Letland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Latvijas Republika
Vlag van Letland Latvia coa.png
(Details) (Details)
Letland
Basisgegevens
Officiële landstaal Lets
Hoofdstad Riga
Regeringsvorm Republiek
Staatshoofd President Andris Bērziņš
Regeringsleider Eerste minister Laimdota Straujuma
Democratie-index 7,05 (onvolledige democratie)
Religie Lutheranisme, rooms-katholicisme, Russisch-orthodoxie
Oppervlakte 64.562 km² [1] (1,5% water)
Inwoners 2.070.371 (2011)[2]
2.178.443 (2013)[3] (33,7/km² (2013))
Overige
Volkslied Dievs, svētī Latviju
(O God, zegen Letland)
Munteenheid Euro (voorheen Letse lats) (EUR)
UTC +2 (zomers: +3)
Nationale feestdag 18 november
Web | Code | Tel. .lv | LVA | 371
Voorgaande staten
Keizerrijk Rusland Keizerrijk Rusland
Letse Socialistische Sovjetrepubliek Letse Socialistische Sovjetrepubliek
1918
Topografie
Letland
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Letland (Lets: Latvija; Letgaals: Latveja; Lijfs: Lețmō), officieel de Republiek Letland (Lets: Latvijas Republika), is een land in Noord-Europa en een van de Baltische landen aan de Oostzee. Het land wordt begrensd door Estland in het noorden, Litouwen en Wit-Rusland in het zuiden, Rusland in het oosten en het deelt een zeegrens met Zweden in het westen. Letland, met 2.067.887 (2011) inwoners[4] en een oppervlakte van 64.589 km²[5], behoort tot de minst- en dunstbevolkte landen van de Europese Unie. De hoofdstad van Letland is Riga, de officiële taal is het Lets en de munteenheid de euro (per 1 januari 2014, voorheen was het de Letse lats). Het land kent een gematigd landklimaat.

De Letten zijn een Baltisch volk en Lets is een Indo-Europese taal. Samen met de Fins-Oegrische Lijven vormen ze de oorspronkelijke bevolkingsgroepen van Letland[5]. Het land is geografisch, qua oppervlakte en inwonersaantal het middelste van drie Baltische landen: Estland, Letland en Litouwen. Lets en Litouws zijn verwant als de enige twee nog levende Indo-Europese Baltische talen. Inheemse minderheidstalen zijn het Letgaals en het bijna uitgestorven Fins-Oegrische Lijfs, dat aan het Estisch verwant is. Letland en Estland delen een lange geschiedenis: het historische Lijfland, tijden van Baltisch-Duitse, Pools-Litouwse, Zweedse, Russische, nazi-Duitse en Sovjet overheersing, 13e-eeuwse christianisering en de 16e-eeuwse protestantse Reformatie. In beide landen is een groot deel van de bevolking etnisch Rus: 26,9% in Letland,[6] 26% in Estland.[7] Letland is overwegend protestants (evangelisch-luthers), met uitzondering van de regio Letgallen, die voornamelijk rooms-katholiek is.

Letland is een democratische parlementaire republiek met een bestuurlijke indeling bestaande uit 109 gemeenten en 9 steden. Het land is onderverdeeld in vijf regio's: Riga (Rīga), Koerland (Kurzeme), Vidzeme, Semgallen (Zemgale) en Letgallen (Latgale). De Republiek Letland werd gesticht op 18 november 1918[5]. Tussen 1940–1941 en 1945–1991 was het land bezet en geannexeerd door de Sovjet-Unie en tussen 1941-1945 door nazi-Duitsland. De geweldloze 'Zingende Revolutie' tussen 1987 en 1991 en de 'Baltische Weg'-demonstratie op 23 augustus 1989 leidden tot de onafhankelijkheid van de Baltische landen. Letland riep op 21 augustus 1991 zijn onafhankelijkheid uit en het herstel van zijn soevereiniteit[5].

