Mobiele telefoon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mobiele telefonie
Generaties

0G

0.5G

1G

2G

2.5G

2.75G

3G

3.5G

3.75G

3.9G

4G

Mobiele telefoon
Zend- en ontvangstmast voor mobiele telefonie
Zendmast T-mobile op ongeveer 60 meter hoogte

Een mobiele telefoon, ook wel mobiel(tje) (in Nederland), gsm (in België) of cellulair (in Suriname) genoemd, is een apparaat waarmee men draadloos kan telefoneren, met behulp van een netwerk van antennes. Mobiele telefoons maken gebruik van radiogolven en van telefooncentrales om binnen een bepaalde regio communicatie tussen de gebruikers mogelijk te maken. De eerste generaties maakten gebruik van analoge modulatie, latere van digitale (GSM en UMTS).

Dit kan zowel op een openbaar als een privénetwerk. Een voorbeeld van een privé- (ofwel gesloten) netwerk is het C2000-netwerk voor de hulpverleningsdiensten in Nederland of Astrid in België.

De term mobiele telefoon omvat niet de zogenaamde draadloze telefoons die gekoppeld zijn aan een vaste telefoonaansluiting, en die alleen gebruikt kunnen worden binnen een straal van honderd meter van het basisstation.

Om radiofrequenties te gebruiken voor mobiele telefonie is in Nederland een vergunning van het Agentschap Telecom van het ministerie van Economische Zaken noodzakelijk. Mobiele telefoons moeten door dit agentschap (of een vergelijkbare instantie in een ander EU-land) worden goedgekeurd.

De eerste mobiele telefoon, de DynaTAC 8000X van Motorola, woog bijna een kilo. Tegenwoordig (2010) weegt een mobiele telefoon vaak minder dan 100 gram. Meer geavanceerde toestellen worden smartphones genoemd; deze wegen vaak tussen de 100 en 200 gram.

In 2010 werden er 1,4 miljard mobiele telefoons verkocht.[1] In 2011 was 65% van de verkochte telefoons een smartphone.[2]

Geschiedenis van de mobiele telefoon in België/Nederland[bewerken]

In de jaren vijftig begon men met de opzet van een semi-openbaar netwerk van mobilofoons, slechts te gebruiken voor bepaalde groepen. In die tijd was de verbinding simplex en moest men nog “Over!” roepen om tussen spreken en luisteren om te schakelen. Een telefoniste die meeluisterde, schakelde in de centrale de verbinding om.

ATF-1 tot en met ATF-3[bewerken]

In de jaren zeventig ontstonden de zogeheten autotelefoon-netwerken. De Nederlandse PTT (die destijds het staatsmonopolie had op telecommunicatie) hanteerde voor dergelijke netwerken de afkorting ATF. De netwerken gebruikten aanvankelijk frequenties van ca. 150 MHz, later ca. 450 MHz en tenslotte ca. 950 MHz. De netwerken waren analoog; er werd gebruikgemaakt van frequentiemodulatie en iedereen met een simpele ontvanger kon meeluisteren.

ATF-1, dat rond 150 MHz werkte en in maart 1980 werd geïntroduceerd, was tamelijk omslachtig. Zo moest de gesprekspartner die de abonnee vanaf het vaste net opriep weten in welk van de drie oproepgebieden in Nederland de opgeroepene zich bevond. Wel kon ATF-1 in Duitsland en Oostenrijk worden gebruikt. Omdat de capaciteit slechts toereikend was voor circa 2500 gebruikers zat het systeem na 3 jaar al vol.

ATF-2 werd in 1985 geïntroduceerd en werkte volgens een in Scandinavië ontwikkeld concept: Nordic Mobile Telephone. Het werd ook wel NMT-450 genoemd vanwege de gebruikte frequentieband. Er konden 50.000 abonnees op worden aangesloten. In 1989 zat het systeem -in Nederland vol. Een uitbreiding op ATF-2 vormde ATF-3, dat met het NMT-900 systeem werkte op de 900MHz-frequentieband en kwam in 1989 in bedrijf. Hiermee konden kleinere toestellen worden gerealiseerd (kleinere antennes, lagere vermogens) en er konden meer gebruikers op worden aangesloten.

