Kalifaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een kalifaat (Arabisch: خلافة khilāfa, Turks: Hilafet) is een staat die geregeerd wordt door een kalief, dat wil zeggen een opvolger van de islamitische profeet Mohammed. Met de benaming kalifaat (derhalve te vertalen als "opvolgerschap") eist een staat zodoende rechtstreeks de politieke erfenis van Mohammed op, en staat daarmee in rang boven een sultanaat en een emiraat. Vrijwel altijd beweert de heersende dynastie van een kalifaat dan ook af te stammen van Mohammed, in het bijzonder van zijn dochter Fatima Zahra. Ook symboliseert een kalifaat de eenheid van de Oemma, al is dit sinds de val van Damascus in 750 al niet meer feitelijk het geval geweest.

Indeling[bewerken]

In de geschiedschrijving wordt onderscheid gemaakt tussen de zogeheten hoofdkalifaten, die rechtmatige opvolgers zouden zijn, en de tegenkalifaten,[1] die onrechtmatig tegen een hoofdkalifaat in opstand zouden zijn gekomen. Deze indeling is arbitrair omdat zij in grote mate afhankelijk is van de – mogelijk subjectief gedreven – geschiedschrijver, maar over het algemeen is deze als volgt:

Hoofdkalifaten[bewerken]

Tegenkalifaten[bewerken]

Einde en herstelpogingen[bewerken]

De Turkse Nationale Vergadering schafte op 3 maart 1924 het kalifaat af,[3] op instigatie van Mustafa Kemal Atatürk in het kader van diens hervormingen, die op modernisering en scheiding van kerk en staat in de nieuwe Turkse republiek waren gericht. Dit heeft veel moslims teleurgesteld, en met de opkomst van religieus fundamentalisme vanaf de tweede helft van de 20ste eeuw zijn er door islamisten verscheidene pogingen gedaan om weer een kalifaat op te richten dan wel het oude kalifaat in ere te herstellen, zoals Al Qaida en Kalifaatstaat.

2014[bewerken]

In de zomer van 2014 werd op drie verschillende plekken in de wereld een kalifaat uitgeroepen. Het is onduidelijk wat de legitimiteit en de onderlinge verhouding is tussen de drie.

Islamitische Staat (Ar-Raqqah, Irak en Syrië)[bewerken]

De Iraaks-Syrische soennitische rebellengroep IS die ontstond tijdens de Syrische Burgeroorlog (2011–heden) en in juni 2014 een offensief in Noord-Irak begon, proclameerde op 29 juni 2014 een kalifaat onder de naam "Islamitische Staat" met hun leider Abu Bakr al-Baghdadi als kalief. De Islamitische Staat, met Ar-Raqqah als hoofdstad, claimt een territorium van het Iraakse gouvernement Diyala tot en met het Syrische gouvernement Aleppo. Dit gebeurde tijdens een offensief van het Iraakse regeringsleger om de groepering uit Tikrit te verdrijven.[4][5]

Boko Haram (Gwoza, Nigeria)[bewerken]

In navolging van IS riep Abubakar Shekau van de Nigeriaanse terroristische rebellengroepering Boko Haram op 24 augustus 2014 het kalifaat uit in de stad Gwoza in de noordoostelijke staat Borno. Het was niet duidelijk of Boko Haram daarmee een tegenkalifaat had uitgeroepen (voor zover bekend heeft Shekau zich niet als kalief opgeworpen; bovendien zou Shekau volgens het Nigeriaanse leger al in 2013 zijn gedood en zijn dubbelganger Mohammed Bashir in september 2014, hetgeen echter wordt betwijfeld[6]) of zich had aangesloten bij het kalifaat van de Islamitische Staat dat het eerder al zei te steunen.[7][8][9][10]

Ansar al-Sharia (Derna, Libië)[bewerken]

Op 23 augustus 2014 werd Ansar al-Sharia-leider Abu Sufian bin Qumu uitgeroepen tot kalief in het Oost-Libische stadje Derna, dat al maandenlang een islamistenbolwerk was.[11][12][13]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993-2002) s.v. "tiende eeuw. §4.2 Het tegenkalifaat van de Fatimiden." Microsoft Corporation/Het Spectrum.
  2. De Mamelukken van Caïro lieten pro forma nog de Abbasidische kaliefendynastie in stand, maar in feite had de Mamelukkensultan alles voor het zeggen. Geschiedschrijvers rekenen deze periode soms wel, soms niet als een echt kalifaat. In ieder geval meenden de Ottomanen in 1517 dat zij door het veroveren van Egypte ook het kalifaat overnamen.
  3. Encarta (1993–2002) s.v. "Osmanen. §1. Geschiedenis".
  4. "ISIS: kalifaat van Irak tot Syrië", NOS, 29 juni 2014. Geraadpleegd op 30 juni 2014.
  5. (en) "Sunni rebels declare new 'Islamic caliphate'", Aljazeera, 30 juni 2014. Geraadpleegd op 30 juni 2014.
  6. "Nigeria: 'leider' Boko Haram gedood", Website NOS, NOS, 25 september 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  7. "Boko Haram: kalifaat in stad Nigeria", Website NOS, NOS, 25 augustus 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  8. Seada Nourhussen. "Regeert Boko Haram wel of niet in Nigeria?", Trouw, De Persgroep Nederland, 27 augustus 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  9. (en) Jessica Elgot. "Boko Haram Just Declared A 'Caliphate' In Nigeria, The Second One This Summer", The Huffington Post, 24 augustus 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  10. Thomas Verbeke. "Wie is wie in de jihad?; Het abc van de islamistische extremisten", Knack, Roularta Media Group, 10 september 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  11. (en) Aya Elbrqawi. "Public execution stuns Derna", Magharebia, United States Africa Command, 22 augustus 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  12. (en) George Joffe. "Libya air strikes: Conflict linked to wider Middle East", BBC News, British Broadcasting Corporation, 27 augustus 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.
  13. (en) Gwynne Dyer. "Gwynne Dyer: Libya and Nigeria see rise of two new “Islamic States”", The Georgia Straight, Vancouver Free Press Publishing Corp, 21 september 2014. Geraadpleegd op 26 september 2014.