Letland is lid van de Verenigde Naties, Europese Unie, Raad van Europa, NAVO, OVSE, Internationaal Monetair Fonds en de Wereldhandelsorganisatie, en is onderdeel van de Schengenruimte. Het land was lid van de Volkenbond (1921-1946) en onderdeel van de Baltische Vrijhandelszone (1994-2004). Letland is lid van de Oostzeeraad[8][9], de Noordse Investeringsbank[10] en onderhoudt met Estland en Litouwen trilaterale Baltische samenwerking[11] en Noordse-Baltische samenwerking.[12][13] De Verenigde Naties kent Letland een Menselijke Ontwikkelingsindex (HDI) van 'zeer hoog' toe.[14]

Etymologie[bewerken]

De naam Latvija komt van de oude Letgallen, een van de vier Proto-Indo-Europese Baltische stammen, die samen met Koeren, Selen en Semgallen de etnische basis vormen voor de Letten.[15]

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Letland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geografie[bewerken]

Kerngegevens[bewerken]

  • Geografische coördinaten: 57°00'N, 25°00'E[16]
  • Regio: Noord-Europa[17]
  • Oppervlakte: 64.589 km², waarvan 62.249 km² land en 2.340 km² water[16]
  • Totale lengte van grenzen: 1.862 km[16]
  • Lengte landgrenzen: 1.078 km[16] (343 km met Estland, 292 km met Rusland, 171 km met Wit-Rusland en 576 km met Litouwen[18])
  • Lengte Baltische kustlijn: 494 km[16]
  • Grootste meer: Lubāns, 80,7 km²[16]
  • Diepste meer: Drīdzis, 65,1 meter[16]
  • Langste rivier binnen Letland: Gauja, 452 km[16]
  • Langste rivier stromend door Letland: Westelijke Dvina (Lets: Daugava), 1.005 km waarvan 352 km binnen Letland[16]
  • Hoogste punt: Gaiziņkalns, 311,6 meter[16]

Regio's en streken[bewerken]

Letland is onderverdeeld in vijf planningsregio's:

  • Riga (Rīga)
  • Koerland (Kurzeme)
  • Midden-Lijfland (Vidzeme)
  • Semgallen (Zemgale)
  • Letgallen (Latgale)

Letland is onder te verdelen in vijf cultuur-historische streken:

Steden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van steden in Letland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Riga

Letland is een van de minst en dunstbevolkte landen van de Europese Unie. Van de 77 steden in Letland hebben er slechts 23 steden 10.000 of meer inwoners.[16] Van de Letse bevolking leeft 68% in een urbane omgeving en 32% in een rurale[16].

Inwonersaantallen van de grootste steden zijn[16]:

De hoofdstad, grootste stad en het politiek-economisch centrum van Letland is Riga. Met 702.891[19] inwoners is het tevens de grootste stad van de drie Baltische staten en een van de grootste steden in Noord-Europa. Meer dan een derde van de Letse bevolking is er woonachtig[16]. De stad ligt aan de Golf van Riga en aan weerszijden van de Westelijke Dvina. De stad is gesticht in 1201 en was een Hanzestad. De historische binnenstad van Riga (Vecrīga) is UNESCO-Werelderfgoed, vanwege haar jugendstil/art nouveau en 19e-eeuwse houten architectuur.[20] Samen met het Zweedse Umeå zal Riga in 2014 de titel Culturele Hoofdstad van Europa dragen. In de stad werden onder andere de NAVO-top van 2006, het Eurovisiesongfestival 2003 en het Wereldkampioenschap ijshockey 2006 gehouden. De Europese toezichthouder voor elektronische communicatie (BEREC) van de Europese Unie is gevestigd in Riga. De luchthaven van Riga is grootste van de drie Baltische landen. Riga wordt gezien als een wereldstad.

