Suske en Wiske

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Suske & Wiske
Suske en Wiske muurschildering in Antwerpen
Land van oorsprong België
Originele taal Nederlands
Creatieteam
Bedenker(s) Willy Vandersteen
Schrijver(s) Peter van Gucht
Tekenaar(s) Luc Morjaeu
Publicatie
Uitgever Standaard Boekhandel
Publicatiemedia Stripboeken, kranten
Huidige status Lopend
Eerste publicatie 30 maart 1945
Officiële website
Literatuurportaal

Suske en Wiske is de naam van een serie stripverhalen die bedacht is door Willy Vandersteen en die na diens dood tot op heden is voortgezet door achtereenvolgens Paul Geerts, Marc Verhaegen en het duo Luc Morjaeu en Peter van Gucht van Studio Vandersteen. De serie is genoemd naar de twee met elkaar bevriende hoofdpersonen, een jongen Suske (kort voor 'François' of 'Franciscus') en een meisje Wiske (kort voor 'Louise'). De lange namen worden zelden gebruikt en dan meestal sarcastisch.

Inhoud

[bewerk] Geschiedenis

[bewerk] Beginjaren

Op 30 maart 1945 verscheen de eerste aflevering van De avonturen van Rikki en Wiske in De Nieuwe Standaard. In het verhaal treden tante Sidonia, Wiske, en haar broer Rikki op.

Op 19 december 1945 begon in de krant het eerste verhaal van Suske en Wiske, Op het eiland Amoras. In dit album leren we Suske en professor Barabas kennen. Rikki verdwijnt spoorloos nadat we in de aankondiging van het verhaal zien dat hij met een schoenenbon op pad wordt gestuurd.

Lambik deed zijn intrede in het derde verhaal, De sprietatoom (1946) en Jerom kwam er nog later bij in De dolle musketiers (1952).

De verhalen werden, na publicatie in de krant De Nieuwe Standaard (1945-1947) en later De Standaard (vanaf 1947), uitgegeven in albums met een felrode omslag. De serie werd al snel bekend onder de naam Rode reeks.

Toen de populaire Vandersteen in 1948 door Hergé werd gevraagd om voor het stripblad Kuifje Suske en Wiske-avonturen te tekenen om de verkoop te stimuleren, moest hij voor dat blad zijn tekenstijl aanpassen en serieuzere verhalen maken. Deze verhalen werden na publicatie in het stripblad uitgegeven in de zogeheten Blauwe reeks (zo genoemd vanwege de helblauwe omslag ter onderscheiding van de Rode reeks). In deze verhalen was geen plaats voor Jerom, tante Sidonia en professor Barabas. Lambik is nog wel een clown, maar één die iets kan: zo blijkt hij een begenadigd schermer en duiker te zijn. Verder krijgt Wiske in het eerste verhaal (Het Spaanse spook) een metamorfose, waarna ze haar haar niet langer in het karakteristieke staartje met rode strik steil bovenop haar hoofd draagt, maar in een knotje naar achteren waarbij het haar voller is. Na acht verhalen ontstond er onenigheid tussen Vandersteen en Hergé en werd deze reeks gestopt. Het laatste verhaal (Het gouden paard) verscheen niet eens in albumvorm in de Blauwe reeks. Pas jaren later (1970) verscheen het verhaal in verkorte vorm in de Rode reeks. In 1997 werd in de reeks 'klassieken' het verhaal integraal uitgegeven zoals het ooit in Kuifje verscheen.

Beeldje van Suske
Beeldje van Suske
Beeldje van Wiske
Beeldje van Wiske

[bewerk] Opvolging

In 1972 kreeg Paul Geerts, de assistent die al het meeste van het tekenwerk deed, de artistieke eindverantwoordelijkheid voor de strip. In 2002 werd Marc Verhaegen de belangrijkste persoon in de studio. In 2005 moest hij stoppen na een meningsverschil met de studio. Hij werd opgevolgd door een tekenteam onder leiding van Luc Morjaeu en een scenarioteam onder leiding van Peter van Gucht.

