Beieren
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Vlag | Wapen |
|---|---|
.svg) (Details) |
 |
| Basisgegevens | |
| Hoofdstad: | München |
| Oppervlakte: | 70.551,57 km² |
| Bevolking: | 12.492.568[1] (31-03-2007) |
| Bevolkingsdichtheid: | 177,07 inw./km² |
| ISO 3166-2: | DE-BY |
| Website: | www.bayern.de |
| Politiek | |
| Minister-president: | Horst Seehofer (CSU) |
| Coalitie: | CSU, FDP |
| Stemmen in de Bondsraad: | 6 |
| Locatie in Duitsland | |
 |
|
| Districten | |
 |
|
De Vrijstaat Beieren (Duits: Freistaat Bayern, Beiers: Baian, Latijn: Bavaria) is qua oppervlak de grootste deelstaat (Bundesland) van Duitsland. De deelstaat, in het zuiden van Duitsland gelegen, heeft als hoofdstad München. De vrijstaat is ontstaan uit het hertogdom Beieren, dat deel uitmaakte van de Beierse Kreits.
[bewerken] Geschiedenis
[bewerken] Het eerste stamhertogdom
Beieren ontstond toen een Germaanse stam, de Bajuwaren, in de 6e eeuw n.C. het gebied binnenviel en er een hertogdom stichtte onder de Agilolfingen. In naam zijn de Beieren christen, maar pas na de komst van priesters uit het iers-gallische westen ontstond er een geloofsleven. Bonifatius werd ondersteund door hertog Odilo (734-748) en reorganiseerde of stichtte de bisdommen Regensburg, Salzburg, Freising en Passau. Hertog Tassilo III (748-788) maakte zich los van het Frankische Rijk en onderwierp de Slavische stammen in het Alpengebied. In 788 werd Tassilo door Karel de Grote afgezet en het stamhertogdom ingelijfd bij het Frankischer Rijk. Bij de opdeling van het Frankische Rijk in 843 in het Verdrag van Verdun kwam Beieren ongedeeld bij het Oost-Frankische Rijk onder Lodewijk de Duitser. Binnen het Oost-Frankische Rijk was Beieren het kernland van de koningen.
[bewerken] Het tweede stamhertogdom Beieren (907)
Onder de laatste Karolingen verzwakte het centrale gezag sterk, zodat de Beierse stam het heft weer in eigen handen nam. Markgraaf Luitpold van Karinthië verwierf veel invloed. Zijn zoon Arnulf (907-937) noemde zich hertog van de Beieren en de aangrenzende gebieden. In 920 is Arnulf zelfs tegenkoning van koning Hendrik I. Pas in 938 werd het Duitse gezag in Beieren hersteld. In 947 werd de dynastie van Luitpold op een zijspoor gezet en benoemde koning Otto I zijn broer Hendrik tot hertog. Hiermee was een zijtak van het Saksische keizershuis op de hertogelijke troon gekomen. Onder hertog Hendrik II ontstond er een strijd met keizer Otto II. Hierbij werd in 976 Karinthië van Beieren los gemaakt en tot een afzonderlijk hertogdom verheven. Hertog Hendrik IV werd in 1002 als Hendrik II keizer. Hiermee kwam een einde aan de zelfstandigheid van het hertogdom. Keizer Hendrik IV droeg het hertogdom Beieren in 1070 over aan de Zwabisch-Italiaanse dynastie der Welfen. Onder deze dynastie werd Beieren weer een belangrijke politieke macht. In 1137 verwierf hertog Hendrik X ook het hertogdom Saksen en verder uitgestrekte bezittingen in Toscane. Na de verkiezing van hertog Koenraad van Zwaben tot koning in 1138 brak de strijd tussen de twee machtige vorsten uit. In 1139 ontnam de koning Hendrik zijn Beierse hertogdom en verleende het aan zijn halfbroer Leopold van Babenberg, markgraaf van Oostenrijk. In 1156 krijgt de Welf Hendrik de Leeuw het hertogdom Beieren terug in een verkleinde vorm: het markgraafschap Oostenrijk werd tot een afzonderlijk hertogdom verheven.
