Genocide

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schedels van slachtoffers van de Rwandese genocide van 1994 in Nyamata.
Het naziconcentratiekamp van Buchenwald (24 april 1945)

Genocide (of volkerenmoord) is een oorlogsmisdaad die verboden is volgens het internationaal recht. Onder genocide wordt tevens massamoord verstaan, als deze het gevolg is van xenofobie.

De Verenigde Naties namen in 1948 het Verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide aan, waarin genocide wordt verboden. Deze conventie definieert in artikel 2 genocide als:

Aanhalingsteken openen

'een van de volgende handelingen, gepleegd met de bedoeling om een nationale, etnische, godsdienstige groep, dan wel een groep, behorende tot een bepaald ras, geheel of gedeeltelijk als zodanig te vernietigen: 'het doden van leden van de groep; het toebrengen van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel aan leden van de groep; het opzettelijk aan de groep opleggen van levensvoorwaarden die gericht zijn op haar gehele of gedeeltelijke lichamelijke vernietiging; het nemen van maatregelen, bedoeld om geboorten binnen de groep te voorkomen en het gewelddadig overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep.'[1]

Aanhalingsteken sluiten

Genocide en theorie[bewerken]

De term genocide is gemunt door de Joods-Poolse jurist Raphael Lemkin in zijn in 1944 in de Verenigde Staten uitgegeven boek Axis Rule in Occupied Europe. Het is een combinatie van het Griekse woord genos (ras, natie of volk) en het Latijnse caedere (vellen, doden, vermoorden).[2] Genocide wordt vaak verward met etnische zuiveringen, maar daarvoor kan ook 'slechts' een gedwongen verhuizing volstaan.

Dr. Gregory H. Stanton is al bijna zijn hele leven bezig met het bestrijden, voorkomen en aan de kaak stellen van genocide. Stanton richtte in 1999 de 'Genocide Watch' op, waarvan hij ook voorzitter is. Daarvoor was hij voorzitter (en oprichter) van het 'Cambodian Genocide Project'. Stanton ziet genocide als een glijdende schaal. Een situatie gaat niet in één keer van vreedzaam naar een situatie waar groepen mensen elkaar uitmoorden. Stanton noemt genocide een proces waarbinnen hij acht stadia onderscheidt: classificatie, symbolisatie, dehumanisatie, organisatie, polarisatie, voorbereiding, vernietiging en ontkenning. Volgens Stanton verloopt elke genocide ongeveer langs deze lijn. Staten - zowel nationaal als internationaal - zouden daarop bedacht moeten zijn en ingrijpen zodra een proces van genocide wordt ingezet. Door de internationaal gehanteerde definitie van de Verenigde Naties (zie boven) wordt nu meestal met ingrijpen gewacht tot stadium zeven (de vernietiging) is ingetreden omdat er voordien nog niet gesproken 'mag' worden van genocide.

Historische genocides[bewerken]

In publicaties van de afdeling Holocaust- en Genocidestudies van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie worden de volgende genocides genoemd[3][4]:

Duits Zuidwest-Afrika[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Namibische genocide 1904 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tussen 1904 en 1907 probeerde de Duitse kolonisator de Herero- en Nama-stammen uit te roeien. Na een heftige strijd werden overgebleven Herero's en Nama's onder erbarmelijke omstandigheden in concentratiekampen opgesloten. Delen van de beide volkeren bleven bestaan. De genocide hield door interventie van regeringsfunctionarissen op, maar werd voortaan ook verzwegen door de Duitse koloniale macht en vele latere Europees-Duitse regeringen. In 2004 erkende de Duitse regering deze gebeurtenissen als genocide.

Armenië (Ottomaanse Rijk)[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Armeense genocide voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn in het Ottomaanse Rijk zeer veel Armeniërs omgekomen als gevolg van rechtstreekse moord en gedwongen verhuizing. Het precieze aantal blijft omstreden maar de schattingen variëren tussen 500 000 en 1 500 000 personen. Deze gebeurtenissen worden vrij algemeen omschreven als de Armeense genocide. Het officiële standpunt van de huidige Turkse regering is dat er van genocide geen sprake was, hoewel ook sommige Turkse historici bevestigen dat er een genocide plaatsvond.

Naast Armeniërs kwamen ook veel Pontische Grieken, Aramese en Assyrische christenen om het leven. Het Ottomaanse systeem registreerde geen nationaliteit maar religie, wat precieze schattingen naar de aantallen omgekomen Armeniërs bemoeilijkt. De bendes van losgelaten gevangenen, soldaten en de Koerdische milities die de slachtingen hebben verricht keerden zich tegen alle Christelijke minderheden die ervan verdacht werden de Russen (waar het Ottomaanse Rijk voortdurend mee in oorlog was) te steunen of onafhankelijkheid na te streven. Dit is ook de reden dat Islamitische minderheden als de Koerden, Arabieren en Pontische Grieken (ten oosten van Trabzon) niet werden vermoord of gedwongen te verhuizen.