Vandersteen stelde bij testament een aantal voorwaarden aan voortzetting van de reeks. Zo is seks taboe, mogen er geen hoofdpersonen bijkomen of afvallen, mogen de hoofdpersonen niet veranderen of verouderen, en mag een aantal gegeven situaties niet veranderen (bijvoorbeeld een huwelijk tussen Sidonia en Lambik zal nooit plaatsvinden).

[bewerk] Modernisering

Omdat de oplagecijfers van de albums eind jaren '90 drastisch daalden (van 400.000 naar minder dan 300.000), kregen Paul Geerts en Marc Verhaegen van de erven Vandersteen de opdracht om Suske en Wiske te moderniseren. Zo werd hun taalgebruik aangepast, terwijl moderne hulpmiddelen als de mobiele telefoon en de computer hun intrede deden.

De kleding van Suske en Wiske werd ook aangepast, in het verhaal Amber draagt Wiske voor het eerst niet haar bekende witte jurkje, ze is jaloers op het Neanderthaler-meisje en draagt een hanekam en bijpassende kleding om de aandacht van Suske terug te winnen. Suske vindt de metamorfose van Wiske belachelijk en dit is treffend voor de realiteit. Ook de kleding van Suske wordt aangepast, zo verruilt hij zijn vertrouwde zwarte broek voor een legerbroek.

Toen Wiske in De koeiencommissie (december 2001) een naveltruitje en een zwarte minirok kreeg, kwamen er luide protesten van de lezers. Vanaf het verhaal De blote Belg (2002) heeft Wiske weer een degelijke witte jurk aan, maar dan wel een zonder mouwen. In het album De primitieve paljassen (2006) krijgen Suske en Wiske hun normale kleding terug (Wiske's jurk heeft opnieuw mouwen, alhoewel nu iets korter dan we gewend waren), de bekende kleurcode blijkt erg belangrijk te zijn en dit krijgt Studio Vandersteen nu eindelijk door.

[bewerk] Personages

Zie Personages in Suske en Wiske voor een volledige lijst van personages die voorkomen in de verhalen van Suske en Wiske

[bewerk] Hoofdpersonages

Suske en Wiske zijn kinderen (van onbepaalde leeftijd) die leven in een gezin dat geen gezin is; naast tante Sidonia vormen de pompeuze Lambik, de krachtige Jerom en de geleerde professor Barabas de vaste volwassenen in de strip. Het enige familieverband tussen de personages is de relatie tussen Wiske en tante Sidonia: Tante Sidonia is écht de tante van Wiske.

Oorspronkelijk, in het eerste album, waren het Wiske en haar oudere broer Rikki die avonturen beleefden. Vanaf het tweede album, Op het eiland Amoras, verdwijnt Rikki uit beeld en komt Suske, die ongeveer even oud is als Wiske, in de plaats. Rikki keert nog wel kort terug in De gevangene van Prisonov, een verhaal van de hand van Marc Verhaegen. De eerste verhalen werden gepubliceerd in wat de Rode reeks wordt genoemd (zo genoemd omdat de albums een helrode omslag hadden, die de reeks zeer herkenbaar maakte).

Een aparte plaats neemt Schanulleke, de lappenpop van Wiske, in.

[bewerk] Bekende nevenpersonages

  • Krimson - Hij is een persoon zonder geweten en probeert Suske en Wiske vaak dwars te zitten.
  • Theofiel Boemerang - De zakelijk ingestelde buurman die van alles probeert aan te smeren.
  • Tobias - Hond die vaak Suske en Wiske in hun avonturen bijstaat.
  • Sus Antigoon - Over-over-over-overgrootvader[1] van Suske en de ontdekker van het eiland Amoras, hij is een spook en heeft een alcoholprobleem.
  • Arthur - Vliegende aap en broer van Lambik.
  • Snoeffel & Gaffel - Twee schurken die niet vies zijn van omkoperij.
  • De Zwarte Madam - Heks, vaak geholpen door Lange Wapper en Kludde.