[bewerken] Het hertogdom Beieren onder het huis Wittelsbach (1180)
In 1180 werd Hendrik de Leeuw, hertog van Beieren en Saksen, door de keizer afgezet en verbannen. Stiermarken werd vervolgens los gemaakt van Beieren en tot een afzonderlijk hertogdom verheven. Het verkleinde hertogdom Beieren werd overgedragen aan Otto van Wittelsbach. Zijn nakomelingen zouden tot 1918 aan de regering blijven. De hertogelijke macht is in Beieren na 1180 sterk geslonken: de graven en bisschoppen zijn vrijwel onafhankelijk geworden van het hertog. In 1214 werd door het huweijk van hertog Otto II met Agnes van de Palts het paltsgraafschap aan de Rijn verworven. Dit gebied grensde niet aan Beieren en hield een afzonderlijke geschiedenis.
[bewerken] Het hertogdom Beieren na de deling van 1255
Na de dood van hertog Otto II in 1253 deelden zijn zonen in 1255 de bezittingen van het huis Wittelsbach:
- Lodewijk II (overleden in 1294) kreeg Opper-Beieren en het paltsgraafschap aan de Rijn met de keurvorstelijke waardigheid
- Hendrik XIII (I) (overleden in 1290) kreeg Neder-Beieren.
Na de dood van koning Konradijn in 1268 erfden de hertogen van Beieren een groot deel van de landen van de Hohenstaufen met onder andere het graafschap Dillingen en de stad Donauwörth. Na de dood van de beide broers volgt een verdere versplintering van het hertogdom.
Hertog Lodewijk van Opper-Beieren werd in 1294 opgevolgd door zijn zonen:
- Rudolf (overleden in 1319) te München en in de Rijnpalts
- Lodewijk IV (overleden in 1347) te Ingolstadt
Hertog Hendrik I van Neder-Beieren werd in 1290 opgevolgd door zijn zonen:
- Otto III (overleden in 1313)
- Lodewijk II (overleden in 1296)
- Stefan I (overleden in 1310)
Hertog Lodewijk IV had een grote invloed op de Beierse en de Duitse geschiedenis. In 1314 werd hij tot Duits koning gekozen, terwijl zijn broer Rudolf op de tegenpartij stemde. In 1317 werd Rudolf uit München verdreven en door de overwinning bij Mühldorf in 1322 werd de Duitse troonstrijd ten gunste van Lodewijk de Beier beslist. In 1329 werd het huisverdrag van Pavia gesloten. De zonen van de inmiddels overleden keurvorst Rudolf kregen het paltsgraafschap aan de Rijn en het grootste deel van de Beierse Noordgouw (Opper-Palts) toegewezen. De keurvorstelijke waardigheid ging wisselen tussen beide linies. Nadat in 1340 de hertogen van Neder-Beieren waren uitgestorven werd hun land herenigd met Opper-Beieren. Ook buiten Beieren verwierf de dynastie onder keizer Lodewijk vorstendommen: in 1324 het markgraafschap Brandenburg en in 1342 het graafschap Tirol. In 1346 volgden de graafschappen Holland, Zeeland, Friesland en Henegouwen.
[bewerken] Het hertogdom Beieren na de deling van 1349/53
Na de dood van keizer Lodewijk de Beier in 1347 verdeelden zijn zoons in 1349 en 1353 de bezittingen (tweede Beierse deling).
- Lodewijk V (overleden in 1361), keurvorst van Brandenburg (1324-1351) en hertog van Opper-Beieren (1349). Door zijn huwelijk met Margaretha graaf van Tirol.
- Stefan II (overleden in 1375), hertog van Neder-Beieren in Landshut
- Lodewijk VI (overleden in 1365), hertog van Opper-Beieren
- Willem I (overleden in 1389), hertog van Neder-Beieren in Straubing en graaf van Holland
- Albrecht I (overleden in 1404), hertog van Neder-Beieren in Straubing en graaf van Holland
- Otto V (overleden in 1379), keurvorst van Brandenburg (1351-1373)
Vervolgens ging door de Gouden Bul van 1356 de keurvorstelijke waardigheid verloren: deze kwam exclusief aan de oudere linie in de Palts. In 1363 ging Tirol aan het huis Habsburg verloren en in 1373 Brandenburg aan het huis Luxemburg. Na de dood van Willem I in 1389 bleven er nog twee linies over:
- De zonen van Stefan II in heel Opper-Beieren en een deel van Neder-Beieren (uitgestorven in 1777)
- Albrecht II, hertog in Beieren-Straubing en graaf van Holland, Zeeland en Hengouwen (uitgestorven in 1425).