Gebruik was in eerste instantie uitsluitend toegestaan aan boord van voertuigen. Wie een autotelefoon aan boord van een schip gebruikte was in overtreding. Aan boord van schepen was uitsluitend een marifoon als communicatiemiddel toegestaan. Het duurde jaren voordat aan deze merkwaardige situatie een einde kwam.

ATF-3 werd als laatste ATF-net in 1997 opgeheven.

Per 1 januari 2005 zijn de frequenties rond 151 MHz van het ATF-1 netwerk vrijgegeven voor kerkradio.

Greenpoint[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Greenpoint (telefoonnetwerk) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Van 1992 tot en met 1998 kende Nederland een semi-mobiel telefoonnetwerk onder de naam Greenpoint (met de zgn. Greenhopper-toestellen die volgens de ETSI-standaard I-ETS 300 131 (CT2) werkten).

GSM[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie GSM (communicatie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sinds ongeveer 1993, met de start van het GSM-netwerk, is het aantal mensen met een mobiele telefoon zeer sterk gestegen. Tot begin jaren negentig was het gebruik beperkt tot zakenlieden, binnenvaartschippers en beroepschauffeurs. Thans heeft bijna elke Nederlander of Belg een mobiele telefoon.

Hierdoor is het telefoneren in openbare ruimtes, treinen en auto’s gemeengoed geworden. De overheid zag zich genoodzaakt maatregelen af te kondigen tegen het telefoneren in de auto met het toestel in de hand. In ziekenhuizen vroeg men de mobiele telefoon uit te schakelen aangezien oude apparatuur mogelijk gestoord kon worden. Tegenwoordig is medische apparatuur ongevoelig voor mobiele telefoons. Vroeger vroeg men in vliegtuigen om mobiele telefoons uit te schakelen, maar tegenwoordig is het toegestaan om mobiele telefoons in vluchtmodus te gebruiken tijdens de vlucht.

In gebieden waar geen dekking via een GSM-netwerk beschikbaar is kan telefoneren via een satellietverbinding een geschikte oplossing vormen. Verschillende systemen zijn beschikbaar.

Datadiensten[bewerken]

Mobiele telefoons bieden behalve de telefoniedienst ook steeds meer datadiensten. Deze data kan weer naar een (draagbare) computer getransporteerd worden. Steeds meer data kan ook op het toestel zelf bekeken en ingevoerd worden. Een belangrijke datadienst is sms, die het mogelijk maakt korte tekstberichten te ontvangen en te versturen. Hiermee zijn semafoons overbodig geworden.

GPRS, EDGE en UMTS zijn speciaal gemaakt om packet switched data toe te laten op het netwerk.

Verder is er wifi, een soort semi-netwerk. Er zijn veel hotspots waar men gratis kan internetten.

In Nederland en België staan ondertussen vele masten, die in een straal van 10 km het signaal van een mobiele telefoon kunnen ontdekken. Bij het bellen zoekt de mobiele telefoon verbinding met de andere mast (ook wel node B genoemd). Al die masten zijn verbonden aan een kast, waarin zich apparatuur bevindt die “weet” in welke cel(bereik van een node B) een bepaalde mobiele telefoon zich bevindt.

Onderdelen van de mobiele telefoon[bewerken]

Een mobiele telefoon heeft over het algemeen de volgende onderdelen:

Het beeldscherm kan zijn uitgevoerd als:

In het geval van een Touchscreen, functioneert het beeldscherm tevens als invoereenheid.