Economie[bewerken]

Per 1 januari 2014 is de euro het officiële betaalmiddel van Letland. Letland voldoet aan de gestelde criteria om de lats te vervangen door de euro. De inflatie in het land is laag, het begrotingstekort bedraagt 1,5%, wat ruim onder de 3%-norm ligt. De staatsschuld ligt met 40% van het nationaal inkomen ook onder de Europese eis van 60%.[21]

Vóór de kredietcrisis van 2007 kende Letland een sterke economische groei. De crisis zorgde er echter voor dat het land in een zware recessie terechtkwam, die grote besparingen en een interne devaluatie tot gevolg had. Letland kon daarbij aanspraak maken op internationale financiële steun ter waarde van 7,5 miljard euro van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds. Door deze steunmaatregelen is de Letse economie uit de recessie geklommen. De werkloosheid is begin 2014 echter nog steeds hoog.[22]

Bevolking[bewerken]

De Indo-Europese Baltische Letten zijn samen met de Fins-Oegrische Lijven, die in zuidelijk Lijfland deels overgingen op de Letse taal, de oorspronkelijke bevolkingsgroepen van Letland[5]. Het aandeel niet-Letten is onder andere terug te voeren op een actieve politiek van Russificatie tijdens de Sovjet-bezetting. Mede door naoorlogse immigratie is het aandeel etnische Letten afgenomen van 77% in 1935 tot 52% in 1989 en 61.1% in 2011[5].

Bevolkingssamenstelling[bewerken]

Etnische samenstelling van Letland (volkstelling 2011[4]):

Bevolking van Letland naar etnische herkomst 1935-2011 (x 1.000)[bron?]
  1935* 1959* 1989* 2005 2011
Etnische herkomst Aantal Procent Aantal Procent Aantal Procent Aantal Procent Aantal Procent
Letten 1.467,0 77,0 1.297,9 62,0 1.387,8 52,0 1.357,1 58,8 1.284,2 61,1
Russen 168,3 8,8 556,4 26,6 905,5 34,0 669,7 28,6 556,4 26,9
Joden 93,4 4,9 36,6 1,7 22,9 0,9 9,9 0,4 6,4 0,3
Duitsers 62,1 3,3 1,6 0,1 3,8 0,1 3,9 0,2 3,5 0,1
Polen 48,6 2,6 59,8 2,9 60,4 2,3 56,5 2,5 44,8 2,2
Witrussen 26,8 1,4 61,6 2,9 119,7 4,5 88,3 3,8 68,1 3,3
Litouwers 22,8 1,2 32,4 1,5 34,6 1,3 31,7 1,4 24,4 1,2
Oekraïners 1,8 0,1 29,4 1,4 92,1 3,4 59,0 2,6 45,7 2,2
Andere 15,1 0,7 10,7 0,9 39,5 1,8 30,3 1,7 34,4 1,7
Totaal 1.905,9 100,0 2.086,4 100,0 2.666,6 100,0 2.306,4 100,0 2.067,9 100,0

* Volkstelling

Staatsburgerschap[bewerken]

Na de onafhankelijkheid in 1991 werd de Letse nationaliteit automatisch verleend aan inwoners van Letland die in 1940 al in Letland woonden, en aan hun directe afstammelingen. Personen die tijdens de Sovjet-bezetting in Letland waren komen wonen (in het kader van de russificatie) en hun nakomelingen konden alleen via naturalisatie na een inburgeringsexamen in de Letse taal het staatsburgerschap verkrijgen. Minder dan een kwart van de Russischtalige bevolking heeft het staatsburgerschap verkregen; het overig deel heeft slechts een permanente verblijfsvergunning en kan niet deelnemen aan de verkiezingen.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Bestuurlijke indeling van Letland
Nuvola single chevron right.svg Zie bestuurlijke indeling van Letland (2009) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Letland is sinds 1 juli 2009 ingedeeld in 110 gemeenten (novadi) en 9 'steden van de republiek' (republikas pilsētas). Van 1991 tot 2009 was het land onderverdeeld in 26 districten en 7 stadsgewesten.