[bewerken] Het hertogdom Beieren na de deling van 1392
Na de dood van hertog Stefan II in 1375 deelden zijn zonen in 1392 de bezittingen (derde Beierse deling)
- Stefan III kreeg Beieren-Ingolstadt (uitgestorven in 1447)
- Frederik kreeg Beieren-Landshut (uitgestorven in 1503)
- Johan II kreeg Beieren-München (uitgestorven in 1777)
Na het uitsterven van Beieren-Straubing in 1425 werd dit gebied in 1429 verdeeld: Beieren-München kreeg de helft en Beieren-Ingolstadt en Beieren-Landshut kregen ieder een kwart. Na het uitsterven van Beieren-Ingolstadt in 1447 werd dit gebied verenigd met Beieren-Landshut.
Na het uitsterven van Beieren-Landshut in 1503 brak de Landshuter Successieoorlog uit. De oorlog ontstond doordat de laatste hertog zijn land in strijd met de huisverdragen niet had vermaakt aan de hertog van Beieren-München, maar aan zijn schoonzoon, paltsgraaf Ruprecht van de Palts. De oorlog werd omvangrijk omdat het koninkrijk Bohemen zich verbond met de Palts en Beieren-München met Württemberg, Ansbach en Neurenberg. In 1505 werd de oorlog beëindigd met de Kölner Schiedsspruch. Een deel van Beieren Landshut gaar daarbij verloren:
- Oostenijk kreeg het land bij de Mondsee met het graafschap rond Kitzbühel, Kufstein en Rattenberg
- Württemberg kreeg de heerlijkheid Heidenheim
- de rijksstad Neurenberg kreeg de ambten Altdorf, Hersbruck en Lauf
- de zonen van paltsgraaf Ruprecht kregen Neuburg, Höchstädt, Monheim, Hilpoltstein, Burglengenfeld en Sulzbach. Deze gebieden vormden het nieuwe vorstendom Palts-Neuburg.
Tijdens de godsdienststrijd speelt Beieren een leidende rol aan de katholieke zijde. De bezetting van de evangelische rijksstad Donauwörth in 1607 is één van de opmaten voor de Dertigjarige Oorlog.
[bewerken] Het keurvorstendom Beieren (1620)
Tijdens de Dertigjarige Oorlog leidde Beieren de Katholieke Liga. In de Boheemse opstand steunde Beieren keizer Ferdinand II. Nadat de troepen van de keizer en de Liga in 1620 de keurvorst van de Palts hebben verdreven uit Bohemen en zijn stamlanden, laat Beieren zich belonen voor de hulp. Op de Regensburger deputatendag van 1620 krijgt de hertog voorlopig de keurvorstelijke waardigheid dit tot dan toe met het Paltsgraafschap aan de Rijn was verbonden. Verder werd het vorstendom Opper-Palts aan Beieren overgedragen als betaling voor de oorlogskosten. In 1628 werd de keurwaardigheid definitief. In de Westfaalse Vrede van 1648 bleven de Opper-Palts en de keurwaarde bij Beieren.
In 1742 werd na het uitsterven van de Habsburgers keurvorst Karel Albrecht tot keizer gekozen onder de naam Karel VII. Oostenrijk bezette daarop München en het land ondervond slechts nadelen van de verkiezing tot keizer. In 1745 stierf de keizer en zijn zoon Max III Jozef sloot direct met Oostenrijk de vrede van Füssen.
Met de dood van Max III Jozef in 1777 stierf het Beierse Hertoglijke Huis uit. Erfgenaam was de keurvorst van de Palts, Karel Theodoor. Hierdoor werden de beide keurvorstdendommen verenigd. Op grond van de bepalingen in de Westfaalse Vrede werd nu de keurvortselijke waardigheid van de Palts opgeheven. De verenigde landen werden wel aangeduid als het keurvorstendom Palts-Beieren. De nieuwe vorst verhuisde met tegenzin van Mannheim naar München. Om de Oostenrijkse aanspraken op de erfenis af te kopen stond hij in het verdrag van Wenen in 1778 Beieren-Straubing en de heerlijkheid Mindelheim aan Oostenrijk af. Verder werd de mogelijkheid open gehouden om de rest van Beieren tegen de Zuidelijke Nederlanden te ruilen. Daarop brak de Beierse Successieoorlog uit. Toen in 1779 Russische deelname aan de oorlog dreigde, gaf Oostenrijk toe. In de Vrede van Teschen van 1779 werd het verdrag van Wenen geannuleerd. Alleen de Innviertel bleef overgedragen aan Oostenrijk.
