Totalitarisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Totalitarisme is een politiek systeem waarbij alles ondergeschikt is aan de staatsidee en de politiek de gehele samenleving tot in de diepste geledingen doordringt. Dit gebeurt meestal in staten die als dictatuur zijn ingericht.

Nadere definiëring[bewerken]

Bij totalitarisme wordt de heersende ideologie in een totalitaire staat gepropageerd als de enig mogelijke weg naar een betere toekomst. Het is een systeem waarbij de staat bijna volledige controle heeft op het dagelijks leven van mensen, zowel in politiek, cultureel, filosofisch, godsdienstig als in sociaal en economisch opzicht. Eén en ander moet worden onderscheiden van autoritarisme. Autoritaire stelsels zijn stelsels waarbij de overheid geen politieke en culturele vrijheid toelaat, en er geen vrije verkiezingen zijn. Maar in zo'n autoritaire staat kan het zijn dat andere terreinen van maatschappelijk leven niet worden gereguleerd door de overheid.

Totalitarisme wordt ook gezien als het tegenovergestelde van de democratie, al bestaat er volgens sommige politicologen ook zoiets als een totalitaire democratie, waarbij een democratisch verkozen overheid alles tot in de details wil gaan reguleren, bijvoorbeeld wat de kinderen op school moeten leren (te stringente en allesbepalende onderwijsnormen of eindtermen). Deze kritiek op de democratie zou ook ooit geformuleerd zijn door Mussolini.

Voorbeelden van totalitaire (en bovendien gewelddadige) regimes waren onmiskenbaar het nationaalsocialisme in Duitsland onder Hitler (1933-1945) en het stalinisme in de Sovjet-Unie, zeker onder Stalin (1928-1953). Kenmerken van het totalitaire nationaalsocialisme in Duitsland waren: censuur (controle op kranten, kunst e.d.), het verbod op andere politieke partijen, de vervanging van oude schoolboeken door werk waarin Duitsland in een goed daglicht werd gezet, voornamelijk op het gebied van de geschiedenis en de controle door de Gestapo, de geheime politie.

Met haar boek uit 1951, The Origins of Totalitarianism, waarin zij die regimes analyseerde, gaf Hannah Arendt het woord zijn hedendaagse betekenis.

Hedendaags totalitarisme[bewerken]

Doordat het woord een erg negatieve bijklank heeft, moet men voorzichtig zijn om een regime of een ideologie totalitair te noemen.

  • Noord-Korea is een totalitaire staat. Er wordt vastgehouden aan een Juche systeem onder de "Briljante Kameraad" en "de Geweldige Leider", Kim Jong-un, die bijna de status van allesbepalende godheid heeft.
  • Myanmar was lange tijd een totalitaire staat. Maar sinds 2008 vindt langzamerhand een transitie plaats naar een meer democratisch staatsbestel.
  • Hoewel Iran tamelijk vrije verkiezingen kent, is het met name op ethisch-religieus gebied nog op zekere hoogte totalitair, met name door de macht van de Raad van Hoeders. De mogelijkheden voor politieke meningsverschillen zijn echter beperkt en met name de laatste tijd wordt er streng opgetreden tegen demonstranten en politieke tegenstanders.

Van andere eenpartijstaten als Cuba, de Volksrepubliek China en Vietnam kan men wellicht zeggen dat ze eerder dictatoriaal dan totalitair zijn.