Voorts kan een toestel voorzien zijn van:

Ontwikkeling van de gebruiksmogelijkheden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Generaties mobiele telefonie

Een mobiele telefoon had in 1996 de mogelijkheid voor:

  • Telefonie met spraakcommunicatie

Een mobiele telefoon had in 1998 de mogelijkheid voor:

  • Telefonie met spraakcommunicatie
  • Trilfunctie

Een mobiele telefoon had in 2003 gewoonlijk de volgende mogelijkheden:

  • Telefonie met spraakcommunicatie
  • Trilfunctie
  • Dual Band
  • Bluetooth (in eerste instantie bij de duurdere/zakelijke toestellen)
  • Mobiel internet (WAP, onder andere via GPRS) (idem)
  • Tri Band (idem)
  • Sms-functie
  • Fotografie of video-opname

Vanaf 2004 werden de volgende mogelijkheden toegevoegd:

  • Extra gegevensopslag
  • EDGE

Vanaf 2005 werden de volgende mogelijkheden toegevoegd:

Vanaf 2007 werd de volgende mogelijkheid toegevoegd:

Vanaf 2008 werd de volgende mogelijkheid toegevoegd:

  • Een applicatiewinkel waar digitaal software kan worden aangeschaft.

Vanaf 2011 werden de volgende mogelijkheden toegevoegd:

  • NFC, een bestandsoverdrachtstechnologie.
  • 4G, een snellere techniek voor mobiel internet.
  • Enkele fabrikanten rusten hun toestellen met 3D-schermen uit.

Vaak heeft een mobiele telefoon een eenvoudige rekenmachine.

Een mobiele telefoon kan vaak in eenvoudige uitvoering audio-, afbeeldings- en videobestanden afspelen/weergeven (draagbare mediaspeler-functie), en deze produceren met de audiorecorder-functie en de foto- en videocamera-functie (en dus ook camcorder-functie).

Hoewel vaak allerlei bestanden naar een mobiele telefoon gezonden kunnen worden, bijvoorbeeld via Bluetooth, kunnen op de telefoon alleen bepaalde bestandstypen worden geopend. Zelfs een tekstbestand (anders dan een binnengekomen sms of een op de mobiele telefoon ingetypte notitie) kan vaak niet worden weergegeven. Een smartphone heeft vaak wel die mogelijkheid.

Technisch zijn de mobiele telefoons mogelijk geworden door vooruitgang in de miniaturisatie van elektronische componenten, het gebruik van digitale technieken en vooruitgang in de batterijtechnologie. Ze werden ook steeds kleiner (begrensd door de hanteerbaarheid, de ruimte die de toetsen vergen, en de wenselijkheid van een niet te klein scherm) en lichter.

Besturingssystemen[bewerken]

De meeste mobiele telefoons (niet-smartphones) draaien nog steeds op een propriëtair besturingssysteem dat ontwikkeld wordt door de fabrikant van de betreffende telefoon. Nieuwe smartphones draaien meestal op een van de volgende besturingssystemen:

Oudere smartphones draaiden hierop:

Toekomstige besturingssystemen voor smartphones zijn:

Het voordeel van de nieuwe besturingssystemen ten opzichte van de 'gewone' telefoons is het feit dat de eindgebruiker de functionaliteit van zijn telefoon eenvoudig kan aanpassen. Doordat er tienduizenden verschillende mobiele apps te krijgen zijn voor deze besturingssystemen zijn de mogelijkheden eindeloos. Daarnaast is het mogelijk dat de fabrikant het besturingssysteem kan upgraden, om zo meer en nieuwere functionaliteit brengen aan de gebruikers.

Gebruik[bewerken]

Nederland[bewerken]

In Nederland zijn er 125 mobiele telefoonaansluitingen per 100 inwoners. (1e kwartaal 2009)[3] In september 2007 waren er in Nederland, volgens een onderzoek van Telecompaper,[4] 18.914.000 mobiele telefoonaansluitingen.