In 1797 en 1801 gingen alle bezittingen op de linker Rijnoever verloren aan Frankrijk. In 1799 stierf de dynastie opnieuw uit. Het keurvorstendom Palts-Beieren kwam aan de hertog van Palts-Zweibrücken, dia als Max Jozef I de troon besteeg. Hij was tot nu toe een vorst zonder land, want Zweibrücken was in 1797 door Frankrijk ingelijfd.
[bewerken] Beieren en de Reichsdeputationshauptschluss in 1803
Beieren bezette in 1802 een aantal gebieden. Dit werd gelegaliseerd in de Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803. In artikel 2 kreeg Beieren voor het verlies van de Rijnpalts, de hertogdommen Zweibrücken, Simmern en Gulik, de vorstendommen Lautern en Veldenz, het markizaat Bergen op Zoom, de heerlijkheid Ravenstein en de overige in België en de Elzas gelegen heerlijkheden:
- het bisdom Würzburg met de hieronder vermelde uitzonderingen
- de bisdommen Bamberg, Freising, Augsburg
- en van het bisdom Passau de stad Passau en de delen ten westen van de Inn en de Ilz.
- de proosdij Kempten, de abdijen Waldsassen, Ebrach, Irsee, Wengen, Söflingen, Elchingen, Ursberg, Roggenburg, Wettenhausen, Ottobeuren, Kaisersheim en Sankt Ulrich. Verder
- de rijkssteden en rijksdorpen: Rothenburg, Weißenburg, Windsheim, Schweinfurt, Gochsheim, Sennfeld, Kempten, Kaufbeuren, Memmingen, Dinkelsbühl, Nördlingen, Ulm, Bopfingen, Buchhorn, Wangen, Leutkirch en Ravensburg met inbegrip van de vrije lieden op de Leutkircher Heide.
Een grensverdrag, gesloten op 30 juni 1803 te Ansbach tussen het koninkrijk Pruisen en het keurvorstendom Beieren normaliseerde de grenzen met de Pruisische vorstendommen Ansbach en Bayreuth. De voormalige rijkssteden Weißenburg, Dinkelsbühl en Windsheim werden daarbij aan Pruisen afgestaan.
[bewerken] Beieren en de Vrede van Pressburg van 1805
De Vrede van Presburg, gesloten op 15 december 1805 bracht de volgende veranderingen:
- artikel 7: de titel koning van Beieren
- artikel 8: het markgraafschap Burgau en onderhorigheden, het vorstendom Eichstätt, het deel van het gebied van Passau dat bij het keurvorstendom Salzburg hoorde, het graafschap Tirol, inclusief het vorstendom Brixen en het vorstendom Trient, de zeven heerlijkheden in Vorarlberg, het graafschap Hohenems, het graafschap Königsegg-Rothenfels de heerlijkheid Tettnang en Argen en de stad en het gebied van Lindau.
- artikel 11: Beieren moest het vorstendom Würzburg afstaan aan de keurvorst van Salzburg, aartshertog Ferdinand.
- artikel 13: de rijksstad Augsburg komt aan Beieren
- artikel 15: de keizer deed afstand van de soevereiniteit over Beieren.
In dezelfde maand sloot Beieren een verdrag met Frankrijk, waarin het hertogdom Berg werd geruild tegen het markgraafschap Ansbach.
[bewerken] Het koninkrijk Beieren
Keurvorst Maximiliaan IV Jozef nam op 1 januari 1806 de tital aan van koning van Beieren en werd gekroond als Maximiliaan I van Beieren.
[bewerken] Beieren en de Rijnbondakte
De Rijnbondakte van 12 juli 1806 bracht de volgende veranderingen:
- artikel 13: Beieren stond de heerlijkheid Wiesensteig af aan het koninkrijk Württemberg en deed afstand van de aanspraken die het als rechtsopvolger van het markgraafschap Burgau heeft op de abdij Wiblingen.
