Privacy

Privacy (Nederlands: privésfeer, privéleven of eigenruimte) is een afweerrecht dat de persoonlijke levenssfeer beschermt. De Van Dale omschrijft privacy als de persoonlijke vrijheid, het ongehinderd, alleen, in eigen kring of met een partner ergens kunnen vertoeven; gelegenheid om zich af te zonderen, om storende invloeden van de buitenwereld te ontgaan, een toestand waarin een mens er zeker van is dat zonder zijn toestemming zo weinig mogelijk andere mensen zich op zijn terrein zullen begeven. Daarbij komt tegenwoordig:

• Zelf bepalen wie welke informatie over ons krijgt.
• De wens onbespied en onbewaakt te leven.

Het is aan het Engels ontleend en wordt in het Nederlands meestal uitgesproken als praaivesie (ˈpraɪvəsiː), onder invloed van de Amerikaans-Engelse variant. De Brits-Engelse uitspraak is privvesi (ˈprɪvəsɪ). Het is een ruim begrip: het gaat om de bescherming van persoonsgegevens, de bescherming van het eigen lichaam en van de eigen woning, de bescherming van familie- en gezinsleven en het recht vertrouwelijk te communiceren via brief, telefoon, e-mail. Privacy betekent dat iemand dingen kan doen zonder dat de buitenwereld daar inbreuk op maakt of weet van heeft. Privacy heeft met verschillende disciplines te maken, zoals ethiek, informatiekunde en rechtsgeleerdheid. Een definitie van totalitarisme is dat de scheiding tussen privé en publieke sfeer vervaagt.

Historische wortels

Het recht op privacy wordt omschreven als het recht om met rust te worden gelaten. The right to be let alone werd voor het eerst door de Amerikaan Thomas Cooley omschreven in 1879 en een jaar later door Warren & Brandeis overgenomen. Het is de eerste juridisch getinte definitie. Het is niet toevallig dat het woord Engelse wortels heeft. Daar begon de industriële revolutie. Volgens Van Dale duikt het na 1950 op in het Nederlands. Gezien er voordien geen woord voor privacy bestond, is het te vermoeden dat het daarvoor in onze streek ofwel niet bestond of vanzelfsprekend was. De privacybehoefte gaat terug op de eed van Hippocrates, die geneesheren vertrouwelijk laat omgaan met hun patiënteninfo. Toch was voor 1800 privacy nauwelijks voorhanden, waren er "geen geheimen" zoals Lea Dasberg het uitdrukt. De gedachte dat kinderen langzaam ingeleid moeten worden in het seksuele leven, bestond niet. "Behalve op het kasteel en vanaf het einde van de 17e eeuw in de huizen van de hoge burgerij, sliep kinderen en ouders in dezelfde ruimte. Aan nachtkleding bestond tot in de 17e eeuw vreemd genoeg alleen... de nachtmuts!" Badhuizen waren gemengd, bevallen gebeurde in aanwezigheid van kinderen, zuigelingen kregen in het openbaar de borst. De industrialisatie en de verstedelijking zorgen in de 19e eeuw voor een nieuwe, anonieme levenswijze. Tegelijk zorgen de massamedia voor pikante details over bekende personen. Dit noopt, eerst in Amerika, na 1870 tot een formele definitie van het begrip en tot een wetgeving. Latere bepalingen verzekeren het recht op privacy van de burger ten opzichte van de overheid.

Ethiek

Privacy is onderdeel van ethische kwesties. Er bestaat een spanning tussen privacy en andere belangen, zoals strafvordering en bestrijding van ongewenst gedrag. Zo zorgden de wetten in het kader van de oorlog tegen het terrorisme (zoals de Amerikaanse Patriot Act) voor beroering omdat ze de privacy van burgers aantastten. Voorstanders claimen dat het privacyverlies niet opweegt tegen de voordelen, zoals een bestrijding van terrorisme. Een andere kwestie betreft personalisatie van computers. Wederom is de vraag of de data-opslag opweegt tegen de voordelen van de op de gebruiker afgestemde computerfunctionaliteit.

Ethiek bindt formeel niet, wetgeving wel. Rechtsnormen zijn echter mede gebaseerd op ethische overwegingen. Ethiek kan verder gaan dan wetgeving: niet alles wat onfatsoenlijk, dus onethisch is, is onrechtmatig.