Luxemburg[bewerken]

In Luxemburg zijn er 97 mobiele telefoonaansluitingen per 100 inwoners. [bron?]

Japan[bewerken]

In Japan zijn er 58 mobiele telefoonaansluitingen per 100 inwoners. Japan is een zogenaamd hightechland. (Gegevens uit 2003)

Verenigde Staten[bewerken]

In de Verenigde Staten zijn er 46 mobiele telefoonaansluitingen per 100 inwoners. De Verenigde Staten is een zogenaamd hightechland. (Gegevens uit 2003)

België[bewerken]

In 2013 werd de barometer van de informatiemaatschappij opgesteld. Deze stelt dat 90,7 % van de Belgen de laatste drie maanden van 2012 gebruik gemaakt heeft van een mobiele telefoon of smartphone. Onder 16-24-jarigen ligt het gebruik van een mobiele telefoon op 92,3 %.[5]

Groep Gebruik
16-24 jaar 92,3 %
65-74 jaar 80,8 %
Laaggeschoold 85,0 %

Betaling van het gebruik van de digitale netwerken[bewerken]

Betaling van het gebruik van de digitale netwerken kan met twee systemen:

  • Men neemt een abonnement waarbij vaak ook belminuten en/of een aantal sms'jes en dergelijke zijn inbegrepen, en eventueel beperkt of onbeperkt gebruik van internet, en krijgt een maandelijkse rekening voor de vaste kosten en de eventuele bijbetaling achteraf van extra gebruik. Vaak is een toestel goedkoop of gratis bij het afsluiten van een abonnement voor bijvoorbeeld één of twee jaar. De abonnementsprijs fungeert daarbij tevens als “afbetaling” van het toestel.
  • Men kiest voor prepaid: men koopt een beltegoed; alleen het gebruik kost geld, ten laste van dit tegoed; wanneer het opraakt kan men door een bedrag te betalen het tegoed opwaarderen. Vaak is er een minimumfrequentie voor opwaarderen, bijvoorbeeld minstens eens in de 6 maanden, en een minimumbedrag per keer, bijvoorbeeld € 10. Als men dit nalaat wordt vaak eerst het bellen en gebeld worden geblokkeerd, behalve de mogelijkheid tot opwaarderen, en na nog enige tijd vervallen de aansluiting en het beltegoed helemaal.

Een prepaid databundel heeft vaak een bepaalde geldigheidsduur, bijvoorbeeld een dag of een maand. Hij kan dus zowel opraken qua megabytes als qua tijd. Omgekeerd kan bij een internetabonnement met maandelijkse databundel er soms een bijgekocht worden, geldig tot het eind van de maand. Voor een regelmatig gebruiker van internet is het onderscheid tussen een abonnement en prepaid dus niet zo groot. Sommige belbundels kunnen ook voor internet worden gebruikt, waarbij bijvoorbeeld 1 minuut bellen gelijkstaat aan 1 MB; dit kan onder meer voordelig zijn bij zeer beperkt internetgebruik.

Het abonnement of beltegoed is net als de provider en het telefoonnummer gekoppeld aan de simkaart: als men de kaart in een ander toestel plaatst zijn ze van toepassing bij gebruik van dit andere toestel, voor zover dit gebruik niet verhinderd wordt door een simlock.

De diverse functies van de mobiele telefoon die niet van het netwerk gebruikmaken zijn (uiteraard) gratis.

