Graafschap Tirol

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Grafschaft Tirol
vazal van het Heilige Roomse Rijk tot 1806, later van Keizerrijk Oostenrijk en Oostenrijk-Hongarije
 Hertogdom Beieren (-1255) 1140–1804 koninkrijk Beieren 
Tyrol Arms.svg
(Details)
Algemene gegevens
Hoofdstad Meran

Het Graafschap Tirol was van de twaalfde eeuw tot 1805 een vazal van het Heilige Roomse Rijk en onderdeel van de Oostenrijkse Kreits. Het territorium van het graafschap lag in Midden-Europa, bestaande uit de Oostenrijkse deelstaat Tirol, met als hoofdstad Innsbruck. Het tegenwoordig Italiaanse Zuid-Tirol en het Ladinische Anpëz hoorden bij het territorium van het graafschap.

Geschiedenis[bewerken]

Het ontstaan van het land Tirol tot het uitsterven van de eerste dynastie in 1253[bewerken]

Het latere Tirol maakte sinds ongeveer 600 deel uit van het stamhertogdom Beieren. Aan het eind van de zevende eeuw was er een Beierse grensgraaf te Bozen. In het begin van de achtste eeuw was ook het gebied rond Meran in Beierse handen. In het begin van de elfde eeuw droeg de keizer de mark Trente en de graafschappen Bozen en Vinschgau aan het prinsbisdom Trente over. De graafschappen in het Inndal, het dal van de Adige en het graafschap in het Pustertal kwamen aan het prinsbisdom Brixen. Ten koste van de wereldlijke macht van deze twee prinsbisschoppen ontstond het graafschap Tirol. Aanvankelijk waren er meer adellijke geslachten die een machtsbasis opbouwden: de graven van Flavon, de graven van Andechs en de graven van Tirol. Uiteindelijk kregen de graven van Tirol (naam van hun slot bij Meran) de overhand en werd het hele gebied naar dit slot genoemd. Een belangrijke stap werd gezet door graaf Albert IV die in 1210 de voogdij over het prinsbisdom Brixen wist te verwerven, terwijl hij die over het prinsbisdom Trente al had. Met Albert IV stierf het gravenhuis in 1253 uit.

Het graafschap Tirol onder het huis Görz (Meinhardijnen) (1253-1335)[bewerken]

Na de dood van Albert IV in 1253 werd het graafschap verdeeld tussen zijn schoonzoons graaf Meinhard van Görz uit het Huis der Meinhardijnen en graaf Gebhard van Hirschberg. Gelukkig kon de eenheid grotendeels hersteld worden doordat Meinhard II het Hirschberger deel wist over te nemen. Anderzijds kreeg de broer van Meinhard II, Albrecht I in 1271 het graafschap in het Pusterdal. Dit gebied ging daardoor deel uitmaken van het voorste graafschap Görz. De Tiroolse tak van het huis Görz stierf in 1335 uit met graaf Hendrik.

Strijd tussen de Huizen Luxemburg en Wittelsbach[bewerken]

De dochter van graaf Hendrik, Margaretha Maultasch, was gehuwd met markgraaf Johan Hendrik van Moravië, een jongere broer van keizer Karel IV. Hij regeerde in Tirol van 1335 tot 1341. Margaretha verstootte haar echtgenoot in 1341 en huwde vervolgens markgraaf Lodewijk van Brandenburg, een zoon van keizer Lodewijk IV. Tijdens deze strijd tussen de twee koninklijke geslachten Luxemburg en Wittelsbach wisten de prinsbisschoppen en de adel een deel van hun oude macht te herkrijgen. In de Magna Charta van 1342 gaf Lodewijk van Brandenburg de standen de verzekering dat hij hun oude rechten zou handhaven en geen belasting zou heffen zonder hun advies. Na de dood van hun zoon, graaf Meinhard III in 1363 had gravin Margaretha geen nakomelingen meer. Zij droeg het land vervolgens met toestemming van de standen over aan de hertogen van Oostenrijk, de broers Rudolf IV, Albert III en Leopold III, die via hun grootmoeder achterkleinzonen waren van graaf Meinhard II van Tirol.

Tirol onder de Habsburgse monarchie (1363-1805)[bewerken]

De broers Rudolf IV, Albrecht III en Leopold III regeerden gemeenschappelijk de Oostenrijkse landen. Na de dood van Rudolf IV bleven de twee overgebleven broers aan de regering. In 1379 deelden zij hun landen waarbij Albrecht III Neder-Oostenrijk kreeg en Leopold III Karinthië, Stiermarken en Tirol kreeg.

Na de dood van Leopold III in 1386 vond er een nieuwe deling plaats onder zijn zoons waarbij Willem van Habsburg Karinthië kreeg, Leopold IV de bezittingen in de Elzas kreeg, Ernst van Oostenrijk Stiermarken kreeg en Frederik IV Tirol kreeg.

