
 |
||||
| Achtergrondinformatie | ||||
| Bijnaam | Boeren-Bruegel, Vieze Bruegel en Peer den Drol | |||
| Geboren | circa 1520, Bree (  Prinsbisdom Luik)of Breda ( .svg){kind=small} Hertogdom Brabant) Habsburgse Nederlanden |
|||
| Overleden | 9 september 1569 Brussel ( Hertogdom Brabant) Habsburgse Nederlanden |
|||
| Beroep(en) | Kunstschilder | |||
| Stijl(en) | Noordelijke Renaissance | |||
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Pieter Bruegel de Oude (Breda of Bree (onzeker), circa 1525 – Brussel, 9 september 1569) was een Brabantse kunstschilder. Hij was de vader van Pieter Brueghel de Jonge en van Jan Brueghel de Oude. Men denkt dat Brueghel dichtbij Bree in het huidige Belgisch-Limburg (vroeger Brede, Brida, Breda genoemd) geboren is. Het is ook mogelijk dat hij in Breda (tegenwoordig in het Nederlands Noord-Brabant) geboren is.
De naam van Bruegel wordt ook vaak geschreven als Brueghel, zoals ook zijn beroemde zoons en kleinzoon heten. De schrijfwijze zonder H werd door Pieter Bruegel van 1559 tot zijn dood gebruikt. Zijn bijnamen zijn Boeren-Bruegel, Vieze Bruegel en Peer den Drol.[1]
Inhoud |
[bewerken] Biografie
Over zijn geboorte is niets bekend. Deskundigen houden het, op grond van recente opzoekingen, bij een geboorte rond 1520.
Bruegel werd in 1546 in het Antwerpse schildersgilde opgenomen, en werd leerling van Pieter Coecke van Aelst. Bruegel maakte in 1551 of 1552 een reis naar Italië, waar hij vooral landschappen schilderde.
Tot 1559 maakte hij vooral gravures en prenten (ontwerpen voor wandtapijten). In 1559 komt er plots een totale ommekeer: Bruegel gaat nog enkel schilderen. Het ene meesterwerk volgt snel een ander op.
Rond 1563 verhuisde Bruegel van Antwerpen naar Brussel, waar hij de dochter van Coecke huwde, Mayken. Gedurende zijn Brusselse periode gebruikte Bruegel verschillende landschappen uit het nabijgelegen Pajottenland, zoals het kerkje van Sint-Anna-Pede (nu behorend tot Dilbeek) als achtergrond voor de "Parabel van de blinden". Een grote reproductie daarvan staat sinds 2004 bij dat kerkje. Hij werd begraven in de Kapellekerk van Brussel.
[bewerken] Genealogie
|
|
|
Pieter Bruegel de Oude de Boerenbrueghel |
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
| Pieter Brueghel de Jonge de Helse Brueghel |
|
Jan Brueghel de Oude de Fluwelen Brueghel |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
| Ambrosius Brueghel |
|
Jan Brueghel de Jonge |
|
Anna Brueghel |
|
David Teniers II | |||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
Abraham Brueghel | |||||||||||||||||||||||||
[bewerken] Werk
Onder invloed van Van Aelst schilderde Bruegel in Mechelse stijl, met veel allegorieën, bijvoorbeeld in scènes uit het boerenleven.
Bruegel schilderde later ook taferelen geïnspireerd op de klassieke oudheid en bijbelse taferelen. Zo zijn er twee schilderijen van de Toren van Babel. Eén hangt in Wenen, het andere in Rotterdam in het Museum Boijmans Van Beuningen.
Over Bruegel doen allerlei verhalen de ronde. Zo zou hij volgens Carel van Mander vaak incognito het platteland hebben bezocht om het boerenleven gade te slaan; vandaar ook zijn bijnaam 'Boerenbruegel'. Andere bronnen menen dat hij wel eens ketterse sympathieën zou gehad hebben, wat hij op verdoken wijze in zijn schilderijen zou verwerkt hebben. Noch het eerste, noch het tweede is bewezen. Feit is dat het oeuvre van Bruegel, weliswaar verder bouwend op tradities à la Jeroen Bosch, uniek is.
