Proces van Neurenberg

Het Proces van Neurenberg: de beklaagdenbank

Internationaal Recht

Verdragen Geneefse Conventies 1864 1906 1929 1949 A.P. 1977 A.P. 1977 A.P. 2005 Haagse Conventies Haags Adoptieverdrag 1961 1980 1996 Haagse Regels Landoorlogreglement Verenigde Naties Handvest 1945 Status van vluchtelingen 1951 Anti-discriminatieverdrag 1965 Burgerrechten en politieke rechten 1966 Economische, sociale en culturele rechten Vrouwendiscriminatie 1979 Maritiem recht Rechten van het kind 1989 Gerechtshoven Internationaal Internationaal Gerechtshof Internationaal Strafhof Permanent Hof van Arbitrage Permanent Hof van Internationale Justitie Europa Hof van Justitie van de Europese Unie Europees Hof voor de Rechten van de Mens Amerikaans Inter-Amerikaans Hof voor de Mensenrechten Tribunalen Tweede Wereldoorlog Proces van Tokio Neurenberg, hoofdproces Neurenberg, overigen IG Farbenproces Tribunalen Burundi Cambodja Joegoslavië Libanon Rwanda Sierra Leone Organisaties Haagsche Academie voor Internationaal Recht Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht Institut de Droit International  Interparlementaire Unie The Hague Forum for Judicial Expertise The Hague Institute for Global Justice T.M.C. Asser Instituut Volkerenbond Verenigde Naties Geschiedenis Oudheid Ius gentium 16e eeuw Jean Bodin Francisco Suárez Fernando Vazquez de Menchaca Francisco de Vitoria 17e eeuw Hugo de Groot De iure belli ac pacis Mare Liberum Samuel von Pufendorf 18e eeuw Emer de Vattel Du Droit des Gens Cornelis van Bijnkershoek Immanuel Kant Francis Lieber Lieber Code Georg Friedrich von Martens Abbé de St.Pierre Christian Wolff 19e eeuw Jeremy Bentham Tobias Asser William Randal Cremer Guillaume Henri Dufour Henri Dunant Gustave Rolin-Jaequemyns Gustave Moynier 20e eeuw Frédéric Passy Paul d'Estournelles de Constant Elihu Root Woodrow Wilson Veertien Punten

Beluister

(info)

Het Proces van Neurenberg is het in de Duitse stad Neurenberg gehouden proces tegen 24 kopstukken van het naziregime uit de Tweede Wereldoorlog.

Inleiding

Omdat het eigenlijk om meerdere processen ging wordt ook wel gesproken van de Neurenbergse processen. Het proces werd geleid door de Grote Vier: de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De overige geallieerde landen stuurden waarnemers. De rechtbank werd het Internationale Militaire Tribunaal genoemd. Het proces begon op 20 november 1945 en duurde tot 1 oktober 1946, toen het vonnis werd uitgesproken. Tijdens dit proces waren verschillende betrokkenen actief.

De Grote Vier baseerden dit proces in grondslag op de Verklaring van Moskou. Deze verklaring maakt onderscheid tussen grote oorlogsmisdadigers, waaronder verstaan werd diegenen wier misdrijven niet aan een bijzondere geografische plaats verbonden waren.

Critici hebben wel getracht de legitimiteit van dit proces aan te vechten door aan te voeren dat door de geallieerde troepen bedreven misdaden niet vervolgd werden, en door te stellen dat veroordeling van tevoren al vastgestaan zou hebben. Dit laatste wordt in belangrijke mate ontkracht doordat verschillende gedaagden vrijgesproken zijn en anderen tot relatief lichte straffen veroordeeld werden. Thans wordt het Tribunaal van Neurenberg algemeen beschouwd als belangrijk beginpunt van het internationaal strafrecht.

Het Proces van Neurenberg is wel het bekendste, maar niet het enige proces dat na de Tweede Wereldoorlog in Neurenberg gehouden werd. In Neurenberg werden ook andere processen gevoerd, niet voor het Internationale Militaire Tribunaal maar voor Amerikaanse militaire rechtbanken. Deze vervolgprocessen vonden wel in dezelfde ruimte plaats; zie het artikel Processen van Neurenberg.