Sovjet-Unie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Holodomor voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Stalin wordt er van beschuldigd bewust een hongersnood in onder andere de Oekraïne, Noordelijke Kaukasus (o.a. de zogenoemde 'Zwarte Tafels' bij de Koeban-Kozakken), Wolgaregio, Zuidelijke Oeral, West-Siberië en in Kazachstan te hebben gecreëerd als onderdeel van zijn plan om de collectivisatie gedwongen door te voeren onder de gehele bevolking van de Sovjet-Unie. Hierbij kwamen vele miljoenen burgers in het begin van de jaren dertig om. Op 28 november 2006 werd een motie aangenomen door het Oekraïense parlement om deze Holodomor voortaan als genocide van de Sovjet-Unie tegen Oekraïne te kwalificeren. Ook de dood van meer dan een kwart van de 4 miljoen Kozakken tussen 1926 en 1939 als gevolg van hongersnood, de sedentarisering en het onderbrengen van dit nomadenvolk in kolchozen wordt gezien als een aan Stalin toe te schrijven tragedie.

Vervolging van Joden en zigeuners door Nazi-Duitsland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Holocaust (wereldoorlog) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Nuvola single chevron right.svg Zie Zigeunervervolging voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nazi-Duitsland en, in mindere mate, zijn bondgenoten probeerden van 1941 tot 1945 systematisch de Joden (6 miljoen) en zigeuners uit te roeien. De moorden vonden grotendeels plaats in concentratie- en vernietigingskampen. Hitler nam het besluit tot vernietiging van het Europese Jodendom tijdens de Wannseeconferentie in Berlijn in januari 1942. Vanaf dat moment kon gesproken worden van een van tevoren beraamde en systematisch uitgevoerde genocide.

Op 16 december 1942 bepaalde Himmler dat alle zigeuners gedeporteerd moesten worden naar Auschwitz-Birkenau. Omdat er in veel landen voor de Tweede Wereldoorlog geen registratie van de zigeuners was, is onbekend hoeveel er zijn omgekomen. Naar schatting zijn tussen de 400.000 en 500.000 zigeuners omgebracht.

Moderne genocides[bewerken]

De volgende genocides hebben geleid tot vervolging door het Internationaal Strafhof:

Cambodja[bewerken]

Tijdens de heerschappij van de Rode Khmer, onder leiding van Pol Pot, werden er tussen twee miljoen en drie miljoen, onder andere ideologische verdachte groepen, etnische minderheidsgroepen, voormalige ambtenaren, boeddhistische monniken, intellectuelen en vluchtelingen vermoord. Dit is de grootste genocide ter wereld in percentage van de bevolking van het eigen land.

Oorlogen in Joegoslavië[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Oorlogen in Joegoslavië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tijdens de Oorlogen in Joegoslavië vond er op verschillende plekken in het voormalige land oorlogsmisdaden plaats. Een ervan was tijdens de Val van Srebrenica, waarbij ongeveer 8000 moslimjongens en -mannen uit de enclave vermoord werden. Deze moorden vonden plaats op 11 juli 1995 en de dagen erna, nadat Bosnische Serviërs troepen de controle over de enclave die bescherming genoot van Nederlandse blauwhelmen hadden verworven.

Op 26 februari 2007 omschreef het Internationaal Gerechtshof te Den Haag, het belangrijkste juridisch orgaan binnen de VN, het bloedbad van Srebrenica van juli 1995 als genocide.

Er vond ook vervolging van Serviërs in Kroatië plaats. Kroatische troepen brandden huizen af en de lokale Servische bevolking in de Krajina-regio in Kroatië werd uitgemoord. Servische troepen vermoordden op hun beurt vele Kroatische burgers in zuidelijk Kroatië en Bosnië.

Rwanda en Burundi[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Rwandese genocide voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1994 woedde in Rwanda en in 1993 en 1999 in Burundi een hevige burgeroorlog. In 1994 mondde dit in Rwanda uit in genocide, in een periode van ongeveer 3 maanden werden op systematische wijze 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's door het Rwandese leger en Hutu-milities (zoals de Interahamwe) vermoord. Op 16 juni 2006 werd deze genocide ook officieel erkend door de hogerberoepscommissie van het Rwanda-tribunaal.

Soedan[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie conflict in Darfoer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het conflict in Darfoer wordt door de VS en enkele mensenrechtenorganisaties een genocide genoemd, terwijl dat nog niet wordt erkend door de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie. De vraag is niet of de Arabische Janjaweed met regeringssteun de niet-Arabische bevolking van Darfoer in West-Soedan uitmoordt, maar of men dit genocide noemt of misdaden tegen de menselijkheid.

Bibliografie[bewerken]

  • Luc Reychler, De volgende genocide, Universitaire Pers, Leuven, 2004.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Originele Engelstalige tekst: any of the following acts committed with intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnical, racial or religious group, as such: 'Killing members of the group; Causing serious bodily or mental harm to members of the group; Deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; Imposing measures intended to prevent births within the group; and forcibly transferring children of the group to another group'.
  2. Lemkin, Raphael, Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, ingezien op 20 november 2014
  3. Maria van Haperen (2009): Wat is genocide, Centrum voor Holocaust en Genocidestudies
  4. Barbara Boender, Wichert ten Have (red.) (2012): De Holocaust en andere genociden, NIOD en Amsterdam University Press