Armenië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Հայաստանի Հանրապետություն
Hajastani Hanrapetut῾jun
Armeense vlag Wapen van Armenië
(Details) (Details)
Armenië
Basisgegevens
Officiële landstaal Armeens
Hoofdstad Jerevan
Regeringsvorm Presidentiële republiek met een presidentieel systeem en een meerpartijenstelsel (democratie)
Staatshoofd President Serzj Sarkisian
Regeringsleider Premier Hovik Abrahamian
Democratie-index 4,09 (hybride regime)
Religie Christendom (ca. 100%)
Oppervlakte 29.743 km² [1] (4,5% water)
Inwoners 3.002.594 (2001)[2]
2.974.184 (2013)[3] (100/km² (2013))
Overige
Volkslied Mer Hayrenik
Munteenheid Dram (AMD)
UTC +4 (zomer: +5)
Nationale feestdag 21 september
Web | Code | Tel. .am | ARM | 374
Voorgaande staten
Armeense Socialistische Sovjetrepubliek Armeense Socialistische Sovjetrepubliek
Sovjet-Unie Sovjet-Unie
1991 (Val Sovjet-Unie)
Topografie
Armenië
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Het Armeense koninkrijk op zijn grootst onder Tigranes de Grote van 95 v.Chr.-66 v.Chr.

Armenië (Armeens: Հայաստան, Hajastan), officieel de Republiek Armenië (Armeens: Հայաստանի Հանրապետություն, Hajastani Hanrapetut῾jun), is een bergachtig land in de Zuidelijke Kaukasus, gelegen in het noordoostelijke deel van het Armeense Hoogland.

Geografisch gezien behoort het land tot Azië maar in culturele en historische aspecten beschouwt het zich als behorend tot Europa en noemt zich ook (net als Georgië) een Europees land. Armenië wordt ook nog gezien als de oudste christelijke staat van de wereld. [4]

Armenië is sinds 2001 lid van de Raad van Europa. Staatshoofd (president) is Serzj Sarkisian, regeringsleider (minister-president) Tigran Sargsian. Het land grenst aan Georgië, Azerbeidzjan, Iran en Turkije. De hoofdstad Jerevan is gesticht in 782 voor Christus en is daarmee een van de oudste steden ter wereld.

Geschiedenis[bewerken]

Kathedraal van Etsjmiadzin de oudste kathedraal ter wereld
De tempel van Garni (1e eeuw n.Chr.)
Het bergklooster van Tatev (in Syunik)
Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Armenië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Armenië is een van de oudste landen ter wereld en omvatte vroeger een veel groter gebied dan nu. De geschiedenis van Armenië gaat terug tot ongeveer 1500 voor Christus.[5] Armenië was vroeger een koninkrijk en was op zijn grootst onder koning Tigran de Grote (95 v.Chr.-66 v.Chr). Hij stichtte de stad Tigranocerta als hoofdstad van zijn rijk. Het land strekte zich uit over de Kaspische Zee tot aan de Middellandse Zee. Armenië was het eerste land ter wereld dat het Christendom als staatsreligie aannam, in 301.

Armenië is meerdere malen in zijn geschiedenis geannexeerd door buitenlandse rijken, zoals door dat van de Meden, Achaemeniden, Seleuciden, Sassaniden en verscheidene Arabische en Turkse machten zoals het Rashidun-Kalifaat en door de Seltsjoeken. Armenië wist zich meerdere malen vrij te vechten. In 451 kwam Armenië, onder de leiding van Vardan Mamikonian, in opstand tegen het Perzische Rijk. Het lukte de Armeniërs om zich weer onafhankelijk te verklaren nadat ze de Perzen versloegen in de Slag bij Vartanantz. De geschiedenis herhaalde zich in de 9e eeuw; dit keer wist Armenië zich vrij te vechten tegen de Arabieren. Armenië werd weer een zelfstandig koninkrijk onder de Bagratoeniën.[6] De toenmalige hoofdstad van Armenië, Ani, werd in 1064 aangevallen door de Turken en Mongolen. Tijdens deze invasie werd het land verwoest, waarbij veel Armeniërs naar het westen van het land vluchtten. In het westen van het land stichtten de Armeniërs het koninkrijk Cilicisch Armenië. Dit rijk was het laatste Armeense rijk dat duurde tot de 14e eeuw. In 1454 verloor het land weer zijn onafhankelijkheid aan de Turken en Perzen.