Gedaagden

Enkele gedaagden tijdens het proces. Voorste rij v.l.n.r.: Göring, Hess, Von Ribbentrop en Keitel. Tweede rij v.l.n.r.: Dönitz, Raeder, Von Schirach en Sauckel

Naam	Functie
Hermann Göring	plaatsvervanger van Adolf Hitler, leider van de Luftwaffe en rijksmaarschalk
Karl Dönitz	Duits groot-admiraal van de Kriegsmarine en opvolger van Hitler
Albert Speer	Hitlers rijksarchitect en latere minister van Bewapening
Arthur Seyss-Inquart	rijksminister van Buitenlandse Zaken, rijkscommissaris voor bezet Nederland, nauw betrokken bij de Oostenrijkse annexatie
Rudolf Hess	nazi van het eerste uur, plaatsvervanger van Adolf Hitler tot 1941, medewerker aan Mein Kampf
Hans Frank	generaal-gouverneur van bezet Polen
Joachim von Ribbentrop	naziminister van Buitenlandse Zaken
Franz von Papen	diplomaat en vicekanselier in 1933, ambassadeur in Wenen en Ankara
Ernst Kaltenbrunner	SS-generaal
Julius Streicher	hoofdredacteur van het nazitijdschrift Der Sturmer
Erich Raeder	Duits groot-admiraal van de Kriegsmarine
Baldur von Schirach	leider van de Hitlerjugend
Fritz Sauckel	rijksstadhouder in Thüringen en chef van de Arbeidersinzet
Alfred Jodl	kolonel-generaal in het Duitse leger, medeondertekenaar van Duitse capitulatie
Hjalmar Schacht	Duits minister van Economische Zaken
Walther Funk	staatssecretaris van Propaganda en minister van Economische Zaken
Wilhelm Keitel	veldmaarschalk in het Duitse leger en medeondertekenaar van de Duitse capitulatie
Konstantin von Neurath	minister van Buitenlandse Zaken tot 1938
Wilhelm Frick	minister van Binnenlandse Zaken
Hans Fritzsche	chef van de Radiosectie van het ministerie van Propaganda
Robert Ley	chef van de Arbeidersdienst
Alfred Rosenberg	minister van de Duitse bezette gebieden in Oost-Europa
Martin Bormann	Reichsleiter en privésecretaris van Hitler, was niet persoonlijk aanwezig

De Duitse militaire industrieel Gustav Krupp werd vanwege zijn zwakke gezondheid niet vervolgd.

Ook de NSDAP, de SS, de SA, de Duitse legerleiding, SD, Gestapo en andere naziorganisaties stonden terecht.

Niet gedaagd

De volgende nazikopstukken werden niet gedaagd in het Proces van Neurenberg:

• Adolf Hitler (Führer en dictator van nazi-Duitsland, opperbevelhebber van de Wehrmacht, pleegde op 30 april 1945 zelfmoord in de Führerbunker in Berlijn)
• Heinrich Himmler (leider van de SS en Gestapo, werd aanvankelijk wel gedaagd maar pleegde zelfmoord op 23 mei 1945 nadat hij gevangengenomen was door de Britten)
• Joseph Goebbels (minister van Propaganda, een van de fanatiekste nazi's, pleegde in de nacht van 1 op 2 mei samen met zijn vrouw Magda zelfmoord in Hitlers bunker in Berlijn nadat zij hun zes kinderen gedood hadden)
• Adolf Eichmann (een van de verantwoordelijken voor de Holocaust, gevlucht naar Argentinië, in 1960 door Israëlische geheimagenten ontvoerd, in 1961 in Israël ter dood veroordeeld en in 1962 ter dood gebracht)

Rechters

De geallieerden hadden elk twee rechters (één rechter en één plaatsvervanger) aangewezen.

1. Francis A. Biddle en John J. Parker voor de Verenigde Staten
2. Iona T. Nikitsjenko en Aleksander F. Volchkov voor de Sovjet-Unie
3. Sir Geoffrey Lawrence en Norman Birkett voor Groot-Brittannië
4. Henri Donnedieu de Vabres en Robert Falco voor Frankrijk

Geoffrey Lawrence was de voorzitter van de rechtbank. Het hoofd van het team van aanklagers was een Amerikaan: Robert H. Jackson.