Politiek[bewerken]

Minister-president Valdis Dombrovskis

Letland kent een parlementaire democratie met als staatshoofd President Andris Bērziņš sinds 2011. De Letse regering wordt gevormd door een coalitie. De regeringsleider is sinds februari 2009 Valdis Dombrovskis (JL) als minister-president van Letland. De president wordt elke vier jaar gekozen door het parlement.

Het parlement in Letland wordt Saeima genoemd en bestaat uit één kamer met 100 leden. De 100 te verdelen zetels van het parlement worden elke vier jaar verkozen via directe verkiezingen op de eerste zaterdag van oktober, waarna het parlement de president kiest. Deze kiest vervolgens de premier. De uitvoerende macht berust bij de premier en de raad van ministers. De Saeima wordt gekozen voor een termijn van vier jaar. Er is een kiesdrempel van 5%.

Uitslag laatste parlementsverkiezingen[23]

Partij

2010
Stemmen %

Zetels

2011
Stemmen %

Zetels

Harmonie Centrum (SC)
(democratisch socialisme, Russische minderheidspolitiek)

26,61%

29

28,36%

31

Zatlers' Partij van de Hervorming (ZRP)
(conservatief-liberalisme)

Nieuw

n.v.t.

20,82%

22

Eenheid
(conservatisme)

31,90%

33

18,83%

20

Nationale Alliantie (NA)
(conservatisme, nationalisme)

7,84%

8

13,88%

14

Unie van Groenen en Boeren (ZZS)
(agrarisme, ecologisme)

20,11%

22

12,22%

13

Eerste Partij van Letland/Letse Weg (LPP/LC)
(christendemocratie, conservatief-liberalisme)

7,82%

8

2,41%

0

Voor Mensenrechten in Verenigd Letland (PCTVL)
(democratisch socialisme, Russische minderheidspolitiek)

1,47%

0

0,78%

0

Opkomstpercentage

62%

59,49%

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Verenigde Naties 2011
  2. (en) Laatste census 1 maart 2011 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2013 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. a b Population Census 2011 - Key Indicators. Central Statistical Bureau of Latvia (2012) Geraadpleegd op 18 januari 2012
  5. a b c d e f Latvia in Brief. Latvian Institute (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  6. Resident population by ethnicity. Centrālās statistikas pārvaldes datu bāzes (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  7. Estonia at a glance. Estonia.eu (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  8. Council of the Baltic Sea States (CBSS) Geraadpleegd op 21 November 2011
  9. Council of the Baltic Sea States. Ministry of Foreign Affairs of Latvia (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  10. Nordic Investment Bank (NIB) Geraadpleegd op 21 November 2011
  11. Cooperation among the Baltic States. Ministry of Foreign Affairs of Latvia (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  12. Cooperation of Baltic and Nordic States. Ministry of Foreign Affairs of Latvia (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  13. The Nordic Council of Ministers' Office in Latvia. The Nordic Council of Ministers' Office (2011) Geraadpleegd op 5 November 2011
  14. Human Development Index Report 2011. United Nations (2011) Geraadpleegd op 2 November 2011
  15. Latvia in Brief. Latvian Institute (2011) Geraadpleegd op 9 November 2011
  16. a b c d e f g h i j k l m n Latvia in Brief. Latvian Institute Geraadpleegd op 21 November 2011
  17. Geographical region and composition. United Nations Statistics Division Geraadpleegd op 21 November 2011
  18. Latvia in CIA Factbook. CIA Geraadpleegd op 21 November 2011
  19. a b Table IE52:Resident Population by Region, City and District at the beginning of the year. csb.gov.lv
  20. Historic Centre of Riga - UNESCO World Heritage Centre. UNESCO (1997) Geraadpleegd op 7 November 2011
  21. DNB Magazine, Letland: 18e euroland, nr.2, juli 2013
  22. Letland behoort nu tot de eurozone. deredactie.be (1 januari 2014) Geraadpleegd op 14 april 2014
  23. Velesanas2011.cvk.lv