Directe democratie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Directe democratie is een bestuursvorm waarbij burgers zelf direct wetsvoorstellen kunnen indienen en erover stemmen. Ook door het parlement goedgekeurde wetten kunnen door een volksinitiatief aan een referendum onderworpen worden (facultatief referendum). Directe Democratie komt veelal voor in combinatie met de representatieve democratie.

Instrumenten[bewerken]

Een directe democratie kan gebruikmaken van verschillende instrumenten:

Petitierecht 
Een klein aantal verzamelde handtekeningen kan het verkozen parlement dwingen over een bepaald onderwerp te praten en er over te stemmen.
Bindend referendum op volksinitiatief (BROV) 
Dit is een referendum waarbij de handtekeningendrempel hoger ligt dan bij het petitierecht, en waarbij de kiezers het gelanceerde burgervoorstel, of wetsvoorstel van het parlement, kunnen aannemen of verwerpen. De uitslag is bindend.
Bindend referendum van rechtswege (BROR) 
Dit is het zogenaamde plebisciet, waarbij de regering of een voldoende hoog aantal parlementsleden een voorstel aan de kiezers kunnen voorstellen. In Zwitserland is een plebisciet niet toegestaan.

In Zwitserland is het ook voorzien dat de regering verplicht is een referendum uit te schrijven als zij de grondwet wenst te wijzigen of internationale verdragen wenst te ratificeren daar zij alle Zwitsers binden. Dit kan bijvoorbeeld aanleiding geven tot het verwerpen of aanvaarden van internationale verplichtingen. Zo is de toetreding tot de EU afgewezen bij referendum, en is de toetreding tot de VN aanvaard.

Afzettingsprocedure 
De zogenaamde recalls. Hierbij kan een gezagsdrager worden afgezet indien de kiezers dit beslissen. Beroemd is de befaamde Recall-verkiezing in 2003 van gouverneur Gray Davis van Californië.
Volksvergadering  
Dit is de 'oervorm' van de directe democratie zoals die ontstond in klassiek Athene: de Ekklèsia; in vele gemeenten en twee kantons in Zwitserland bestaat deze vorm, de Landsgemeinde nog steeds.
Online democratie  
Hierbij wordt via het internet met de achterban gecommuniceerd; eventueel uitmondend in een stemming.

Een recente evolutie is de opkomst van partijen en burgerbewegingen met enkel de "Directe Democratie" als programmapunt waarbij het internet een essentieel onderdeel is van de werking: WIT België, DEMOEX Zweden, IDE Hongarije, SOL Australië, DDP Nieuw-Zeeland. In België wordt momenteel de mogelijkheid tot verkiezingsdeelname onderzocht [1]. In dezelfde richting gaan de voorstellen van Akiva Orr [2].

Praktijkvoorbeelden[bewerken]

Heden bestaat er enkel in Zwitserland en Liechtenstein directe democratie op nationaal niveau. Op deelstatelijk niveau is dit ook het geval in de Verenigde Staten en Duitsland.

Het invoeren van directe democratie vereist wel een aantal voorwaarden, zoals een hiërarchie tussen wetten waarover door burgers dient te worden gestemd, en wetten waarover het parlement beslist. In Zwitserland lost men dit op door elk aangenomen burgerinitiatief in de grondwet te schrijven; de Zwitserse grondwet kan immers enkel door een burgerinitiatief veranderd worden, niet door een parlementaire meerderheid.

In België zijn het de partijen PVDA+, Lijst Dedecker en Vivant die van directe democratie een hard standpunt maken. De directe democratie kan op federaal of regionaal niveau slechts ingevoerd worden door een grondwetswijziging.

In Nederland hebben enkele politieke partijen, waaronder GroenLinks en D66, geprobeerd, met wisselend enthousiasme en succes, om bepaalde vormen van directe democratie te bewerkstelligen.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Akiva Orr Politics without politicians
  • ATHENE, webtijdschrift voor directe democratie [1]
  • Benjamin Barber, Strong Democracy - Participatory Politics for a New Age, Un. of California Pr., Berkely enz., 1991/84
  • Ian Budge, The New Challenge of Direct Democracy, Polity Press, Cambridge, 1996
  • Thomas E. Cronin, Direct Democracy - The Politics of Initiative, Referendum and Recall, Harvard Un. Pr., Cambridge/Londen, 1989
  • Hermann K.Heussner & Otmar Jung (red.), Mehr direkte Demokratie wagen - Volksbegehren und Volksentscheid: Geschichte - Praxis – Vorschlage, Olzog, München, 1999
  • Johannes Reich, An Interactional Model of Direct Democracy - Lessons from the Swiss Experience, SSRN Working Paper, 2008
  • Jos Verhulst en Arjen Nijeboer Direct Democracy e-boek in 8 talen waaronder het Nederlands. Gratis download, ook in boekvorm verkrijgbaar.
  • Philip van Praag jr. (red.), een Stem verder - Het referendum in de lokale politiek, Het Spinhuis, Amsterdam, 1993