In de 19e eeuw kwam een groot deel (Perzisch deel) van Armenië onder het bestuur van het Russische Rijk. Tijdens de Eerste Wereldoorlog in 1915 vond in het Ottomaanse Rijk (westelijk Armenië) de Armeense genocide plaats.[7] Tijdens de genocide werden 1,5 miljoen Armeniërs opzettelijk vermoord door de Jonge Turken, een groep Turkse officieren die zich zo noemden.

Na de Eerste Wereldoorlog maakte Armenië, samen met Georgië en Azerbeidzjan, deel uit van de Kaukasische Federatie. Zo konden deze drie landen van 1918 tot 1920 onafhankelijk blijven, waarbij Armenië werd aangeduid als de Democratische Republiek Armenië. In 1920 werd Armenië veroverd door het Rode Leger en bij de Sovjet-Unie gevoegd, waarna het werd hernoemd tot de Armeense SSR.

In december 1988 vond er een zware aardbeving plaats in het noorden van het land. Ook in dat jaar ontstond er een conflict met Azerbeidzjan over Nagorno-Karabach, een autonome regio binnen Sovjet-Azerbeidzjan die grotendeels door Armenen bewoond was. In augustus 1990 werd Armenië onafhankelijk van de Sovjet-Unie. In 1991 riep ook Nagorno-Karabach de onafhankelijkheid uit. Zowel bij de hierop volgende oorlog als in de huidige situatie wordt Nagorno-Karabach door Armenië politiek en militair ondersteund.

Armenië leed ernstige economische schade als gevolg van een blokkade door Turkije en Azerbeidzjan. In de jaren 90 vond op grote schaal emigratie plaats. Volgens de officiële cijfers vertrok een tiende deel van de bevolking, maar andere bronnen spreken van een kwart.[8] Voor het heropenen van de grens met Armenië stelde Turkije jarenlang als eisen dat Armenië niet langer internationale erkenning voor de Armeense genocide zou zoeken, zou afzien van territoriale claims ten opzichte van Oost-Anatolië (westelijk Armenië) en dat Armeense strijdkrachten zich zouden terugtrekken uit 'bezette gebieden' om Nagorno-Karabach. Toen het er in 2009 op leek dat er daadwerkelijk vooruitgang in de onderhandelingen tussen Armenië en Azerbeidzjan waren, gingen Turkije en Armenië overleggen over een normaliseringsovereenkomst.[9]10 oktober 2009 ondertekenden Armenië en Turkije een protocol, waarmee beide landen een einde maken aan de jarenlange onderlinge spanningen en diplomatieke betrekkingen aangaan.[10] Het protocol moet evenwel nog door de parlementen van beide landen geratificeerd worden. Het is de bedoeling dat dan ook de Turks-Armeense grens weer zal worden opengesteld. De Turkse premier Recep Tayyip Erdoğan stelde echter dat het Turkse parlement niet tot de ratificatie zou overgaan zolang Armenië zich niet terugtrekt uit Nagorno-Karabach.[11]

Geografie[bewerken]

Armenië ligt in de Zuidelijke Kaukasus en is een land dat geheel niet aan zee ligt. De lengte van de landsgrenzen bedraagt 1254 km: 787 km met Azerbeidzjan (waarvan 221 km met de exclave Nachitsjevan), 164 km met Georgië, 35 km met Iran en 268 km met Turkije.

Het gebied is voornamelijk bergachtig en tamelijk bosrijk met enkele snelstromende rivieren. De Aragats is met 4095m boven zeeniveau de hoogste berg van het land. De grootste rivieren zijn de Araks, de Debed en de Hrazdan. Het grootste meer van Armenië is het Sevanmeer (Sevana Litj).

