Pieter Bruegel de Oude

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Zelfportret van Pieter Bruegel de Oude
Pieter Bruegel de Oude, De toren van Babel, Olieverf op eiken paneel, 114 x 155 cm; Kunsthistorisches Museum, Wenen
Dulle griet, 1561, olieverf op eiken, 74 x 98 cm, museum Mayer van den Bergh, Antwerpen

Pieter Bruegel de Oude (Breda of Bree (onzeker), circa 1520 – Brussel, 9 september 1569) was een Vlaamse kunstschilder. Hij was de vader van Pieter Brueghel de Jonge en van Jan Brueghel de Oude. Men denkt dat Brueghel dichtbij het huidige Bree in Belgisch-Limburg (vroeger Brede, Brida, Breda genoemd) geboren is. Het is ook mogelijk dat hij in Breda in Nederlands Noord-Brabant geboren werd. De h uit zijn naam heeft hij in 1559 laten vallen.

De naam van Bruegel wordt ook vaak geschreven als Brueghel, zoals ook zijn beroemde zoons en kleinzoon heten. De schrijfwijze zonder H werd door Pieter Bruegel van 1559 tot zijn dood gebruikt.

Zijn bijnamen zijn ook wel "Boeren-Bruegel" en "Peer den Drol".

Inhoud

[bewerken] Biografie

Over zijn geboorte is niets bekend. Deskundigen houden het, op grond van recente opzoekingen, bij een geboorte rond 1520.

Bruegel werd in 1546 in het Antwerpse schilders gilde opgenomen, en werd leerling van Pieter Coecke van Aelst. Bruegel maakte in 1551 of 1552 een reis naar Italië, waar hij vooral landschappen schilderde.

Tot 1559 maakte hij vooral gravures en prenten (ontwerpen voor wandtapijten). In 1559 komt er plots een totale ommekeer: Bruegel gaat nog enkel schilderen. Het ene meesterwerk volgt snel een ander op.

Rond 1563 verhuisde Bruegel van Antwerpen naar Brussel, waar hij de dochter van Coecke huwde, Mayken. Gedurende zijn Brusselse periode gebruikte Breughel verschillende landschappen uit het nabijgelegen Pajottenland, zoals het kerkje van Sint-Anna-Pede (nu behorend tot Dilbeek) als achtergrond voor de "Parabel van de blinden". Een grote, kleurechte en weerbestendige reproductie daarvan staat sinds 2004 bij dat kerkje. Nog 11 gelijkaardige reproducties staan langs een wandeling van 8 km; ze werden gekozen omdat ze herkenbare elementen uit de streek bevatten of omdat het landschap "Pajottenlands" is. Daarnaast staan nog 8 andere reproducties langsheen een fietsroute in Dilbeek. Wandeling en fietsroute hebben als startpunt het kerkje van Sint-Anna-Pede.

[bewerken] Genealogie

 
 
 Pieter Bruegel de Oude
de Boerenbrueghel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Pieter Brueghel de Jonge
de Helse Brueghel
 
 Jan Brueghel de Oude
de Fluwelen Brueghel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ambrosius Brueghel
 
 Jan Brueghel de Jonge
 
 Anna Brueghel
 
 David Teniers de Jonge
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Abraham Brueghel

[bewerken] Werk

De toren van Babel (1563), Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Onder invloed van Van Aelst schilderde Bruegel in Mechelse stijl, met veel allegorieën, bijvoorbeeld in scènes uit het boerenleven.

Bruegel schilderde later ook taferelen geïnspireerd op de klassieke oudheid en bijbelse taferelen. Zo zijn er twee schilderijen van de Toren van Babel. Eén hangt in Wenen, het andere in Rotterdam in het Museum Boijmans Van Beuningen.

Over Bruegel doen allerlei verhalen de ronde. Zo zou hij volgens Carel van Mander vaak incognito het platteland hebben bezocht om het boerenleven gade te slaan; vandaar ook zijn bijnaam 'Boerenbruegel'. Andere bronnen menen dat hij wel eens ketterse sympathieën zou gehad hebben, wat hij op verdoken wijze in zijn schilderijen zou verwerkt hebben. Noch het eerste, noch het tweede is bewezen. Feit is dat het oeuvre van Bruegel, weliswaar verder bouwend op tradities à la Jeroen Bosch, uniek is.

Bruegel is ongetwijfeld de meest volledige landschapsschilder van zijn tijd; niemand anders schilderde de natuur, in de loop van de seizoenen, zo natuurlijk, krachtig, precies en veelzijdig. Hij maakte geen "foto", geen realistische nabootsing, maar "componeerde" een landschap en vreemde elementen (rotsen, water) tot een universeel of kosmisch tafereel. Maar details waren wel fotografisch juist: hedendaagse oogartsen herkennen bijvoorbeeld nog de verschillende oogziekten waaraan zijn "blinden" leden. Alle bouwtoestellen aan de twee Torens van Babel zijn perfect nauwkeurig. Bruegel was ook een groot vernieuwer, zeker van de landschapsschilder- kunst.

