Sorbisch

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sorbisch (Serbšćina)
Gesproken in Duitsland (Saksen en Brandenburg)
Sprekers 50.000
Taalfamilie

Indo-Europees

Dialecten

Oppersorbisch, Nedersorbisch

Alfabet Latijns
Taalcodes
ISO 639-1 -
ISO 639-2 wen
ISO 639-3 -
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Sorbisch (Serbšćina) is een groep van twee West-Slavische talen, het Oppersorbisch en het Nedersorbisch. Zij worden gesproken in de Lausitz (Łužica), een gebied in het oosten van Saksen (Sakska) en het zuidoosten van Brandenburg (Brambor), in Duitsland. De Sorben werden vroeger, net als de Karinthische Slovenen en andere Slavische minderheden, wel als Wenden betiteld. Deze naam wordt tegenwoordig als beledigend beschouwd.

Varianten[bewerken]

De regio in Duitsland waar Sorbisch gesproken wordt

Het Sorbisch, dat circa 50.000 sprekers heeft, wordt sinds de Tweede Wereldoorlog onderverdeeld in Oppersorbisch en Nedersorbisch. Het Oppersorbisch heeft drie keer zoveel moedertaalsprekers als het Nedersorbisch en wordt gesproken rond de stad Bautzen (Budyšin). Het Nedersorbisch wordt gesproken rond Cottbus (Chośebuz). Deze beide steden worden dan ook als culturele centra voor de Sorben beschouwd, al wonen de meeste sprekers van het Sorbisch in de omringende dorpen en niet in de steden zelf.

Geschiedenis[bewerken]

De eerste geschreven Sorbische teksten dateren uit de zestiende eeuw. De beide varianten van het Sorbisch hebben een eigen schrijftaal. Sorbisch en Sloveens zijn de enige Europese talen die de dualis (tweevoud) nog naast het enkel- en meervoud actief gebruiken. Het Oppersorbisch lijkt vooral op het Tsjechisch, het Nedersorbisch vooral op het Pools. De Sorben en de Polen wonen overigens pas sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog op korte afstand van elkaar. Zie ook etnische groepen.

Vroeger werden er in veel grotere delen van oostelijk Duitsland Slavische talen en dialecten gesproken, bijvoorbeeld zelfs rond Lüchow in Nedersaksen. Veel bekende toponiemen getuigen daar nog van, zoals Chemnitz, Dresden (Drježdźany) en zelfs Berlijn.

In de DDR-tijd golden de Sorben als etalage voor de Minderheitenfreundlichkeit van het communistisch bewind. Sorbische cultuuruitingen kregen royaal financiële steun. Zo had de kleine Sorbische gemeenschap de beschikking over een eigen radiozender, kranten en tijdschriften in de eigen taal en een aantal Sorbischtalige of tweetalige scholen.

Een andere erfenis uit de DDR-tijd is de bruinkoolwinning, waarvoor al diverse Sorbische dorpen hebben moeten wijken. Het uiteenvallen van de Sorbischtalige gemeenschappen, die na de gedwongen verhuizing vaak verstrooid over de regio leven, vormt een bedreiging voor de functie van het Sorbisch als omgangstaal op het platteland. Na de Wende is de bruinkoolwinning gewoon doorgegaan. Ondanks massale protesten is rond 2000 het dorp Horno ontruimd om tot het laatste huis toe afgebroken te worden en plaats te bieden aan de bruinkoolindustrie.

Huidige status[bewerken]

De dominante taal in het woongebied van de Sorben is tegenwoordig het Duits. Deze taal heeft het Sorbisch en andere Slavische talen steeds verder teruggedrongen, zodat zowel het Opper- als het Nedersorbisch de status van bedreigde taal hebben.

De Sorben in Sachsen vormen, mede door de bindende factor van de katholieke godsdienst, een zeer hechte gemeenschap. Dat zorgt voor een relatieve stabiliteit in het aantal sprekers van de kleine taal.

Als centrale cultuurraad fungeert de zogenaamde Domowina. Hoewel in de stad Bautzen weinig Sorbisch wordt gesproken, is het Sorbisch er opvallend aanwezig, in straatnaamborden, op winkels en zelfs in sommige winkels op prijskaartjes en kassabonnen. De Duitse overheid heeft het Sorbisch officieel als minderheidstaal erkend en door het ondertekenen en ratificeren van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden de verplichting op zich genomen het Sorbisch te beschermen en te ontwikkelen.

De Sorbische WITAJ-(welkom)kleuterscholen trekken behalve Sorbischtalige ook veel Duitstalige leerlingen. Na het volgen van tweetalig of Sorbischtalig basisonderwijs kunnen leerlingen terecht op het Sorbische gymnasium in Bautzen (Budyšin) of op de Sorbische Mittelschulen in Radibor (Radwor) en Bautzen. Sorbischtalig hoger onderwijs is er niet. Wel kan men in Leipzig (Lipsk) een universitaire studie Sorabistik volgen.

Sorbische Plaatsnamen[bewerken]

tweetalig plaatsnaambord van Bautzen

De spelling van plaatsnamen is in het Opper- en Nedersorbisch niet gelijk en de spelling lijkt ook niet geheel vast te liggen. De Nedersorbische naam voor Cottbus is Chóśebuz, maar op het station staat Chośebuz, zonder accent op de o. In het Oppersorbisch is het Choćebuz.

Externe links[bewerken]

Logo WikiWoordenboek
Zoek Sorbisch op in het WikiWoordenboek.