Noord-Duitse Bond

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Norddeutscher Bund
Noord-Duitse Bond
 Duitse Bond 1866–1871 Keizerrijk Duitsland 
Flag of the German Empire.svg Preußischer Adler (1871-1914).svg
(Details) (Details)
Kaart
Noord-Duitse Bond.png
Algemene gegevens
Hoofdstad Berlijn
Talen Duits
Regering
Regeringsvorm Federatie
De Duitse Bond (1866), Noord-Duitse Bond (1867) en het Duitse Keizerrijk (1871)
Staatkundige geschiedenis van Duitsland

Kelten
Germanen
Grote Volksverhuizing (4e-6e eeuw)


Frankische Rijk (5e eeuw-843)
Oost-Frankische Rijk (843-962)
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Heilige Roomse Rijk (962-1806)


Rijnbond (1806-1813)
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Duitse Bond (1815-1866)
Flag of the German Empire.svg Noord-Duitse Bond (1866-1871)


Duitse Rijk
Flag of the German Empire.svg Duitse Keizerrijk (1871-1918)
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Weimarrepubliek (1918-1933)
Flag of German Reich (1935–1945).svg Nazi-Duitsland (1933-1945)
Flagge Preußen - Provinz Ostpreußen.svg Oostgebieden (-1945)


Na-oorlogs Duitsland
Flag of Germany (1946-1949).svg Geallieerde zones (1945-1949)
Flag of Saar (1947–1956).svg Saarland (1947-1956)
Verdeeld Duitsland:

Vlag van Duitsland Bondsrepubliek (1949-1990)
Vlag van Duitse Democratische Republiek DDR (1949-1990)

Duitse hereniging (1990)

Vlag van Duitsland Duitsland (1990-heden)


Portaal  Portaalicoon  Duitsland
Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis

De Noord-Duitse Bond (Duits: Norddeutscher Bund) was een federatie van 22 onafhankelijke staten van Noord-Duitsland, met bijna 30 miljoen inwoners. Het was de eerste Duitse moderne staat en vormde de basis voor het latere Duitse Keizerrijk, toen verschillende Zuid-Duitse staten zoals Beieren toetraden tot de Bond.

Nadat meerdere mensen zonder succes hadden geprobeerd de Duitse Bond (die gesticht werd in 1815) te hervormen, verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten. Er ontstond een oorlog tussen deze staten en andere, waarvan de belangrijkste Oostenrijk was. Na een snel besluit in die Duitse Oorlog van 1866, stichtten Pruisen en zijn bondgenoten de Noord-Duitse Bond. Eerst was het een militaire alliantie tussen onafhankelijke staten (August-Bündnis), maar nu al met de bedoeling om later een federatie of een confederatie te vormen met een grondwet. Dit werd gerealiseerd in 1867. De Noord-Duitse Bond was historisch gezien belangrijk voor de economische en juridische eenwording van Duitsland, veel van zijn wetten werden overgenomen door het Duitse Keizerrijk.

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

De Duitse Bond, die alle Duitse staten had omvat, viel in de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog van 1866 uiteen. Op 18 augustus van dat jaar verklaarden 17 Pruisisch gezinde Noord-Duitse staten zich akkoord met het door Pruisen onder Otto von Bismarck voorbereide verbondsverdrag. In de volgende maanden sloten ook die staten ten noorden van de Main die zich in de oorlog tegen Pruisen hadden gekeerd en niet waren geannexeerd zich - al dan niet gedwongen - aan. Het gebied van de Noord-Duitse Bond omvatte daarmee op 21 oktober uiteindelijk 415.150 km² met bijna 30.000.000 inwoners.

Grondwet[bewerken]

Van 15 december 1866 tot 9 februari 1867 beraadslaagden afgevaardigden van deze staten te Berlijn over de nieuwe grondwet. Op 24 februari opende de Pruisische koning Wilhelm I de constituerende Rijksdag, die op 16 april 1867 de grondwet aannam.

De koning van Pruisen was volgens deze grondwet bondspresident. Hij had het recht oorlog te verklaren, vredes en bondgenootschappen te sluiten, de bond in het buitenland te vertegenwoordigen, de bondskanselier te benoemen en de Bondsraad en Rijksdag te ontbieden.

De bondskanselier (Bismarck) was alleen aan de bondspresident (Wilhelm I) verantwoording schuldig. De Bondsraad bestond uit afgevaardigden van de lidstaten die elk met een of meer stemmen (in totaal 43, waarvan Pruisen er 17 had) invloed konden uitoefenen op het aannemen van wetten. De Rijksdag kwam voort uit algemeen kiesrecht (1 afgevaardigde per 100.000 stemgerechtigden), maar had geen recht op amendement en initiatief. De Noord-Duitse Bond had bevoegdheden op het gebied van verkeers-, handels- munt- en douanewezen, marine en leger. De koning van Pruisen was opperbevelhebber. Voor het overige konden de lidstaten zelf over interne zaken beslissen.

Al met al was de sterk door Pruisen gedomineerde Bond verre van democratisch en kwam deze nauwelijks tegemoet aan de wensen van de liberalen.

