Vicekanselier (Duitsland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Vicekanselier van Duitsland (Duits: Vizekanzler), is de plaatsvervanger van de bondskanselier (Bundeskanzler). Wanneer de bondskanselier afwezig is vervult de vicekanselier diens taken, zoals het voorzitten van de kabinetsvergaderingen. De vicekanselier is een van de bondsministers en heeft verder geen speciale rechten.

Geschiedenis[bewerken]

Per wet van 17 maart 1878 werd de rijkskanselier gemachtigd om een plaatsvervanger in te zetten: Allgemeiner Stellvertreter des Reichskanzlers. Sinds oktober 1918 had de plaatsvervanger het recht om in het parlement op te treden.

De historisch meest bekende vicekanselier is Franz von Papen, die in 1933 vicekanselier van Adolf Hitler werd. Von Papen dacht dat hij Hitler kon controleren, omdat hij als vicekanselier aan de kabinetszittingen mocht deelnemen, maar vooral omdat hij - zoals hij geloofde - het bijzondere vertrouwen van rijkspresident Hindenburg genoot. Na het aftreden van Von Papen op 1 juli 1934 heeft kanselier Hitler geen nieuwe plaatsvervanger benoemd.

In de Grondwet van 1949 bepaalt artikel 69 lid 1 dat de bondskanselier een van de bondsministers als zijn plaatsvervanger benoemt. Het begrip is officieel Stellvertreter des Bundeskanzlers, maar het taalgebruik is algemeen Vizekanzler.

Recht en praktijk[bewerken]

Wanneer de bondskanselier afwezig is vervult de vicekanselier diens taken, zoals het voorzitten van de kabinetsvergaderingen. Wanneer een bondskanselier aftreedt of overlijdt, dan volgt de vicekanselier hem echter niet automatisch op. In zo een geval geeft de bondspresident een van de zittende ministers de opdracht om de taken van bondskanselier commissarisch te vervullen, totdat de Bondsdag een nieuwe Bondskanselier heeft gekozen (artikel 69 lid 3). In de realiteit echter houdt de bondspresident zich gewoon aan de aangewezen vicekanselier.

De titel van vicekanselier is in de praktijk vooral een eretitel. Het is gewoonte dat de kleinere coalitiepartij die titel voor een van haar ministers krijgt. Sinds 1966 eist de kleinere partij meestal de ministerspost van buitenlandse zaken en ook het vicekanselierschap op voor haar voorzitter. In dat jaar werd SPD-voorzitter Willy Brandt minister van buitenlandse zaken en vicekanselier onder de christendemocraat Kurt Georg Kiesinger. Alleen de vicekanseliers Jürgen Möllemann in 1992/93 en Franz Müntefering in 2005/2007 hadden andere ministeries en waren geen partijvoorzitters; Joschka Fischer was minister van buitenlandse zaken, maar nooit voorzitter van zijn partij, alleen de facto de partijleider.

Lijst van vicekanseliers sinds 1878[bewerken]

Persoon periode partij
Duitse Keizerrijk 1878-1918
Otto Graf zu Stolberg-Wernigerode 1 juni 1878 - 20 juni 1881
Karl Heinrich von Boettlicher 20 juni 1881 - 1 juli 1897
Arthur Graf von Posadowsky-Wehner 1 juli 1897 - 24 juni 1907
Theobald von Bethmann-Hollweg 24 juni 1907 - 14 juli 1909
Clemens von Delbrück 14 juli 1909 - 22 mei 1916
Karl Hellferich 22 mei 1916 - 9 november 1917
Friedrich von Payer 9 november 1917 - 10 november 1918 FVP
Weimarrepubliek 1918-1933/Derde Rijk 1933-1945
Eugen Schiffer 13 februari 1919 - 19 april 1919 DDP
Bernhard Dernburg 30 april 1919 - 20 juni 1919 DDP
Matthias Erzberger 21 juni 1919 - 3 oktober 1919 Centrumpartij
Eugen Schiffer 3 oktober 1919 - 27 maart 1920 DDP
Erich Koch-Weser 27 maart 1920 - 21 juni 1920 DDP
Rudolf Heinze 25 juni 1920 - 4 mei 1921 DVP
Gustav Bauer 10 mei 1921 - 14 november 1922 SPD
Robert Schmidt 13 augustus 1923 - 3 november 1923 SPD
Karl Jarres 30 november 1923 - 15 december 1924 DVP
Oskar Hergt 28 januari 1927 - 12 juni 1928 DNVP
Hermann R. Dietrich 30 maart 1930 - 30 mei 1932 DDP; DStP
Franz von Papen 30 januari 1933 - 7 augustus 1934[1]
Bondsrepubliek Duitsland 1949-heden
Franz Blücher 20 september 1949 - 29 oktober 1957 FDP/FVP
Ludwig Erhard 29 oktober 1957 - 16 oktober 1963 CDU
Erich Mende 17 oktober 1963 - 30 november 1966 FDP
Hans-Christoph Seebohm 8 november 1966 - 30 november 1966 CDU
Willy Brandt 1 december 1966 - 20 oktober 1969 SPD
Walter Scheel 21 oktober 1969 - 16 mei 1974 FDP
Hans-Dietrich Genscher 17 mei 1974 - 17 september 1982 FDP
Egon Franke 17 september 1982 - 1 oktober 1982 SPD
Hans-Dietrich Genscher 1 oktober 1982 - 17 mei 1992 FDP
Jürgen Möllemann 18 mei 1992 - 21 januari 1993 FDP
Klaus Kinkel 21 januari 1993 - 26 oktober 1998 FDP
Joschka Fischer 27 oktober 1998 - 22 november 2005 Bündnis 90/Die Grünen
Franz Müntefering 22 november 2005 - 21 november 2007 SPD
Frank-Walter Steinmeier 21 november 2007 - 27 oktober 2009 SPD
Guido Westerwelle 28 oktober 2009 - 16 mei 2011 FDP
Philipp Rösler 16 mei 2011 - 17 december 2013 FDP
Sigmar Gabriel 17 december 2013 - heden SPD

Verwijzing[bewerken]

  1. Na het aftreden van Franz von Papen bleef het vicekanselierschap tot het einde van het Derde Rijk vacant

Zie ook[bewerken]