Deutsche Zentrumspartei

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Deutsche Zentrumspartei – Älteste Partei Deutschlands gegründet 1870 (Duitse Centrumpartij; kortweg ZENTRUM) is een Duitse katholieke partij (1870-1933; 1945-heden).

Oprichting[bewerken]

In 1848 werd er door democraten in het Duitse Frankfurt een volksvertegenwoordiging opgericht. Onder de liberalen en democraten die zitting namen in het Frankfurter Parlement, waren ook katholieken. Tevergeefs probeerden zij om een homogene fractie te stichten. Vanwege de korte duur van het Frankfurter Parlement, kwam het hier niet van.

In de jaren '60 van de negentiende eeuw was Otto von Bismarck minister-president van Pruisen. Bismarck was een tegenstander van de katholieke emancipatie in Pruisen en dit leidde tot de Kulturkampf. De katholieke parlementariërs in het Pruisische parlement (Landdag) vormden de Katholische Fraktion (KF). Hun voornaamste doel was de katholieke belangen te verdedigen en de Kulturkampf te beëindigen.

In 1870 nam de KF in Pruisen de naam aan van Zentrumspartei. Na de Duitse eenwording in 1871 werd er een landelijke Zentrumspartei opgericht. De Centrumpartij werd vaak kortweg Zentrum of in het Nederlands Centrum genoemd.

De Centrumpartij tijdens het Duitse Keizerrijk[bewerken]

Der Zentrumsmann (karikatuur van Josef Benedikt Engl)

Na de Kulturkampf werd de aanvankelijk progressieve Centrumpartij conservatiever en een partij die de Duitse keizer steunde. Toch was de Centrum-partij eerder bereid om samen te werken met de sociaaldemocraten en linkse liberalen dan de conservatieve Duitse partijen. Het Centrum keerde zich tegen een te overdreven militarisme.

Van 1881 tot 1912 was de Centrumpartij de grootste partij in de Duitse Rijksdag. In Beieren bleef zij ook na die periode grootste partij en was Georg von Hertling er premier.

Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog stemde de Centrum-partij vóór de oorlogskredieten en steunde zij de Duitse oorlogspolitiek. Vanaf 1916 begon de partij echter veel sceptischer te staan tegen de Duitse deelname aan de oorlog en samen met de sociaaldemocraten, de onafhankelijke sociaaldemocraten en de Vooruitgangspartij (linkse liberalen) stemde de partij tegen het beleid van de legerleiding en streefde ze naar "vrede zonder annexaties." Van 1917 tot 1918 was Von Hertling rijkskanselier.

Tijdens de Weimarrepubliek[bewerken]

In oktober 1918 steunde de Centrumpartij het wetsvoorstel om Duitsland om te vormen tot een parlementaire monarchie. In november 1918 aanvaardde de partij de republikeinse staatsvorm. Het partijprogramma werd herzien en de partij legde meer nadruk op sociaal welzijn en de democratie. De partij bleef overwegend katholiek, maar stelde zich ook open voor protestanten en niet-confessionelen. Vrijwel ononderbroken maakte de Centrumpartij van 1918 tot 1933 deel uit van de Duitse rijksregeringen. Daarnaast maakte zij deel uit van de coalitieregeringen in Pruisen. De conservatieve zusterpartij van het Centrum, de Beierse Volkspartij maakte deel uit van de Beierse coalitieregeringen.

De partij bestond tijdens de Weimarrepubliek uit een rechtervleugel (Franz von Papen, Heinrich Brüning enz.) en een linkervleugel (Joseph Wirth, Matthias Erzberger enz.).

In juni 1933 besloot de Centrum-partij onder nationaal-socialistische druk, nadat duizenden leden waren gearesteerd, zichzelf te ontbinden.

Tijdens het Derde Rijk (1933-1945) verkozen veel vroegere Centrum-partijleiders (en leden) de kant van het verzet, waaronder Joseph Wirth en Heinrich Brüning. Anderen collaboreerden met Hitler, zoals Franz von Papen, die reeds voor de ontbinding van de Centrum-partij uit de partij was gestapt. Von Papen was vicekanselier onder Hitler en daarna ambassadeur in Wenen en Ankara).

De Bondsrepubliek Duitsland[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog ging het grootste deel van de Centrumpartij op in de CDU van Konrad Adenauer. In Beieren werd er een zusterpartij opgericht, de CSU van Franz Josef Strauß. Daarnaast bleef een zelfstandige Centrumpartij actief, vooral in de deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen. De partij was tot eind jaren '50 vertegenwoordigd in de Landdag van deze twee deelstaten en in de Bondsdag, ook maakte zij met regelmaat deel uit van de regeringscoalities in Noordrijn-Westfalen. Na deze periode raakte de partij in verval, na 1960 nam de Centrumpartij nog een aantal maal deel aan de verkiezingen voor de Bondsdag of het Europees Parlement, echter zonder veel succes. Bij de laatste Bondsdagverkiezingen in 2005 werden 4010 stemmen behaald (0,01%). Momenteel is de partij alleen vertegenwoordigd in een aantal gemeenteraden.

Voorzitters[bewerken]

Dr. Wilhelm Hamacher 1945-1946
Johannes Brockmann (1x) 1946-1948
Dr. Carl Spiecker 1948-1949
Dr. Fritz Sticker 1949
Helene Wessel 1949-1952
Johannes Brockmann (2x) 1953-1969
Gerhard Ribbeheger (1x) 1969-1974
Gerhard Woitzik (1x) 1974-1986
Adelgunde Mertensacker 1986-1987
Gerhard Ribbeheger (2x) 1987-1996
Gerhard Woitzik (2x) 1996-heden

Zie ook[bewerken]