Steden[bewerken]

Zicht op de berg Ararat vanuit de hoofdstad Jerevan.
Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van steden en dorpen in Armenië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De tien grootste steden van Armenië waren volgens de volkstelling van 2001 (bron: City Population):

Plaats Armeens Inwoners
Jerevan Երևան 1.091.235
Gjoemri (Gjoemri) Գյումրի 140.318
Vanadzor Վանաձոր 93.823
Etsjmiadzin Էջմիածին 51.280
Hrazdan Հրազդան 43.926
Abovyan Աբովյան 38.876
Kapan Կապան 34.656
Armavir Արմավիր 28.733
Ararat Արարատ 26.175
Gavar Գավառ 23.302

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Provincies van Armenië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Armenië is onderverdeeld in 11 provincies (marzer, enkelvoud: marz):

Bevolking[bewerken]

Demografie[bewerken]

Aantal inwoners tussen 1949 en 2007

Het inwoneraantal van Armenië is 2.974.184 (2013) en de bevolkingsdichtheid is 100/km² (2013). Sinds de onafhankelijkheid van Armenië krimpt het inwoneraantal.

Volkstellingsjaar Inwoners
1939 1.282.338
1959 1.763.048
1970 2.491.873
1979 3.037.259
1989 3.304.776
2001 3.002.594
Tot 1989 van Armeense SSR

Bevolkingsgroepen[bewerken]

Volgens de laatste census van 2001 wonen er in Armenië 97,9% Armeniërs, 1,3% Koerden (Jezidi's) en 0,5% Russen. [12]

Taal[bewerken]

Armeens manuscript uit de 11e eeuw

Armeniërs hebben een eigen taal met een eigen alfabet. Het Armeens alfabet is bedacht door de monnik Mesrop Masjtots in 405. In de beginperiode bestond het Armeense alfabet uit 36 letters, in de 12e eeuw zijn er twee letters aan toegevoegd. Armeens behoort tot de groep van de Indo-Europese talen waarin het een onafhankelijke tak vormt binnen de Indo-Europese taalfamilie. Volgens de laatste census van 2001 spreekt 97,7% als moedertaal Armeens, 1% Koerdisch en 0,9% Russisch. [12]

Religie[bewerken]

Armenië is het eerste land ter wereld dat het christendom aannam als staatsreligie, dit gebeurde in 301.

94,7% van de inwoners van Armenië behoren tot de Armeens-apostolische Kerk. Daarnaast zijn 4% aanhanger van andere christelijke kerken, onder meer de Russisch-orthodoxe Kerk, de Armeens-katholieke Kerk en protestantse Kerken. De Jezidi's maken 1,3% van de bevolking uit. [12]

Cultuur[bewerken]

Kunst[bewerken]

Een schilderij van Ivan Aivazovski

Armenië kent een kunstgeschiedenis die 4500 jaar teruggaat.[13] In Armenië kom je veel vroegchristelijke bouwkunst tegen. Bekend zijn de traditionele chatsjkars. (Zie verder onder Bezienswaardigheden een lijst van bekendste vroegchistelijke gebouwen.)

Bekende Armeense kunstschilders zijn Martiros Sarian, Minas Avetisian, Gevorg Basjinjagian, Vardges Sureniants, Jervand Kotsjar en Hakob Hakobian. Daarnaast zijn bekende schilders als Ivan Aivazovski (Rusland), Arshile Gorky (Verenigde Staten), Jean Carzou (Frankrijk) van Armeense afkomst. Ivan Aivazovski was bijvoorbeeld een van de bekendste zeeschilders van zijn tijd en woonde in Feodosija. Zijn schilderijen zijn te vinden in door hem gestichte galerij in Feodosija, in het Russisch Museum in Sint-Petersburg, de Tretjakov-Galerij in Moskou het Nationaal Museum in Jerevan.