[bewerk] Bekende uitvindingen

  • Vitamitje - Klein autootje waar Suske en Wiske soms mee rondtoeren
  • Gyronef - Helikopter
  • Terranef - Voertuig waarmee men ondergronds kan reizen
  • Teletijdmachine - Professor Barabas' bekendste uitvinding, waarmee men door de tijd kan reizen
  • Klankentapper - Een apparaat dat alle voorwerpen een stem kan geven
  • Ruimtekruiser - Een ruimteschip waarmee men de ruimte in kan
  • Rakettank - Tank die kan schieten en vliegen. (Vanaf album 154)
  • Strijkijzer - Machine (vorm: Strijkijzer) waarmee men door ijs kan reizen
  • Teletransfor - Een apparaat waarmee beelden van schilderijen tot leven kunnen komen

[bewerk] Kenmerken

Veel Suske en Wiske-verhalen ontstaan uit dagelijkse situaties, die de protagonisten snel tot in het ongewone trekken. Vandersteen gebruikte daarbij vaak een uitvinding van professor Barabas, de teletijdmachine, om zijn helden door tijd en ruimte te laten reizen en zo avonturen in het verleden te laten beleven.

[bewerk] Onderwerpen

Vandersteen en zijn opvolgers leenden zowel tekeningen als plotlijnen van andere grote auteurs. Zo is De junglebloem een gedeeltelijke hervertelling van The Jungle Book van Rudyard Kipling; De ringelingschat is gebaseerd op Wagner's Der Ring des Nibelungen; Wattman doelt op de superheldenstrip Batman en Het dreigende dinges is gebaseerd op Een hond van Vlaanderen van Marie-Louise de la Ramée.

Veel kunstenaars en/of hun kunstwerken komen aan bod in de verhalen, zoals Peter Paul Rubens (De raap van Rubens), Mozart (Het wondere Wolfje), Rembrandt van Rijn (De nachtwachtbrigade), Antoon van Dyck (Het rijmende paard), Vincent van Gogh (De kleurenkladder), M.C. Escher, Magritte en Salvador Dali (De kunstkraker). De albums De koning drinkt en De dulle griet zijn gebaseerd op schilderijen met dezelfde naam (van Jacob Jordaens en Pieter Breughel de Oude) en het beeldje van Mannetje Pis speelt mee in Het kregelige ketje.

Ook worden in de verhaallijnen legendes en sagen verwerkt, zoals in Het monster van Loch Ness, De krachtige krans, Het geheim van de Kalmthoutse heide, De jolige joffer en Het witte wief. Figuren als de zwarte madam, Kludde en Lange Wapper komen rechtstreeks uit de Vlaamse folklore en het verhaal van het Ros Beiaard en de Vier Heemskinderen wordt gebruikt in Het ros Bazhaar.

Naast legendes worden er ook veel echte gebeurtenissen in de verhaallijnen gebruikt, zoals de vervolging van een "heks" in het verhaal Jeanne Panne en gebeurtenissen uit de Tachtigjarige Oorlog (in meerdere verhalen zoals Het Spaanse spook). De elfstedenstunt is gebaseerd op de elfstedentocht in Friesland en Big Mother op televisieprogramma Big Brother.

[bewerk] Toegankelijkheid

De strip was in de beginjaren volks van aard en toegankelijk. Dat blijkt wellicht het beste uit de titels van de albums, die vaak uit een alliteratie bestaan: De toornige tjiftjaf, Het kregelige ketje, De koddige kater, enzovoort.

Het succes van de serie kan wellicht verklaard worden door de productiviteit van Vandersteen, tijdens zijn leven werden er meer dan 100 albums uitgegeven.

De kwaliteit van de strips verschilt nogal, en sommige lezers zijn van mening dat de kwaliteit van de strips sinds de jaren 90 nogal achteruitgegaan is. De personages veranderen en de verhaallijnen worden minder leesbaar, zo wordt soms erg veel informatie in een tekstballonnetje gestopt.

Ook verschijnen er in de nieuwere strips vloeken in situaties waar men in de oudere strips iets riep als "hemel". Had iemand in oudere verhalen nog last van een flauwte (vaak van schrik) en werden gevechten door een stofwolk verborgen, in de nieuwere verhalen worden personages echt geraakt door kogels en hun wonden of ziektes worden nu in detail beschreven.