Wetgeving

Het recht op privacy wordt in verschillende internationale verdragen gegarandeerd. In artikel 17 van het VN verdrag voor Burgerlijke en Politieke rechten uit 1966 staat:

1. Niemand mag worden onderworpen aan willekeurige of onwettige inmenging in zijn privéleven, zijn gezinsleven, zijn huis en zijn briefwisseling, noch aan onwettige aantasting van zijn eer en goede naam.

1. Een ieder heeft recht op bescherming door de wet tegen zodanige inmenging of aantasting.

Ook artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens garandeert deze rechten. Burgers van Europese landen die partij zijn bij het verdrag kunnen zich bij de rechter op dit verdrag beroepen. Het recht op privacy is niet absoluut; beperkingen op dit recht zijn ingevolge lid 2 van artikel 8 EVRM mogelijk. De manier waarop het verdrag wordt toegepast, verschilt wel. In Nederland heeft dit verdrag voorrang op nationale wetgeving. Hierbij moet worden opgemerkt dat de Nederlandse rechter een verdragsbepaling met voorrang toepast (hij zet de nationale bepaling dus 'opzij'), als de bepaling 'een ieder verbindende bepaling' is (artikel 93 en 94 Grondwet). In Duitsland heeft het EVRM geen voorrang, maar eenzelfde positie als andere wetten. Dit vloeit voort uit het dualistisch systeem dat Duitsland kent. Daar staat tegenover dat voor Nederland het EVRM belangrijk is in die zin dat formele wetten (wetten afkomstig van regering en Staten-Generaal gezamenlijk) wel aan het verdrag getoetst kunnen worden, terwijl formele wetten niet aan de Grondwet getoetst kunnen worden. In Duitsland kunnen wetten wel aan de Grondwet getoetst worden door het Constitutioneel Hof.

Nederland

In Nederland is het recht op privacy vastgelegd in de artikelen 10 tot en met 13 van de Nederlandse Grondwet. Een onderdeel van privacy, de verwerking van persoonsgegevens, wordt sinds 1 september 2001 nader geregeld in de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Voordien werd dit in de Wet persoonsregistraties (Wpr) geregeld. Naast de Wbp regelen onder meer de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, de Wet bescherming persoonsgegevens BES, de Wet basisadministraties persoonsgegevens BES en de Wet Politiegegevens de bescherming van persoonsgegevens. De organisatie die zich met de privacy van de Nederlandse burger bezig houden, is het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP). Verder zijn volgende private organisaties actief: Bits of Freedom (privacy op het internet) en Buro Jansen & Janssen.

België

In België is het recht op privacy vastgelegd in artikel 22 van de Belgische Grondwet. De materie wordt verder geregeld door de wet van 8 december 1992 voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens, het Koninklijk Besluit van 13 februari 2001 ter uitvoering van de wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levensfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens en het KB van 17 december 2003 tot vaststelling van de nadere regels met betrekking tot de samenstelling en de werking van bepaalde sectorale comités opgericht binnen de Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Verantwoordelijk voor de controle is een onafhankelijk overheidsorgaan, Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (CBPL) genoemd.

Europese Unie

Binnen de overige landen van de Europese Unie zijn onderstaande openbare instellingen per lidstaat verantwoordelijk m.b.t. de privacy:

• Bulgarije: Commission for Personal Data Protection
• Cyprus: Office of the Commissioner for Personal Data Protection
• Denemarken: Datatilsynet
• Duitsland: Der Bundesbeauftragte für den Datenschutz
• Estland: Estonian Data Protection Inspectorate
• Finland: Tietosuojavaltuutetun toimisto
• Frankrijk: Commission Nationale de l'Informatique et des Libertés
• Griekenland: Personal Data Protection Authority
• Hongarije: Parliamentary Commissioner for Data Protection and Freedom of Information Hungary
• Ierland: Data Protection Commissioner
• Italië: Garante per la protezione dei dati personali
• Letland: Datu valsts inspekcija
• Litouwen: Valstybinė duomenų apsaugos inspekcija
• Luxemburg: Commission nationale pour la protection des données
• Malta: Office of the Commissioner for Data Protection
• Oostenrijk: Datenschutzkommission
• Polen: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
• Portugal: Commissão Nacional de Protecção de Dados
• Roemenië: National Authority for the Supervision of Personal Data Processing
• Slovenië: Urad varuha clovekovih pravic
• Slowakije: Úrad na ochranu osobných údajov
• Spanje: Agencia de protección de datos
• Tsjechië: Úřad pro ochranu osobních údajů
• Verenigd Koninkrijk: Data Protection Register
• Zweden: Datainspektionen