Betalen met de mobiele telefoon[bewerken]

Sinds eind 2006 is in Nederland het mogelijk om met Rabo Mobiel kleine betalingen te doen met de mobiele telefoon. Naast deze betalingen is het sinds begin 2007 mogelijk toegangskaarten voor concerten en evenementen via internet te betalen en direct te ontvangen per sms. Mobile ticketing begint een vaste plek te krijgen in de ticketing industrie. Het grote voordeel van mobiele toegangskaartjes kan zijn dat men, naast de directe ontvangst van het ticket, ook via een aparte ingang het betreffende evenement in kan.[6] Naast Rabo mobiel is in 2007 ook een proef in de Beurstraverse, de zogenaamde Koopgoot, in Rotterdam gestart door het bedrijf Payter. Deze proef is inmiddels met onbekende tijd verlengd en wordt eind 2008 verder uitgerold naar de rest van Nederland.[7] Inmiddels is het ook mogelijk om kortingscoupons op de mobiele telefoon te downloaden, geld over te maken naar andere gebruikers, al dan niet via sms[8] en te betalen in parkeergarages, supermarkten, restaurants et cetera.

Gezondheidsrisico's[bewerken]

Straling[bewerken]

De risico’s van de elektromagnetische straling afkomstig van mobiele telefonie, zowel van de toestellen als van de zendmasten, is nog onduidelijk. Enerzijds bestaat er geen onderzoek dat eenduidig en ondubbelzinnig enige gezondheidsschade aantoont. Maar er is ook nog geen onderzoek dat alle effecten uitsluit – met name niet omdat er nog onvoldoende epidemiologisch onderzoek is gedaan naar langdurige blootstelling aan lage doses.[9] Een overzicht van SAR-waarden [10] geeft weer hoeveel elektromagnetische straling het lichaam binnendringt per telefoon. Er is geen eenduidig bewijs dat een hoge SAR-waarde schadelijk is voor de gezondheid en/of een lage SAR-waarde ook minder schadelijk is voor de gezondheid.

Volgens de Amerikaanse epidemiologe en publiciste Devra Davis beschikt de mobieletelefonie-industrie over een fonds van 250 miljoen dollar om op voor de industrie negatieve onderzoeksresultaten adequaat in de media te reageren (wargaming the science).[11]

Aanwijzingen voor gezondheidsrisico’s[bewerken]

  • Sommigen menen dat veelvuldig gebruik van de gsm kan leiden tot permanente oogproblemen en zelfs tot een cataract. Wetenschappers van de faculteit geneeskunde van het Israëlische Instituut voor Technologie stelden de ooglenzen van jonge kalveren (qua structuur bijna gelijk aan het menselijk oog) bloot aan warmte die te vergelijken is met de temperatuurstijging die men krijgt tijdens een lang gsm-gesprek en aan microgolfstraling zoals die door een draagbare telefoon wordt geproduceerd. Na twee weken bleek dat het oogweefsel bij de proefdieren een bobbeltje had gevormd, dat sterke overeenkomsten vertoont met de eerste fase van de ernstige oogaandoening cataract.[12][13]
  • Een studie van Prof. Santini[14] vond een duidelijke toename van de volgende symptomen bij mensen die vlakbij een zendmast wonen: hoofdpijn/migraine, slaapstoornissen, irritatiegevoeligheid, depressieve klachten, vermoeidheid, concentratieproblemen, gevoel van onbehagen en geheugenstoornissen. Recentere – onafhankelijke – studies uit Oostenrijk door Hutter et al.[15] en uit Spanje door Navarro et al.[16] komen tot soortgelijke bevindingen. Reeds bij niveaus van 10–100 μW/m²2 is er een verhoogde kans op genoemde symptomen, terwijl veel mensen blootgesteld worden aan meerdere duizenden μW/m².
  • Onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen en het bedrijf Brainclinics, waarin 300 mensen gedurende twee tot drie jaar werden gevolgd, geeft aanwijzingen dat mensen die vaak en lang mobiel bellen, een subtiele vertraging van de hersenfunctie vertonen ten opzichte van mensen die minder bellen, en dat dit effect niet het gevolg is van verschillen in persoonlijkheid.[17][18] De gevonden vertraging van de hersenfuncties valt binnen de “normale” grenzen, en regelmatige bellers toonden een verbeterde gerichte aandacht dan weinig-bellers. Het is daarom niet geheel duidelijk of hier sprake is van een nadelig gezondheidseffect.
  • Een onderzoek dat door fabrikanten van mobiele telefoons werd gefinancierd, geeft aanwijzingen dat de straling van mobiele telefoons de slaap kan verstoren. Bij proefpersonen die aan de straling waren blootgesteld duurde het langer voor zij de fase van diepe slaap bereikten, en die fase duurde ook korter.[19][20]
  • Bij een onderzoek van de wetenschapper Dirk Adang van de Université catholique de Louvain werd een groep laboratoriumratten blootgesteld aan gsm-, antenne- en wifistraling en een andere groep niet. De blootgestelde ratten bleken een dubbel zo hoog sterftecijfer te hebben als de niet blootgestelde groep. Van de zeventien aan straling blootgestelde ratten bleken er zestien te zijn gestorven aan een tumor.[21] Het ging hierbij om een “langetermijnexperiment […] en low exposure. De blootstellingsfactor was die van ICNIRP.”[22]