[bewerk] Verleden en moderne tijd

De strips zijn over het algemeen terughoudend over moderne uitvindingen, in vroege verhalen wordt bijvoorbeeld tv-kijken als tijdverspilling gezien, en de vrienden zijn kritisch over de verkilling van de maatschappij (bijvoorbeeld in De Krimson-crisis). Het eiland Amoras (Het eiland Amoras, De stalen bloempot, Amoris van Amoras) is blijven steken in de tijd, hier is alles zoals het was in het Antwerpen van 1541. Toch is de strip niet alleen lovend over de geschiedenis, de misstanden (zoals uitbuiting van het volk) uit het verleden worden ook aan de kaak gesteld.

Alhoewel de vrienden in de nieuwere verhalen wel gebruik maken van moderne communicatiemiddelen, zoals het internet en gsm's, blijven ze toch kritisch. Zo wordt in De koeiencommissie de moderne vleesindustrie bekeken, in De sinistere site en De kaduke klonen komen respectievelijk de gevaren van het internet en de kloontechnologie aan bod. Er wordt in de verhalen vaak gewezen op het feit dat de rijke westerling beter hulp kan bieden aan de allerarmsten op de wereld, in plaats van geld te verdienen met de wapenhandel voor bloedige oorlogen.

[bewerk] Omslag

De omslag van nieuwe Suske en Wiske albums is vernieuwd in de zomer van 2007. Studio Vandersteen nam bij de metamorfose afstand van de rode kaft met daarin een tekening. Nu vult de tekening de hele voorkant. Dit is voor het eerst bij het album De curieuze neuzen. Om de lezers te laten wennen aan de nieuwe vormgeving, koos de studio voor een mapje dat om het album is geschoven. Het mapje zelf heet De magnifieke metamorfose en hierop is de bekende oranje kleur nog aanwezig.

[bewerk] Verhalen en uitgaven

Zie Lijst van verhalen van Suske en Wiske voor een volledige lijst van verhalen van Suske en Wiske

[bewerk] Voorpublicatie

Vele verhalen van Suske en Wiske werden en worden eerst voorgepubliceerd in vele verschillende kranten en tijdschriften, voordat ze in albumvorm verschijnen. Zo verschenen en verschijnen de verhalen in:

[bewerk] Albums

Hierna verschenen de verhalen in albumvorm in de volgende reeksen:

  1. Rode reeks
    1. Vlaamse ongekleurde reeks (1946-1959)
    2. Hollandse ongekleurde reeks (1953-1959)
    3. Vlaamse tweekleurenreeks (1959-1964)
    4. Hollandse tweekleurenreeks (1959-1964)
    5. Gezamenlijke tweekleurenreeks (1964-1966)
    6. Vierkleurenreeks (1967-heden)
  2. Blauwe reeks (1952-1957)
  3. Luxe reeks (1991-heden)

Later zijn de verhalen nog op tal van andere manieren uitgegeven, zoals:

  1. Liefhebbersuitgaven (1958-heden)
  2. Reclame uitgaven (1965-heden)
  3. Diverse bundelingen (1972-heden)
  4. Vakantie-uitgaven (1973-heden)
  5. Luxe uitgaven (1977-heden)
  6. Suske en Wiske Klassiek (1993-1999)

[bewerk] Vertalingen

Suske en Wiske zijn ook verschenen in vele andere talen (van Afrikaans tot Zweeds, en van Latijn tot Esperanto) en streektalen (Fries, Gronings, Drents, Twents, Limburgs en Brabants).

De volgende namen worden in andere talen gebruikt:

  • Afrikaans: Neelsie & Miemsie
  • Brabants:Suske & Wieske
  • Chinees (Taiwanese versie): Dada & Beibei
  • Chinees (Versie vasteland): Bo bu & Bo be te
  • Deens: Finn & Fiffi (later: Bob & Bobette)
  • Duits: Ulla und Peter (later: Bob und Babette/Suske und Wiske/ Frida und Freddie)
  • Esperanto: Cisko kaj Vinjo
  • Engels (UK): Spike & Suzy
  • Engels (USA): Willy & Wanda
  • Fins: Anu ja Antti
  • Frans: Bob & Bobette
  • Grieks: Bobi & Lou
  • Indonesisch: Bobby dan Wanda
  • Italiaans: Bob e Bobette
  • Japans: ススカとウィスカ (Susuka to Wisuka)
  • Latijn: Lucius et Lucia
  • Noors: Finn & Fiffi
  • Portugees: Bibi & Baba
  • Portugees (Brazilië): Zé & Maria
  • Spaans: Bob y Bobette, Bob y Bobet
  • Swahili: Bob na Bobette
  • Tamil: Bayankaap & Bayanam
  • Tibetaans: Baga & Basang
  • IJslands: Siggi og Vigga
  • Zweeds: Finn & Fiffi