Privacy versus veiligheid

De toenemende hoeveelheid wetten en regels als gevolg van (onder meer) terrorismebestrijding ("Security") leidt tot een toenemend aantal maatregelen dat strijdig lijkt met het privacy beginsel. Om te voorkomen dat inbreuk op privacy kan plaatsvinden, tracht de overheid om deze maatregelen te omgeven met waarborgen tegen het ongecontroleerde toepassing. Uitgaande van de veronderstelling dat terrorisme inbreuk tegen de persoonlijke levenssfeer kan inhouden, verhogen de veiligheidsmaatregelen het privacy beginsel.

Het steeds verder verzamelen van gegevens leidt tot een profiel voor elke burger. Op basis van dit profiel worden beslissingen genomen. De overheid en haar diensten kunnen fouten maken of info niet goed beveiligen. Hierdoor neemt de privacy weer af. Privacy en terrorismebestrijding zijn niet met elkaar te verenigen.

Privacy op het internet

De privacy van mensen heeft het op internet hard te verduren. Privacy kan in gedrang komen na het publiceren van een tekst, het versturen van een bericht of het invullen van een formulier. Men slaagt er in om via internet een duidelijk profiel op te maken van je persoonlijkheid en levensstijl.

Raadgevingen:

• Vermeld je naam niet wanneer dit niet verplicht is.
• Weiger vragenlijsten in te vullen waarop gevoelige informatie aan bod komt (religie, politiek)
• In de opties van je navigator kan je vragen om gewaarschuwd te worden wanneer een site een cookie gebruikt.
• Gebruik best een pseudoniem in discussiefora over gevoelige onderwerpen.
• Let op met publicaties, zet niet om het even wat op internet.

Cultuur

De zoektocht naar privacy, het gebrek aan privacy in kleine en grote gemeenschappen en de gevolgen daarvan zijn terugkerende thema's in literatuur en film. Variërend van de hofintriges in het Makura no Soshi van Sei Shonagon omstreeks het jaar 1000 en de verheerlijking van de onbaatzuchtige gemeenschapszin in Utopia van Thomas More uit 1516, tot aan de alziende stalen blik in de ogen van Big Brother in 1984 van George Orwell uit 1949, dat een extreme dystopie beschrijft. In de roman Brave New World schetst Aldous Huxley samenleving waar geen privéleven bestaat: "iedereen behoort toe aan alle anderen".

Somebody 's Watching Me is het debuutalbum van de Amerikaanse R&B-artiest Rockwell uit 1984, zoon van Motownoprichter Berry Gordy en zwager van Jermaine Jackson, die samen met zijn broer Michael het refrein zingt op het gelijknamige titelnummer, een top 3-hit in verschillende landen, waaronder Nederland. De zanger geeft uiting aan het gevoel dat hij continu wordt gadegeslagen; de buurman en de postbode bespioneren hem en hij durft niets meer te ondernemen, "I can't enjoy my tea!".

Sneakers is een film van Phil Alden Robinson uit 1992 met onder anderen Ben Kingsley en Sidney Poitier die als een groep meesterkrakers de grenzen opzoeken van de beveiliging van computergegevens. Een sneaker is een computerkraker. Teamleider Robert Redford leeft al jaren onder pseudoniem en zoekt een waarborg voor zijn anonimiteit.

Zie ook

• Biometrie,
• Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
• Dataretentie
• Informatiebeveiliging
• Persoonlijkheidsrechten
• Mediacode
• Totalitarisme

Externe link

• College bescherming persoonsgegevens

Privacy
Organisaties: Bits of Freedom (BOF) · Big Brother Awards · European Digital Rights (EDRI) · Privacy International Wetgeving: Rechten van de mens · Burgerrechten · Identificatieplicht · Bewaarplicht verkeersgegevens · USA PATRIOT Act Overig: Big Brother · Bewakingscamera · Cameratoezicht · Dataretentie · Biometrie · 1984 (George Orwell)