Eten en drinken[bewerken]

Eten en drinken is een belangrijk onderdeel van het leven in Armenië. De Armeense keuken is gevarieerd en de gerechten worden bereid met verse ingrediënten. Traditionele specialiteiten zijn: lavash (zacht en dun brood), chechil (traditionele kaas), kufta (rauwe vleesschotel, vergelijkbaar met tartaar), ghapama (pompoenstoofpot gevuld met gekookte rijst en gedroogd fruit), harissa (gerecht met gekookte kipfillet), dolma (met gehakt gevulde druivenbladeren of koolbladeren). Van de alcoholhoudende dranken wordt vooral lokaal geproduceerde cognac (de nationale sterke drank in Armenië), wodka en rode wijn geconsumeerd.

Sport[bewerken]

Boksen, kickboksen, karate, worstelen en gewichtheffen zijn de belangrijke sporten in Armenië, alhoewel voetbal ook steeds populairder wordt. Jaarlijks worden er veel sporters uit Armenië Europees en wereldkampioenen in diverse vecht- en krachtsporten. Schaken is een andere populaire (denk)sport in Armenië, zo zijn er veel grootmeesters van Armeense komaf. De meest succesvolle grootmeester die Armenië in zijn geschiedenis kende was Tigran Petrosjan. Hij was wereldkampioen van 1963 tot en met 1969.

Economie[bewerken]

Armeense munten van 500 dram (ongeveer gelijkwaardig aan 1 euro)

Volgens de Economic Freedom Index staat Armenie in de wereldranglijst van 177 landen op de 38ste plaats. De score voor economische vrijheid in 2013 is 69.4. Dat is een toename van 0.6 vergeleken met een jaar eerder.[14] Tussen 2010 en 2012 groeide de economie van het land jaarlijks circa 2,5%. Een belangrijke handelspartner van Armenië is het relatief kleine Israël. Armenië ontvangt 4,8% van zijn import uit Israel en exporteert 7,1% naar dit land.[15]

Toerisme[bewerken]

De langste kabelbaan ter wereld

Armenië wordt ieder jaar door ongeveer een half miljoen toeristen bezocht. De meeste toeristen zijn Armeniërs die in de diaspora leven. Daarnaast komen ook veel Iraniërs naar Armenië, sommigen vanwege (een zoektocht naar) hun Armeense identiteit, en voor anderen vormt het land een ontsnapping aan de strenge regels voor onder andere kleding in Iran. Armeense wijnen zijn tevens zeer populair in Noord-Iran, en vormen lucratieve smokkelwaar. Het noorden van Armenië is zeer groen en bergachtig, en was al voor sovjettijden een populaire bestemming. Tegenwoordig zijn de sovjet-resorts er vervangen door homestays en kleine hotels, en worden de kloosters en kerken gerestaureerd. Een groot deel van het gebied is tot nationaal park verklaard. In het zuiden van Armenië bevindt zich de langste kabelbaan ter wereld.[18] De kabelbaan is maar liefst 5,7 kilometer lang en een enkele reis duurt elf minuten. Armenië wil in de komende jaren meer toeristen aantrekken uit Europa. In 2012 bezochten 843.330 toeristen waarvan 21,8% uit landen van de voormalige Sovjet-Unie, 38,4% uit EU-landen en 39,8% uit overige landen. [19]

Politiek[bewerken]

Politieke partijen[bewerken]

  • Partijen met zetelaantallen: Republikeinse Partij 40, Orinaz Jerkir Regel van de Wet 19, Gerechtigheid (Adartyun, verbond van oppositiepartijen) 15, Armeense Revolutionaire Vereniging 11, Nationale Eenheid 9, overige partijen 22, onafhankelijken 14, vacant 1.
  • Regeringspartijen: Republikeinse Partij, Orinaz Jerkir, Armeense Revolutionaire Vereniging. Ook de meeste onafhankelijke kandidaten ondersteunen president Sarkisian en de regering.

De 'Republikeinse Partij van Armenië' (Armeens: Hajastani Hanrapetakan Kusaktsutjun, HHK) is een conservatieve politieke partij. Ze was de eerste politieke partij in het onafhankelijke Armenië, gesticht op 2 april 1990 en geregistreerd op 14 mei 1991. Bij de verkiezingen van 25 mei 2003 kreeg de partij 23,5% van de stemmen, en behaalde daarmee 31 van de 131 zetels.