[bewerk] Spin-offs

[bewerk] Spin-off strips

Van Suske en Wiske zijn in de loop der jaren verschillende spin-offs gestart. De bekendste hiervan zijn:

[bewerk] Tv-serie

Al in 1955 waren er avonturen van Suske en Wiske op de Nederlandse televisie te zien. Pats Poppenspel bracht ze op de buis.

In 1973 werd besloten om een nieuwe televisiepoppenserie te maken, gebaseerd op speciaal voor die serie te schrijven verhalen. Later werden ze in albums uitgebracht. Het ging om De minilotten van Kokonera, De Gouden Locomotief, De Zingende Kaars, De Windbrekers, De Regenboogprinses en Het Laatste Dwaallicht. Elk verhaal bestond uit vijf afleveringen van 22 minuten.

De poppen waren vervaardigd door het atelier Creatuur in samenwerking met André Henderickx, een Schiedamse glazenier/ kunstenaar. Er werd voor elk figuur een aantal koppen met verschillende gezichtsuitdrukkingen gemaakt. Opvallend was dat Jerom als pop zijn ogen open had, daar waar hij in de albums altijd met gesloten ogen loopt. De decors en rekwisieten kwamen op basis van gedetailleerde ontwerpen van Studio Vandersteen tot stand.

De stemmen waren van Paula Majoor (Suske), Helen Huisman (Wiske), Henk Molenberg (Lambik), Trudy Libosan als Trudi de Kat (Sidonia), Wim Wama (Jerom) en Cees van Oyen (Prof. Barabas en overige stemmen). Wim Povel die de scenario's schreef, had op de later verschenen lp de rol van verteller, ofschoon in de tv-serie de verhalen door Lambik aan elkaar gepraat werden. De serie werd geregisseerd door Patrick Lebon en de muziek was geschreven door Piet Souer.

In Nederland zond de TROS de serie uit van oktober 1975 tot en met december 1976.
In België werd de serie door de BRT uitgezonden in de periode oktober 1976 tot en met februari 1977. In 1984 en in de zomermaanden van 1990 werden de afleveringen herhaald.
De serie werd een groot succes, evenals de merchandising.

[bewerk] Tekenfilms

Er verschenen ook tekenfilms van de verhalen van Suske en Wiske.

[bewerk] Musical

In juli 2002 ging een musical in première, gebaseerd op het verhaal De spokenjagers. De rolverdeling was:

De musical is zowel in België als in Nederland opgevoerd. De laatste voorstelling was in februari 2003.

[bewerk] Speelfilm

In 2004 verscheen De duistere diamant als speelfilm, naar het gelijknamige verhaal. Deze werd geregisseerd door Rudi Van Den Bossche.

[bewerk] Animatiefilm

Er wordt gewerkt aan een 3D-animatiefilm van het verhaal De Texasrakkers, deze film zal eind 2008 in de bioscopen komen.

Er zijn plannen om 13 Suske en Wiske-verhalen als animatiefilm te laten verschijnen, andere verhalen zijn De knokkersburcht, De stemmenrover, De kleppende klipper en De apekermis.

[bewerk] Jubilea

[bewerk] 25 jaar

Ter gelegenheid van de 25e verjaardag van Suske en Wiske in 1970 werd er in 1973 een jubileumboek uitgegeven, getiteld 25 jaar jubileum uitgave. Het was een gekartonneerde uitgave met een zilveren kaft. In het album is een biografie en bibliografie van Willy Vandersteen te lezen, alsook een heruitgave van de verhalen De avonturen van Rikki en Wiske en Het Spaanse spook.