Bruegel is ongetwijfeld de meest volledige landschapsschilder van zijn tijd; niemand anders schilderde de natuur, in de loop van de seizoenen, zo natuurlijk, krachtig, precies en veelzijdig. Hij maakte geen "foto", geen realistische nabootsing, maar "componeerde" een landschap en vreemde elementen (rotsen, water) tot een universeel of kosmisch tafereel. Maar details waren wel fotografisch juist: hedendaagse oogartsen herkennen bijvoorbeeld nog de verschillende oogziekten waaraan zijn "blinden" leden. Alle werktuigen aan de twee Torens van Babel zijn perfect nauwkeurig.
Nu wordt algemeen aangenomen dat Bruegel erg getroffen was door het armoedige en harde bestaan van de plattelandsbevolking; een bijnaam "volkse Bruegel" zou juister zijn dan "Boerenbruegel". Opvallend is dat zelfs op zijn "boerenbruiloft" en "boerendansen" niemand lacht. Hij was zeker katholiek maar ook humanist en ongenadig bekritiseerde hij de geloofsvervolging in vele werken o.a. door galgen in het landschap op te stellen en daar vaak eksters (roddelaars, verraders) aan toe te voegen.
Bruegel heeft amper 10 jaar intensief geschilderd en men vermoedt dat hij maar een vijftigtal werken heeft geschilderd, alle van uitzonderlijke kwaliteit. De machthebbers van toen hebben dat blijkbaar goed begrepen. Vooral na zijn dood steeg zijn faam pijlsnel: de machtigste kringen wedijverden met elkaar om werken te bemachtigen. Op die manier zijn ze over de wereld verspreid geraakt; in eigen land zijn er slechts enkele gebleven.
Van het schilderij "De moord op de Onnozele Kinderen te Bethlehem" beweert naast het hieronder vermelde museum in Wenen, ook het Brukenthal-museum in Sibiu, Roemenië dit in zijn collectie te hebben.
[bewerken] Schilderstijl
Het werk van Bruegel behoort tot de Noordelijke Renaissance.
[bewerken] Exposities
In augustus 2006 was er een expositie in de Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel van 84 prenten van anderen maar gebaseerd op het werk van Pieter Bruegel. Er was destijds een samenwerking met uitgeverij Hieronymus Cock. Enkele prenten zijn onder andere De grote vissen eten de kleine uit 1557 gemaakt door P. van der Heyden. Er is ook een ets van Pieter Bruegel zelf bij.
[bewerken] Schilderijen
Dit zijn alle bekende schilderijen van Pieter Bruegel de Oude:
- Christus op het Meer van Tiberias, 1553 (Collectie Charles de Pauw, Waver)
- De Verzoeking van Sint-Antonius, 1557 (National Gallery of Art, Washington D.C.)
- Parabel van de Zaaier, 1557 (Timken Museum of art, San Diego)
- Zicht op Napels, 1558 (Galleria Doria Pamphilj, Rome)
- De val van Icarus, 1558 (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel)
- Twaalf Spreekwoorden, 1558 (Museum Mayer van den Bergh, Antwerpen)
- Nederlandse Spreekwoorden, 1559 (Gemäldegalerie, Berlijn)
- Het Gevecht tussen Vasten en Vastenavond, 1559 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- Kinderspelen, 1560 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- Aanbidding der Wijzen, c. 1556-1562 (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel)
- Dulle Griet, 1562 (Museum Mayer van den Bergh, Antwerpen)
- Twee Aapjes, 1562 (Gemäldegalerie, Berlijn)
- De val der opstandige engelen, 1562 (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel)
- De Triomf van de Dood, 1562 (Museo del Prado, Madrid)
- De Zelfmoord van Saul, 1562 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De Vlucht naar Egypte, 1563 (Courtauld Gallery, Londen)
- De Toren van Babel, 1563 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De 'Kleine' Toren van Babel, 1563 (Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam)
- Aanbidding der Wijzen, 1564 (National Gallery, Londen)
- Dood van Onze-Lieve-Vrouw, 1564 (Upton House)
- De Kruisdraging, 1564 (Kunsthistorisches Museum, Wenen), verfilmd onder de titel The Mill and the Cross
- Hoofd van een boerin, na 1564 (Alte Pinakothek, München)
- Gapende man, 1564 (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel)
- Jagers in de Sneeuw, 1565 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De Vogelknip, 1565 (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel)
- Christus en de overspelige vrouw, 1565 (Courtauld Gallery, Londen)
- De Oogst, 1565 (Metropolitan Museum of Art, New York)
- De Hooi-oogst, 1565 (Národní galerie, Praag)
- De Sombere Dag, 1565 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- Terugkeer van de Kudde, 1565 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De Volkstelling te Bethlehem, 1566 (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel)
- De Prediking van Johannes de Doper, 1566 (Szépművészeti Múzeum, Boedapest)
- De Moord op de Onnozele Kinderen, 1566 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De Bruidsdans, 1566 (Detroit Institute of Arts, Detroit)
- De Bekering van Paulus, 1567 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- Aanbidding der Wijzen in de Sneeuw, 1567 (Sammlung Oskar Reinhart, Winterthur)
- Het Luilekkerland, 1567 (Alte Pinakothek, München)
- De Kreupelen, 1568 (Musée du Louvre, Parijs)
- De Nestenrover, 1568 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- Boerendans, 1568 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De Boerenbruiloft, 1568 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De parabel der blinden, 1568 (Museo di Capodimonte, Napels)
- Ekster op de Galg, 1568 (Hessisches Landesmuseum, Darmstadt)
- De Misantroop, 1568 (Museo di Capodimonte, Napels)
- De Storm, 1568 (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
- De Wijn van het Sint-Maartensfeest (Museo del Prado, Madrid)
[bewerken] Tekeningen
- De grote vissen eten de kleine. 1556. Wenen, Albertina.