- artikel 17: Beieren verenigde met zijn landen de rijksstad Neurenberg en de commanderijen Rohr en Waldstetten van de Duitse Orde.
- artikel 24: hierin werden een aantal gebieden onder de soevereiniteit van Beieren gesteld, de mediatisering: het vorstendom Schwarzenberg, het graafschap Castell, de heerlijkheden Speckfeld en Wiesentheid, de onderhorigheden van het vorstendom Hohenlohe, zover ze als enclave gelegen zijn in het markgraafschap Ansbach en het gebied van Rothenburg, met name de ambten Schillingsfürst en Kirchberg, het graafschap Sternstein, de vorstendommen van Oettingen, de bezittingen van de vorst van Thurn und Taxis ten noorden van het vorstendom Neuburg, het graafschap Edelstetten, de bezittingen van de vorsten en graven van Fugger, het burggraafschap Winterrieden en tenslotte de heerlijkheden Buxheim en Thannhausen.
[bewerken] De grensverdragen van 1810
In een 1810 vond de derde grote gebiedsverandering in de napoleontische tijd plaats. Onder Franse druk werden een groot aantal grensverdragen gesloten.
- Oostenrijk moest aan Beieren afstaan: het Innviertel, het Hausruckviertel het hertogdom Salzburg en het vorstendom Berchtesgaden.
- de vorst-primaat moest aan Beieren het vorstendom Regensburg afstaan
- het sinds 1807 onder direct Frans bestuur staande markgraafschap Bayreuth kwam aan Beieren
- Beieren moest het deel van het graafschap Tirol dat ten zuiden van de lijn Brixen-Meran lag aan het koninkrijk Italië afstaan
- in het verdrag van 18 mei 1810 te Parijs met het koninkrijk Württemberg werden onder andere de voormalige rijkssteden Ulm, Bopfingen, Buchhorn, Wangen, Leutkirch en Ravensburg en de Leutkircher Heide aan Württemberg afgestaan.
- in het verdrag van 26 mei 1810 met het groothertogdom Würzburg werden onder andere de voormalige rijksstad Schweinfurt en de voormalige rijksdorpen Gochsheim en Sennfeld aan Würzburg afgestaan.
[bewerken] Beieren en het Congres van Wenen
Het Congres van Wenen leverde in 1815 de laatste grote veranderingen.
- het graafschap Tirol en de heerlijkheden in Vorarlberg werden geruild tegen het groothertogdom Würzburg en het vorstendom Aschaffenburg.
- het Innviertel, het Hausruckviertel en het hertogdom Salzburg tot aan de Saalach en de Salzach werden geruild tegen een gebied op de linker Rijnoever, de zogenaamde Rijnpalts.
[bewerken] Het koninkrijk Beieren van 1815 tot 1918
Beieren ging in 1815 deel uitmaken van de Duitse Bond. Op 26 mei 1818 werd een grondwet gepubliceerd. de revolutie van 1848 leidde op 20 maart tot de troonsafstand van Lodewijk I ten gunste van zijn zoon. In de Oorlog van 1866 streed Beieren aan de zijde van de Duitse Bond tegen Pruisen. Na de Pruisische overwinning bij Königgrätz kwam er na een wapenstilstand op 22 augustus een vredesverdrag tot stand. Beieren moest een vrij klein gebied aan Pruisen afstaan: de ambten Orb en Gersfeld in het huidige Hessen en de exclave Kaulsdorf in het huidige Thüringen. In 1870 streed Beieren aan de zijde van Pruisen en de Noord-Duitse Bond tegen Frankrijk, waarna het in 1871 tot het nieuwe federale Duitse Keizerrijk toetrad. Beieren bleef echter in grote mate autonoom. De Beierse koningen uit het huis Wittelsbach behielden hun eigen leger. Daarnaast behield het koninkrijk Beieren zijn eigen posterijen en diplomatieke vertegenwoordigers.