[bewerk] 50 jaar

Ter gelegenheid van 50 jaar Suske en Wiske in 1995 zijn verschillende speciale uitgaven verschenen:

  • Een roodbruin linnen luxe uitgave van De raap van Rubens in een gelimiteerde en genummerde oplage van 800 exemplaren, met 8 pagina's achtergrondinformatie.
  • Een rood geverniste luxe uitgave op A6-formaat van Rikki en Wiske, speciaal voor relaties van Standaard Uitgeverij, met een op naam gesteld certificaat, in een gelimiteerde en genummerde oplage van 1500 exemplaren.
  • Een uitgave in liggend A4-formaat, getiteld 50 jaar Suske en Wiske.
  • Een witte luxe uitgave getiteld Suske en Wiske 50 jaar van de hand van Peter van Hooydonck met een overzicht van 50 jaar spanning, humor en avontuur.
  • Door de Koninklijke Munt van België is een speciale herdenkingsmunt uitgebracht.
  • De nieuwe albumuitgaven uit 1995 (De averechtse aap, De begeerde berg, De 7 schaken en De vonkende vuurman) zijn alle voorzien van een speciaal 50-jaar-logo.

[bewerk] 60 jaar

Op 19 december 2005 was het precies 60 jaar geleden dat het eerste verhaal van Suske en Wiske, Op het eiland Amoras van start ging in De Standaard. Ter gelegenheid hiervan waren er in 2005 diverse feestelijkheden.

De nieuwe albumuitgaven uit 2005 (De flierende fluiter, De formidabele fantast, Het slapende goud en De kaduke klonen) zijn alle voorzien van een speciaal 60-jaar-logo. Op 19 december verscheen een trilogie, getiteld Vrienden voor het leven, met hierin drie verhalen waarin het draait om vriendschap, namelijk Op het eiland Amoras, De ringelingschat en De sterrenplukkers.

In het Stedelijk Museum te Zwolle was er een tentoonstelling ter gelegenheid van 60 jaar Suske en Wiske.

Op zondag 24 juli 2005 werd de 60ste verjaardag van de serie gevierd in Bokrijk, waar alle personages present waren.

Er was ook een speciale website geopend ter gelegenheid van het jubileum.

Tenslotte is er een jubileum-album uitgebracht getiteld Suske en Wiske 60 jaar!. Hierin staat onder meer de geschiedenis van Suske & Wiske, interviews met striptekenaars en het korte verhaal Het mopperende masker.

[bewerk] Hitparade

Op de website van Suske en Wiske op het www wordt bijgehouden hoe de albums worden gewaardeerd. Vanaf het begin van de metingen staat De schat van Beersel (nr 111, voor het eerst in 1954 verschenen) op de eerste plaats van de totaallijst. In de lijst van 2006 stond echter De ringelingschat bovenaan, terwijl in 2007 De tuftuf-club het beste scoorde.

Alle acht verhalen uit de Blauwe reeks (1952-1957) staan in de top 30. Opvallend is dat alle 32 verhalen die in de periode juni 1978 - april 1984 verschenen, relatief laag scoren. De albums van Willy Vandersteen worden het hoogst gewaardeerd, die van zijn opvolgers beduidend lager.

[bewerk] Trivia

  • Op de aankondiging van Kiekeboe-album 26 "Album 26" heeft Kiekeboe zelf een titel bedacht De vinnige viking. Zijn zoontje maakt de opmerking dat dit al een titel is van Suske en Wiske.
  • Ook in Urbanus-album 56 "Kermis in de Hel" is er een verwijzing naar Suske en Wiske in de hoofdrolopsomming van de strip.'
  • Nederlandse cabaretier Kees Torn wijdde in 2004 voor zijn programma "Doe mee en win" een liedje aan de stripboeken (op de wijs van het intromuziekje van de poppenserie over Suske en Wiske), waarin de strip er niet zonder kleerscheuren afkwam.

[bewerk] Externe links

[bewerk] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:
  1. ^ Zie Het eiland Amoras blz. 23
Wikimedia Commons
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Suske en Wiske op Wikimedia Commons.
 
Persoonlijke instellingen