- Basrode. 1556. Berlijn, Staatliche Museen (Berlijn).
[bewerken] In de populaire cultuur
- De term "bruegeliaans" duidt op een vrolijk, bourgondisch, levenslustig tafereel, vaak in de context van eten en drinken.
- Hij leeft voort in het biermerk "Bruegel Ancienne".
- Pieter Bruegel de Oudere eindigde tijdens de Vlaamse versie van de Grootste Belg op de 17de plaats en tijdens de Waalse op de 58ste plaats.
- Hij eindigde in 2004 op nr. 152 tijdens de verkiezing van De grootste Nederlander.
- Wannes Van de Velde schreef ooit een lied genaamd "Pieter Bruegel in Brussel", waarin de schilder Brussel bezoekt en geconfronteerd wordt met de verfransing van de stad. Later schreef de zanger ook het lied "Café Breughel". Dit lied speelt zich in het gelijknamige Antwerpse volkscafé, waar een kopie van het doek de Boerenbruiloft aan de muur hangt. Het lied is een aanklacht op de vercommercialisering van Bruegel's doeken.
- Willy Vandersteen werd vanwege zijn volkse strips door Hergé "de Bruegel van het Beeldverhaal" genoemd. Hij was ook sterk door Bruegel beïnvloed, merkbaar onder meer in:
- Het Suske en Wiske-album Het Spaanse spook waarin Suske, Wiske en Lambik de schilder ontmoeten.
- Het Suske en Wiske-album De dulle griet draait rond Bruegels gelijknamige schilderij.
- Ook in De Krimson-crisis duikt de schilder weer op.
- Vandersteens latere stripreeks De Geuzen ademt zelfs heel sterk een Bruegeliaanse sfeer uit. Op de laatste pagina van elk album werd steeds een ets van Bruegel gereproduceerd.
- Jef Nys tekende ooit een (grotendeels fictieve) stripbiografie rond Bruegels leven.
- Bruegel's schilderij, Boerenbruiloft werd geparodieerd in Asterix en de Belgen.
- Wingene (West-Vlaanderen) wordt 'Bruegelgemeente' genoemd, omdat daar tot 2001 regelmatig Bruegelfeesten en een Bruegelstoet georganiseerd werden.
- In Breugel (gem. Son en Breugel, Noord-Brabant) staat een standbeeld voor Pieter Brueghel, vervaardigd door Jan Couwenberg.
- In een "openluchtmuseum" in Sint-Anna-Pede (Dilbeek) staan langs een Bruegelfietsroute van 20 km en een Bruegelwandeling van 8 km reproducties van 19 schilderijen. De brochure "Bruegel in het Pajottenland", een uitgave van "VZW Dilbeeks Erfgoed" uit Dilbeek (www.dilbeekserfgoed.be) vult aan.
- Een afbeelding van 'De Toren Van Babel' werd gebruikt op de binnenkant van de hoes van het Rolling Stones-album 'Bridges to Babylon'
[bewerken] Externe link
- Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie
- Pieter Bruegel de Oude op artcyclopedia met veel links
- Pieter Bruegels ‘Kruisdraging' een proeve van 'close-reading'
- Openlucht Bruegelmuseum in Dilbeek
- Creativiteit Brueghel de basis gelegd van Nederland School
| Referenties |
 |
Zie de categorie Pieter Bruegel the Elder van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