Aanwijzingen tegen gezondheidsrisico's[bewerken]

  • Officiële onderzoeken en metingen, zoals beschreven op de website van het overheidsloket Antennebureau[23] geven aan dat tot nu toe geen nadelige invloed van elektromagnetische velden op de gezondheid is gebleken en dat er geen redenen zijn om aan te nemen dat dat voor GSM en UMTS anders is.
  • Onderzoek van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection[24] toont aan dat er tot nu toe geen oorzakelijk verband tussen blootstelling aan radiogolven en gezondheidsklachten is gevonden.
  • Informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie[25] laat zien dat er geen effecten van radiostraling op de gezondheid kan worden gevonden, alleen een kleine verhoging van de lichaamstemperatuur bij zeer hoge stralingsdosissen.
  • Meldingen in de media van een groter aantal kankergevallen in de buurt van sommige GSM-antennes leiden vaak tot onrust. Maar het is een feit dat kankergevallen geografisch ongelijk verdeeld zijn over de bevolking. Omdat GSM-antennes overal in het land staan, valt het te verwachten dat er zo nu en dan toevallig een cluster van kankergevallen voorkomt in de buurt van een GSM-antenne. Bovendien zijn de gemelde kankergevallen in deze clusters een verzameling van verschillende soorten, die verschillende eigenschappen hebben. Het is daarom onwaarschijnlijk dat ze een gezamenlijke oorzaak (zoals een nabijgelegen GSM-antenne) hebben.[26]
  • Een uitgebreid Brits onderzoek, waarbij meer dan 900 mensen met een hersentumor werden ondervraagd en meer dan 1700 gezonde mensen, vond geen verband tussen mobiel bellen en hersentumoren.[27]
  • Elektromagnetische straling is pas boven een bepaalde grens in staat om veranderingen in een atoom te bewerkstelligen (ioniseren). Deze grens ligt bij 3,28 × 1015Hz, wat overeenkomt met ultraviolet licht. Mobiele telefonie werkt met frequenties die ongeveer een miljoen maal lager zijn. UMTS bijvoorbeeld gebruikt frequenties tot ca. 2 GHz, GSM zit daar nog ruim onder, en er is dus geen sprake van ioniserende straling. Hoewel bekend is dat laagenergetische niet-ioniserende straling een lichte temperatuurverhoging kan veroorzaken, is er geen werkingsmechanisme bekend dat kan verklaren hoe dergelijke straling het DNA zou kunnen beschadigen (en zo kanker zou kunnen veroorzaken).[28]
  • Een commissie van de Gezondheidsraad constateerde in een rapport (2010/09) over het onderzoek van Dirk Adang (zie Aanwijzingen voor gezondheidsrisico's) dat, als gevolg van diverse onvolkomenheden in de uitvoering van het onderzoek en in de statistische analyse van de gegevens, zijn conclusies wetenschappelijk niet houdbaar zijn.