Rudolf IV versterkte de zuidelijke grens van Tirol doordat hij het prinsbisdom Trente in 1363 permanent tot een protectoraat van Tirol maakte. Ook het prinsbisdom Brixen werd een protectoraat. Verder werden in het zuiden verworven: Primiero (1373) en Valsugana (1412). Het grensgebied aan de rand van de Alpen dat de republiek Venetië had veroverd op het prinsbisdom Trient werd in 1516 door de Habsburgers veroverd.

Sinds 1400 resideerde de Tiroolse linie van de Habsburgers op slot Tirol bij Merano. Bij de landen van deze linie hoorde naast Tirol ook Voor-Oostenrijk. In 1420 werd de residentie verlegd naar Innsbruck.

In 1415 verviel Frederik IV in de Rijksacht, waardoor er een versplintering van het graafschap dreigde. De Tirolers wisten dit te voorkomen en de boeren speelden hierin een belangrijke rol. Sindsdien waren de boeren vertegenwoordigd in de standen, wat vrij uniek is. Toen de zoon van Frederik IV, hertog Sigismund het land in 1487 aan Beieren wilde verkopen, namen de standen de regering over en voerden deze drie jaar lang tot koning Maximiliaan I de regering over het graafschap in 1490 overnam. Tirol bleef vervolgens tot 1564 in personele unie met Oostenrijk

In deze tijd werd het gebied sterk uitgebreid. Na het uitsterven van de graven van Görz in 1500 werden het Pusterdal en het Lienzer bekken verworven. Na de Landshuter Successieoorlog werden in 1505 Rattenberg, Kitzbühel en Kufstein van Beieren verworven. Tenslotte werden in 1516 het gebied van Ampezzo en de Welsche Confinen van de Republiek Venetië verworven.

Na de dood van Ferdinand I in 1564 verdeelden zijn zoons opnieuw de Habsburgse landen waarbij Maximiliaan II Oostenrijk kreeg, Ferdinand II Tirol kreeg en Karel II Stiermarken kreeg.

Na de dood van Ferdinand in 1595 viel Tirol terug aan de hoofdtak in Oostenrijk. Na het uitsterven van de hoofdtak in 1621 vielen alle landen toe aan hertog Ferdinand van Steiermarken. Deze droeg Tirol direct over aan zijn jongere broer Leopold V, waardoor er een nieuwe zijtak in Tirol ontstond. Deze linie stierf in 1665 uit, waarna Tirol definitief verenigd werd met het hertogdom Oostenrijk. In Innsbruck regeerden voortaan stadhouders.

In 1803 werden de prinsbisdommen Trente en Brixen definitief ingelijfd bij Tirol.

Na de nederlagen tegen Napoleon moest Oostenrijk het graafschap Tirol in 1805 bij de Vrede van Presburg afstaan aan het koninkrijk Beieren.

Regenten[bewerken]

Bron: Handbuch der Historischen Stätten Österreich, Band II Alpenländer mit Südtirol (1987)

regering naam geboren overleden familie
1142-1165 Albrecht II
1141-1164 Berthold broer
1181-1190 Hendrik I 14-06-1190 broer
1190-1253 Albrecht III 22-07-1253 zoon
1253-1258 Meinhard I 17-01-1194 22-07-1258 schoonzoon
1258-1295 Meinhard II 1238 01-11-1295 zoon
1295-1305 Lodewijk 22-09-1305 zoon
1295-1310 Otto 1265 25-05-1310 broer
1295-1335 Hendrik 1265 02-04-1335 broer
1335-1363 Margaretha 1318 03-10-1369 dochter
1335-1341 Johan Hendrik van Bohemen 12-02-1322 12-11-1375 1e echtgenoot Margaretha
1342-1361 Lodewijk van Brandenburg -5-1315 18-09-1361 2e echtgenoot Margaretha
1361-1363 Meinhard III 1344 13-01-1363 zoon Margaretha
1363-1365 Rudolf IV 01-11-1339 27-07-1365 schoonbroer
1363-1379 Albrecht III 09-09-1348 29-08-1395 broer
1363-1386 Leopold III 01-11-1351 09-07-1386 broer
1386-1395 Albrecht III 09-09-1348 29-08-1395 broer
1395-1406 Leopold IV 1371 03-06-1411 zoon van Leopold III
1406-1439 Frederik IV 1382 24-06-1439 broer
1439-1490 Sigismund 26-10-1427 04-03-1496 zoon
1490-1519 Maximiliaan I 22-03-1459 12-01-1519 achterkleinzoon van Leopold III
1519-1521 Karel V 24-02-1500 21-09-1558 kleinzoon
1519-1564 Ferdinand I 10-03-1503 25-07-1564 broer
1564-1595 Ferdinand II 14-06-1529 24-01-1595 zoon
1595-1602 Rudolf II 18-07-1552 20-01-1612 kleinzoon van Ferdinand I
1602-1618 Maximiliaan III 12-10-1558 02-11-1618 broer
1619-1632 Leopold V 09-10-1586 13-09-1632 kleinzoon van Ferdinand I
1632-1646 Claudia de Medici 04-06-1604 25-12-1648 echtgenote
1646-1662 Ferdinand Karel 17-05-1628 30-12-1662 zoon
1662-1665 Sigismund Frans 27-11-1630 25-06-1665 broer

Zie ook[bewerken]