[bewerken] De vrijstaat Beieren
In november 1918 werd de tot dan toe populaire koning Lodewijk III door een volksopstand, de Beierse Revolutie onder leiding van de onafhankelijke socialist Kurt Eisner, afgezet en verjaagd. Eisner riep daarop de Freistaat Bayern uit en werd minister-president. Op 21 februari 1919 werd Kurt Eisner door de jonge graaf Anton von Arco auf Valley doodgeschoten. Als wraak riepen de onafhankelijke socialisten de Radenrepubliek Beieren uit (zie ook: Beierse Revolutie-Gustav Landauer-Erich Mühsam-Oskar Maria Graf). Later werden de onafhankelijke socialisten door communisten afgezet, die de tweede Radenrepubliek uitriepen. Op 1 mei 1919 werd de radenrepubliek ten val gebracht door de diverse vrijkorpsen.
Na het rode experiment werd Beieren het bolwerk van extreem-rechtse nationalisten en reactionairen die tegen de republiek gekant waren. In het begin van de jaren '20 werd Gustav Ritter von Kahr (29 november 1862 - 30 juni 1934) rijkscommissaris van Beieren en trachtte haar af te scheiden van de rest van Duitsland. In 1923 poogde Adolf Hitler, gesteund door zijn nazi's en generaal Erich Ludendorff, via een staatsgreep (putsch) Von Kahr af te zetten en van Beieren een nazi-staat te maken. Deze staatsgreep werd in de kiem gesmoord.
Nadien was het er vrij rustig, en Von Kahr moest na verloop van tijd plaatsmaken voor meer constitutioneel gezinde lieden. Desondanks bleef Beieren de bakermat van de nazi's en ook de belangrijkste hoofdkwartieren van de nationaal-socialisten waren er gevestigd. Na de nationaalsocialistische machtsovername (1933) werden in Neurenberg de antisemitische Neurenberger wetten afgekondigd (1935).
In 1945 werd Beieren door de Amerikanen bevrijd/bezet, en zij installeerden er een interimbestuur, later na democratische verkiezingen vervangen door een Beierse regering. De Rijnpalts bleef gescheiden van Beieren en ging deel uit maken van de deelstaat Rijland-Palts. Sindsdien groeide Beieren uit tot de rijkste deelstaat van Duitsland. Het wordt tegenwoordig vrijwel ononderbroken geregeerd door de Christelijk-Sociale Unie (CSU), de Beierse zusterpartij van de Christen-Democratische Unie (CDU).
[bewerken] Geografie
Beieren grenst aan de landen Oostenrijk, Tsjechië en Zwitserland met het Bodenmeer. Beieren grenst aan de Duitse deelstaten Baden-Württemberg, Hessen, Saksen en Thüringen.
De twee grootste rivieren door Beieren zijn de Donau en de Main. De Beierse Alpen grenst aan Oostenrijk en zijn de hoogste bergen van Duitsland. De hoogste berg van de de Beierse Alpen en van Duitsland is de Zugspitze. Deze berg is 2.962 meter hoog.
De grootste steden van Beieren zijn:
[bewerken] Bestuurlijke indeling
- Middel-Franken (Mittelfranken)
- Neder-Beieren (Niederbayern)
- Neder-Franken (Unterfranken)
- Opper-Beieren (Oberbayern)
- Opper-Franken (Oberfranken)
- Opper-Palts (Oberpfalz)
- Zwaben (Schwaben)
De zeven Regierungsbezirke (regio's) zijn onderverdeeld in 71 districten (Landkreise) en 25 stadsdistricten (kreisfreie Städte). Voor verdiensten in of voor deze lagere overheden werd de Beierse Medaille voor Verdienste in de Gemeenten ingesteld.
[bewerken] Landkreise (districten)
[bewerken] Kreisfreie Städte (stadsdistricten)
[bewerken] Streken
[bewerken] Natuur
[bewerken] Trivia
- Een Beierse traditie is de Weißwurst.
[bewerken] Zie ook
- Hertogdom Beieren
- Lijst van heersers van Beieren
- Ridderorden van Beieren voor een lijst van de Orden van de opeenvolgende Beierse staten
- Bayernhymne
Bronnen, noten en/of referenties:
| Deelstaten van Duitsland |  |
|---|---|
|
Baden-Württemberg · Beieren · Berlijn · Brandenburg · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenburg-Voor-Pommeren · Nedersaksen · Noord-Rijnland-Westfalen · Rijnland-Palts · Saarland · Saksen · Saksen-Anhalt · Sleeswijk-Holstein · Thüringen |
|
| Deelstaten van de Weimarrepubliek (1919 - 1933) | .svg){kind=small} |
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie Bavaria van Wikimedia Commons. |