De partij 'Gerechtigheid' (Ardarutjun) is een progressieve electorale coalitie. Bij de verkiezingen van 25 mei 2003 kreeg de partij 13,6% van de stemmen, en behaalde daarmee 14 van de 131 zetels.

De partij 'Regel van de Wet' (Orinants Erkir) is een centrumpartij, geleid door Artur Baghdasarian. Bij de verkiezingen van 25 mei 2003 kreeg de partij 12,3 van de stemmen, en behaalde daarmee 19 van de 131 zetels.

De partij 'Armeense Revolutionaire Federatie' (ARF) (Hay Heghapochakan Dasjnaktsutjun, HJD) werd gesticht in Tiflis (Tbilisi in het huidige Georgië) in 1890 door Christapor Mikaelian, Stepan Zorian en Simon Zavarian. De partij is werkzaam in Armenië en in alle landen waar er Armeniërs wonen, onder meer in Libanon en in Nagorno-Karabach. De ARF is een socialistische partij en lid van de Socialistische Internationale. In het programma van deze partij ligt de klemtoon op educatieve en humanitaire projecten.

Politieke situatie[bewerken]

Zowel bij de presidentsverkiezingen als bij de parlementsverkiezingen van 2003 was er zowel in binnen- als buitenland (OVSE en Raad van Europa) kritiek op het onvoldoende democratische karakter. Een grondwetswijziging die volgens de oppositie de macht van de president verder zou hebben uitgebreid, slaagde er bij een referendum niet in het quorum van voorstemmen van 1/3 van de bevolking te bereiken.

In de buitenlandse politiek en economie is het land sterk van Rusland afhankelijk, maar zoekt thans ook tot de Verenigde Staten toenadering. De economische groei is sterk toegenomen met 13,9% in 2005. Sinds 1 januari 2006 behoort Armenië tot de groep van ‘middle income countries’.[20] Mede vanwege de gemeenschappelijke historische kenmerken en de geopolitieke ligging te midden van een overwegend islamitische regio heeft het land een goede relatie met Israël.

Armenië is een land dat sinds kort graag wil meedoen met het Westen. De Armeense Publieke Radio en Televisie is een "actief lid" van de European Broadcasting Union geworden. Hierdoor kan ze deelnemen aan onder andere het Eurovisiesongfestival. Dit is in 2006 voor het eerst gebeurd. In 2010 won Armenië het 8e Junior Songfestival dankzij Vladimir Arzumanyan met het nummer 'mama'. Om die reden was het land in 2011 de organisator van het 9e Junior Eurovisiesongfestival.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Het logo van Air Armenia

De luchtvaartmaatschappijen van Armenië zijn Air Armenia en Armavia.

Het wegennet van Armenië is een dicht, maar slecht onderhouden netwerk. De grenzen met Azerbeidzjan en Turkije zijn gesloten vanwege het conflict om Nagorno-Karabach.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Armenië

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Verenigde Naties 2011
  2. (en) Laatste census 10 oktober 2001 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2013 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. (en) [1]
  5. Kurkjian, Vahan, History of Armenia, 1964, Armenian General Benevolent Union, Michigan, 1958 Geraadpleegd op 2009-07-22.
  6. (en) Travel Armenia - Bagratuni Dynasty
  7. (en) BBC News - Armenian genocide dispute
  8. Managing21 - Armenië, een vergeten land?
  9. [2] Armenian, Azerbaijani Leaders Meet On Karabakh In Moscow (Radio Free Europe (July 17, 2009)
  10. Vrede Armenië en Turkije wekt ook woede, De Volkskrant, 2009-10-09
  11. 'Eerst geschil Nakorno-Karabach oplossen', De Standaard, 2009-10-11
  12. a b c CIA World Factbook: Armenia, people
  13. Sjabloon:Arts of Armenia
  14. [3]
  15. CIA World Factbook: Armenia
  16. wikinvest.com/currency/EUR/AMD
  17. a b c CIA World Factbook: Armenia#Economy
  18. "World's longest cable car line opens" The Sydney Morning Herald, 18 oktober 2010
  19. [4]
  20. [5]