Internationale betrekkingen[bewerken]

De Pruisische hegemonie in de Noord-Duitse Bond maakte de Franse keizer Napoleon III bezorgd over het Europese evenwicht. Reeds in 1867 speelde de Luxemburgse kwestie die ontstond toen Napoleon III het groothertogdom Luxemburg van de Nederlandse koning Willem III wilde kopen om het machtsevenwicht te herstellen; Pruisen protesteerde hiertegen sterk. Een tweede geschil met Frankrijk, de kandidatuur van de Duitse prins Leopold van Hohenzollern (uit de katholieke tak van het Pruisische koningshuis) voor de vacante Spaanse troon, leidde in 1870 tot de Frans-Duitse Oorlog.

Einde[bewerken]

In de Frans-Duitse oorlog streden ook de Zuid-Duitse staten (behalve Oostenrijk-Hongarije) aan Pruisische zijde. Op 15 november 1870 traden het groothertogdom Baden en geheel Hessen-Darmstadt toe tot de Noord-Duitse Bond, het koninkrijk Beieren volgde op 23 november en het koninkrijk Württemberg op 25 november. Deze uitgebreide bond kreeg op 9 december de naam Duitse Rijk. Op 31 december trad een nieuwe grondwet in werking en op 18 januari 1871 kwam met de keizerskroning van Wilhelm I het Duitse Keizerrijk tot stand.

Lidstaten[bewerken]

De Noord-Duitse Bond omvatte alle Duitse staten ten noorden van de Main behalve Luxemburg en Limburg, twee staten die in personele unie met Nederland wel tot de Duitse Bond hadden behoord. Ook de Pruisische Hohenzollernsche Lande ten zuiden van de Main behoorden tot de bond. Van Hessen-Darmstadt, dat deels noordelijk en deels zuidelijk van deze rivier lag, had in 1866 slechts de noordelijke provincie Opper-Hessen moeten toetreden.

Noord-Duitse Bond Staatsvorm Staat Hoofdstad Oppervlakte Stemmen Toegetreden
Saksen Koninkrijk Saksen Dresden 14.992 km² 4 21 oktober 1866
Pruisen Koninkrijk Pruisen met Lauenburg1 Berlijn 348.702 km² 17 18 augustus 1866
Hessen-Darmstadt Groothertogdom Hessen(-Darmstadt)2 Darmstadt 7688 km² 1 3 september 1866
Mecklenburg-Schwerin Groothertogdom Mecklenburg-Schwerin Schwerin 13.126 km² 2 21 augustus 1866
Mecklenburg-Strelitz Groothertogdom Mecklenburg-Strelitz Neustrelitz 2929 km² 1 21 augustus 1866
Oldenburg Groothertogdom Oldenburg Oldenburg 6428 km² 1 18 augustus 1866
Saksen-Weimar-Eisenach Groothertogdom Saksen-Weimar-Eisenach Weimar 3611 km² 1 18 augustus 1866
Anhalt Hertogdom Anhalt Dessau 2299 km² 1 18 augustus 1866
Brunswijk Hertogdom Brunswijk Brunswijk 3672 km² 2 18 augustus 1866
Saksen-Altenburg Hertogdom Saksen-Altenburg Altenburg 1323 km² 1 18 augustus 1866
Saksen-Coburg en Gotha Hertogdom Saksen-Coburg en Gotha3 Coburg en Gotha 1977 km² 1 18 augustus 1866
Saksen-Meiningen Hertogdom Saksen-Meiningen Meiningen 2468 km² 1 8 oktober 1866
Lippe Vorstendom Lippe Detmold 1215 km² 1 18 augustus 1866
Reuss jongere linie Vorstendom Reuss jongere linie Gera 826 km² 1 18 augustus 1866
Reuss oudere linie Vorstendom Reuss oudere linie Greiz 316 km² 1 26 september 1866
Schaumburg-Lippe Vorstendom Schaumburg-Lippe Bückeburg 340 km² 1 18 augustus 1866
Schwarzburg-Rudolstadt Vorstendom Schwarzburg-Rudolstadt Rudolstadt 940 km² 1 18 augustus 1866
Schwarzburg-Sondershausen Vorstendom Schwarzburg-Sondershausen Sondershausen 862 km² 1 18 augustus 1866
Waldeck Vorstendom Waldeck(-Pyrmont) Arolsen 1121 km² 1 18 augustus 1866
Bremen Vrije en Hanzestad Bremen Bremen 256 km² 1 18 augustus 1866
Hamburg Vrije en Hanzestad Hamburg Hamburg 413 km² 1 18 augustus 1866
Lübeck Vrije en Hanzestad Lübeck Lübeck 297 km² 1 18 augustus 1866
1 Inclusief de stemmen van de geannexeerde staten Hannover, Hessen-Kassel, Holstein, Nassau en Frankfurt.
2 Slechts de noordelijke provincie Opper-Hessen maakte deel uit van de bond.
3 Saksen-Coburg en Saksen-Gotha in personele unie. Deze dubbelstaat bezat echter maar één stem.