Bellen tijdens het autorijden[bewerken]

Een duidelijk aangetoond risico van mobiele telefonie, dat echter niet met elektromagnetische straling te maken heeft, is bellen tijdens het autorijden. Wie niet-handsfree telefoneert heeft vijf maal zoveel kans op een ongeval. Handsfree bellen is iets minder gevaarlijk, maar de kans is dan nog steeds 3,8 maal zo groot.[29] Bellen achter het stuur beïnvloedt de rijvaardigheid mogelijk sterker dan enkele glazen alcohol.

Wanneer men belt vanuit de auto en andere ruimtes waarin veel metaal is verwerkt, zal de straling van een telefoon toenemen als gevolg van een sterker zendsignaal. Bellen vanuit de auto zou dus (mogelijk) de nadelige gezondheidseffecten in relatie tot straling kunnen versterken.

Jammers[bewerken]

Er bestaan zogenoemde jammers (spreek uit als: "djemmers") om het telefoonverkeer te verstoren, bijvoorbeeld om de rust te bevorderen of fraude bij een examen te voorkomen (maar ook te gebruiken voor illegale doeleinden). In onder andere Nederland is de handel in en het gebruik van jammers echter verboden.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. http://www.nu.nl/economie/2434837/14-miljard-mobiele-telefoons-verkocht-in-2010.html
  2. (nl) 65% van telefoons zijn smartphones
  3. TNO, marktrapportage elektronische communicatie september 2009.
  4. Onderzoek Telecompaper over grootte Nederlandse markt
  5. Barometer van de informatiemaatschappij (2013) - FOD Economie, België (p. 13)
  6. GsmReviews.nl
  7. Landelijk mobiel betalen dankzij ‘chipsticker’, Webwereld.
  8. Rabobank introduceert betalen met sms, Nu.nl
  9. ICNIRP (International Commission for Non-Ionizing Radiation Protection) Standing Committee on Epidemiology: Anders Ahlbom, Adele Green, Leeka Kheifets, David Savitz, Anthony Swerdlow, Epidemiology of Health Effects of Radiofrequency Exposure”, Environmental Medicine, vol. 117, pp. 1741-1754 (2004)
  10. Overzicht van stralingswaardes, stralingswijzer.nl
  11. What the Cellphone Industry Doesn't Want You to Know About Radiation Concerns, AlterNet, 7 juni 2013
  12. Sunday Telegraph, 7/8/2005
  13. Bioelectromagnetics, vol. 26, p. 398-405 (2005)
  14. Pathologie-Biologie, vol. 50, p. 369-373 (2002)
  15. Occupational and Environmental Medicine, vol. 63, p. 307-313 (2006)
  16. Electromagnetic Biology and Medicine, vol. 22, p. 161-169 (2003)
  17. Mobiele bellers hebben slomere hersenen, nieuwsbericht planet.nl
  18. M. Arns et al., Electroencephalographic, personality and executive function measures associated with frequent mobile phone use, International Journal of Neuroscience, vol. 117, p. 1341-1360 (2007), Deel van het artikel op website Brainclinics.
  19. Gsm-straling verstoort slaap
  20. The Effects of 884 MHz GSM Wireless Communication Signals on Self-reported Symptom and Sleep (EEG)
  21. Gsm-straling toch schadelijker dan gedacht
  22. Prof. André Vander Vorst in een Verslag van een hoorzitting van het Vlaams Parlement
  23. Antennebureau
  24. (en) International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection
  25. (en) World Health Organisation
  26. (en) WHO | Electromagnetic fields and public health
  27. (en) “No link” between cellphones and brain tumours, New Scientist
  28. John D. Boice Jr en Robert E. Tarone, “Cell Phones, Cancer, and Children”, Journal of the National Cancer Institute, vol. 103 (2011) p. 1211
  29. Bellen tijdens autorijden verviervoudigt risico, Nu.nl