Misdaden

De verdachten stonden terecht voor

• samenzwering,
• misdaden tegen de vrede,
• misdaden tegen de menselijkheid,
• oorlogsmisdrijven.

Het is van belang hierbij op te merken dat de rechters het verweer Befehl ist Befehl (bevel is bevel) ten principale hebben verworpen.

Een ander verweer van de verdachten was, dat het legaliteitsbeginsel geschonden werd. Immers, zowel nationaal- als internationaalrechtelijk bestonden er geen wetten of verdragen tegen wat zij gedaan hadden (er waren overigens wel al verdragen tegen strijdgassen en dumdumkogels, maar dat deed hier niet ter zake). Ook dit verweer werd van de tafel geveegd met een beroep op het natuurrecht: bepaalde rechtsregels zouden van alle tijden zijn en gelden voor alle volkeren. De gedaagden noemden dit Siegerjustiz (het recht volgens de overwinnaar). De verdachten werden veroordeeld volgens het Handvest van Neurenberg, dat ook wel eens het grondbeginsel van het internationaal recht genoemd wordt.

Vonnissen

Amerikaanse filmopnamen met de gerechtelijke uitspraken van het Proces van Neurenberg

Op 1 oktober 1946 werden de vonnissen voorgelezen.

• Ter dood werden veroordeeld (12): Göring, Von Ribbentrop, Kaltenbrunner, Frank, Streicher, Jodl, Seyss-Inquart, Keitel, Rosenberg, Frick, Bormann en Sauckel.
  • Bormann was niet aanwezig en werd bij verstek veroordeeld. Later zou blijken dat hij toen al dood was.
  • Göring pleegde zelfmoord in zijn cel voordat het vonnis kon worden voltrokken.
• Levenslang (3): Hess, Funk en Raeder.
• 20 jaar (2): Von Schirach en Speer.
• 15 jaar (1): Von Neurath
• 10 jaar (1): Dönitz
• Vrijspraak (3): Von Papen, Schacht en Fritzsche. Deze drie werden direct alsnog door de Duitse politie opgepakt en tot celstraffen veroordeeld, waarvan ze overigens maar een klein deel uitzaten.
• Geen uitspraak (2):
  • Krupp, was vanwege zijn zwakke gezondheid niet berecht.
  • Ley, pleegde zelfmoord gedurende het proces.

De NSDAP, Gestapo, SA, SD, SS en andere naziorganisaties werden tot misdadige organisaties verklaard en opgeheven.

Getuigen

• Rudolf Höss (kampcommandant van vernietigingskamp Auschwitz), stond niet terecht, maar was kroongetuige omtrent de misdaden in vernietigingskamp Auschwitz. Bij een later proces werd hij ter dood veroordeeld.

Executie van de doodvonnissen

Op 16 oktober 1946 werden de veroordeelden ter dood gebracht in Neurenberg nabij het gerechtsgebouw waar de processen plaats hadden gevonden. De doodvonnissen werden uitgevoerd door sergeant James C. Woods. De veroordeelden werden opgehangen volgens het principe van een lange val, waarna de nek brak. Volgens de officiële rapporten ging alles volgens plan, maar tegenwoordig wordt wel beweerd dat dat niet het geval was en dat Woods de val met opzet korter had gemaakt, zodat de veroordeelden zouden sterven door verstikking. De tijd tussen de executie en doodverklaring was namelijk erg lang: Ribbentrop hing 14 minuten voordat hij stierf, Keitel 24 minuten. Frick sloeg in zijn val met het gezicht tegen de rand van het gat. De lichamen van de ter dood veroordeelden werden enkele uren nadat Seyss-Inquart als laatste stierf naar het crematorium van het Ostfriedhof in München gebracht, waar zij werden verbrand. De as werd verstrooid over de Isar.

Nuremberg (miniserie)

De Processen van Neurenberg werden in 2000 verfilmd in de driedelige miniserie Nuremberg, met onder anderen Alec Baldwin als de hoofdaanklager Robert Jackson. Deze film was gebaseerd op het boek Nuremberg: Infamy on trial van Joseph E. Persico uit 1994.

Zie ook

• Proces van Tokio
• Artsenproces

Externe links

• Nederlandstalige vertalingen van processtukken
• Woordelijke procesverslagen