De Boerenbruiloft

Nu wordt algemeen aangenomen dat Bruegel erg getroffen was door het armoedige en harde bestaan van de plattelandsbevolking; een bijnaam "volkse Bruegel" zou juister zijn dan "Boerenbruegel". Opvallend is dat zelfs op zijn "boerenbruiloft" en "boerendansen" niemand lacht. Hij was zeker katholiek maar ook humanist en ongenadig bekritiseerde hij de geloofsvervolging in vele werken o.a. door galgen in het landschap op te stellen en daar vaak eksters (roddelaars, verraders) aan toe te voegen.

Bruegel heeft amper 10 jaar intensief geschilderd en men vermoedt dat hij maar een vijftigtal werken heeft geschilderd, alle van uitzonderlijke kwaliteit. De machthebbers van toen hebben dat blijkbaar goed begrepen. Vooral na zijn dood steeg zijn faam pijlsnel: de machtigste kringen wedijverden met elkaar om werken te bemachtigen. Op die manier zijn ze over de wereld verspreid geraakt; in eigen land zijn er slechts enkele gebleven.

[bewerken] Schilderstijl

Het werk van Bruegel behoort tot de Noordelijke Renaissance.

[bewerken] Exposities

In augustus 2006 was er een expositie in de Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel van 84 prenten van anderen maar gebaseerd op het werk van Pieter Bruegel. Er was destijds een samenwerking met uitgeverij Hiëronymus Cock. Enkele prenten zijn onder andere De grote vissen eten de kleine uit 1557 gemaakt door P. van der Heyden. Er is ook een ets van Pieter Bruegel zelf bij.

[bewerken] Schilderijen

Dit zijn alle bekende schilderijen van Pieter Bruegel de Oude:

De Val van Icarus (c. 1558)
Pieter Brueghel de oude, kinderspelen, olieverf op paneel, 118x161 cm, 1560.
De Alchemist
Pelgrim (ca. 1550)
Triomf van de dood

[bewerken] Trivia

  • De term "bruegeliaans" duidt op een vrolijk, bourgondisch, levenslustig tafereel, vaak in de context van eten en drinken.
  • Hij leeft voort in het biermerk "Bruegel Ancienne".
  • In de verkiezing voor de Grootste Belg in 2005 was Pieter Bruegel de Oudere één van de 111 genomineerden. Hij eindigde in de Vlaamse versie op de 17de plaats en in de Waalse op de 58ste plaats.
  • Hij haalde ook de verkiezing voor De grootste Nederlander in 2004 en eindigde daar op de 152ste plaats.
  • Wannes Van de Velde schreef ooit een lied genaamd "Pieter Bruegel in Brussel". Later schreef hij ook over café Breughel; een volkscafé in Antwerpen waar een kopie van de "Bruiloft met de vlaaien" (ook wel boerenbruiloft) aan de muur hangt. Het lied is een aanklacht op het gecommercialiseerde werk van Bruegel.
  • Willy Vandersteen werd vanwege zijn volkse strips door Hergé "de Bruegel van het Beeldverhaal" genoemd. Hij was ook sterk door Bruegel beïnvloed, merkbaar onder meer in:
    • Het Suske en Wiske-album Het Spaanse spook waarin Suske, Wiske en Lambik de schilder ontmoeten.
    • Het Suske en Wiske-album De dulle griet draait rond Bruegels gelijknamige schilderij.
    • Ook in De Krimson-crisis duikt de schilder weer op.
    • Vandersteens latere stripreeks De Geuzen ademt zelfs heel sterk een Bruegeliaanse sfeer uit. Op de laatste pagina van elk album werd steeds een ets van Bruegel gereproduceerd.
  • Jef Nys tekende ooit een (grotendeels fictieve) stripbiografie rond Bruegels leven.
  • In Wingene (West-Vlaanderen) worden jaarlijks Bruegelfeesten georganiseerd.
  • In Breugel (gem. Son en Breugel, Noord-Brabant) staat een standbeeld voor Pieter Brueghel, vervaardigd door Jan Couwenberg.
  • In een "openluchtmuseum" in Sint-Anna-Pede (Dilbeek) staan langs een Bruegelfietsroute van 20 km en een Bruegelwandeling van 8 kmr reproducties van 19 schilderijen. De brochure "Bruegel in het Pajottenland", een uitgave van "VZW Dilbeeks Erfgoed" uit Dilbeek (www.dilbeekserfgoed.be) vult aan.

[bewerken] Externe link

Wikimedia Commons
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken