Hertogdom Berg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Herzogtum Berg
 Neder-Lotharingen 1101 – 1806 Groothertogdom Berg 
Roer (departement) 
De Bergse Leeuw
(Details)
Kaart
±1350
±1350
Algemene gegevens
Hoofdstad Dusseldorp
Talen Bergisch (Nederfrankisch, Nedersaksisch)
Religie(s) Rooms-katholicisme, lutheranisme, calvinisme
Regering
Regeringsvorm Graafschap, vanaf 1380 hertogdom
Dynastie Huis Berge (11e eeuw-1225)
Huis Limburg (1225-1348)
Huis Gulik (1348-1511)
Huis Mark (1511-1609)
Guliks-Kleefse Successiestrijd (1609-1614)
Huis Wittelsbach (1614-1806)
Staatshoofd Graaf, vanaf 1380 hertog

Het hertogdom Berg was een tot de Nederrijns-Westfaalse Kreits behorend hertogdom binnen het Heilige Roomse Rijk.

Geografie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Bergisches Land voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Berg is gelegen op de rechter oever van Rijn tussen het prinsbisdom Münster, het sticht Essen, het graafschap Mark, het hertogdom Westfalen, het keurvorstendom Keulen, het vorstendom Meurs en het hertogdom Kleef.

Geschiedenis[bewerken]

In de "Chronica comitum de Marka" van Levold von Northof (volledig in 1358), gebaseerd op een mondelinge familieoverlevering, wordt een redelijk betrouwbaar beeld van het huis Berg neergezet.

Het huis Berge (1101-1225)[bewerken]

In 1068 noemde een zekere Adolf zich "van Berge" (een titel ook gevoerd door de heren van Siegburg), vernoemd naar de stamburcht Berge aan de Dühn (Altenberg bij Odenthal). De familie bezat veel goederen tussen Sieg en Lippe. Rond 1080 werden er munten geslagen met de inscriptie: "ADOLPHUS COMES DE MONTE". Omstreeks 1100 werden er veel goederen verworven uit de erfenis van de graven van Werle.

In 1101 ontving Adolf de titel graaf uit handen van keizer Hendrik IV.

In 1106 stierf Adolf I. Zijn zoon volgde hem van 1115 tot 1160 op als Adolf II van Berg. Adolf II bouwde de nieuwe burcht aan de rivier de Wupper bij Solingen, "Schloß Burg an der Wupper" genoemd. De oude stamburcht "Burg Berge" in Odenthal-Altenberg werd opgegeven en de landerijen eromheen aan de abdij aldaar geschonken. Adolf II had grote invloed in de regio, zo werden zijn broer Bruno en zijn zoon Frederik aartsbisschop van Keulen. Na zijn dood stichtten zijn zoons Engelbert I het huis Berge en Everhard het huis Altena-van der Mark.

De graven van Berge verwierven in 1176 goederen bij Hilden en Haan en mogelijk bij Duisburg. In 1189 werden goederen verworven rond Düsseldorf. Toen Adolf III in 1218 overleed werd hij opgevolgd door zijn broer Engelbert II, de aartsbisschop van Keulen. In 1225 stierf de Rijnlandse tak van de dynastie met Engelbert waarschijnlijk uit!

Het huis Limburg (1225-1348)[bewerken]

Hendrik IV van Limburg, gehuwd met Irmgard, de dochter van Adolf III, werd in 1225 graaf van Berge. In 1226 volgde hij ook zijn vader op als hertog van Limburg. Lang duurde deze personele unie tussen Limburg en Berge niet, want de zonen van Hendrik deelden de landen. Adolf IV volgde als graaf van Berge en Walram als hertog van Limburg.

In deze tijd werden er goederen rond Duisburg, Mettman en Remagen verworven. Sinds 1280 was Düsseldorf de hoofdstad van het graafschap Berg. In 1283 verkocht de graaf van Berge zijn erfaanspraken op Limburg, waar in 1280 de andere tak van de dynastie was uitgestorven.

Na zijn deelname in 1288 aan de slag bij Woeringen tegen het leger van bisschop Siegfried van Westerburg, ontving Adolf V van Berg voor de overwinning het dorpje Düsseldorf, gelegen aan de monding waar het riviertje de Düssel in de Rijn stroomt, met handel, munt en marktrechten. Het dorp was destijds nog maar ca. 1000 inwoners groot, maar groeide door de gunstige ligging aan de Rijn snel uit tot een belangrijke stad. Tevens werd de parochiekerk St. Lambertus in datzelfde jaar 1288 een kanunnikenkerk. Adolf had geen kinderen en daarom volgde Willem I zijn broer in 1296 op.

In 1348 stierf het huis Limburg uit met Adolf VI.

Het huis Gulik (1348-1511)[bewerken]

De zuster van Adolf VI, Margaretha was gehuwd met graaf Otto van Ravensberg. Hun dochter, tevens Margaretha geheten, was gehuwd met Gerard van Gulik, een jongere broer van hertog Willem II van Gulik, die hierdoor de graafschappen Berg en Ravensberg verwierf. In 1355 werd Hardenberg verworven en in 1359 Solingen.

De zoon van Gerard en Margaretha, Willem II, volgde zijn vader in 1361 op als graaf. Op 24 mei 1380 werd hij tot hertog verheven.

Na de dood van Willem II werd het graafschap Ravensberg weer van het hertogdom Berg gescheiden. Adolf werd hertog van Berge en zijn broer Willem graaf van Ravensberg. In 1423 werd Adolf ook hertog van Gulik en omdat hij na zijn dood in 1437 werd opgevolgd door Gerard, de zoon van Willem van Ravensberg, waren de hertogdommen Berg en Gulik en het graafschap Ravensberg nu in één hand.

In 1511 stierf het huis uit met Willem III.

Het huis Mark (1511-1609)[bewerken]

Maria van Gulik, dochter van Willem III, was gehuwd met Johan III, hertog van Kleef en graaf van Mark. Hierdoor werden er nu vijf vorstdendommen verenigd: de hertogdommen Gulik-Kleef-Berge en de graafschappen Mark en Ravensberg. Een huwelijk met hun dochter Anna van Kleef was dan ook voor koning Hendrik VIII van Engeland van politiek belang.

De Gulik-Kleefse successiestrijd (1609-1614)[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Guliks-Kleefse Successieoorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Deze successiestrijd speelde zich af aan de vooravond van de Dertigjarige Oorlog. Religieuze componenten speelden hierbij een belangrijke rol. In 1614 werd met het verdrag van Xanten een oorlog voorkomen. Het hertogdom Kleef en de graafschappen Mark en Ravensberg kwamen aan de keurvorst van Brandenburg en de hertogdommen Berg en Gulik aan de paltsgraaf van Palts-Neuburg. De laatste was tijdig katholiek geworden om steun te krijgen tegen de protestantse keurvorst van Brandenburg.

Nuvola single chevron right.svg zie ook Wapen van Gulik-Kleef-Berg

Het huis Wittelsbach (1614-1806)[bewerken]

Omdat Berg en Gulik veel belangrijker waren dan het staatje Palts-Neuburg in het huidige Beieren resideerden de hertogen in Düsseldorf. Dit werd anders toen de paltsgraaf in 1685 ook vorst van de Keur-Palts werd na het uitsterven van de tak Palts-Simmern. Het keurvorstendom was belangrijker dan het hertogdom en de hertog vertrok naar Heidelberg. Berg werd een nevenland.

Toen de tak van de hertogen van Beieren in 1777 uitstierf werden de keurvorstdendommen Palts en Beieren verenigd. De residentie verhuisde toen naar München. Op grond van een verdrag van 30 november 1803 regeerde Willem van Palts-Birkenfeld-Gelnhausen als een soort erfelijk stadhouder in Düsseldorf. Op 15 maart 1806 stond Beieren het hertogdom Berg af aan Frankrijk.

Berge na 1806[bewerken]

Op 30-3-1806 stond Napoleon de hertogdommen Berge en Kleef bij decreet af aan zijn zwager Joachim Murat die de titel ging voeren van hertog van Kleef en hertog van Berge. Door de Rijnbondsacte van 12 juli 1806 werd dit de kern van het nieuwe groothertogdom Berg. Na de Napoleontische nederlagen wees het Congres van Wenen het gebied in 1815 toe aan het koninkrijk Pruisen.

Het gebied van het hertogdom[bewerken]

Het hertogdom bestond uit de volgende ambten:[1]

  1. Angermund
  2. Barmen en Beyenburg
  3. Blankenberg
  4. Bornefeld en Hückeswagen
  5. Burg
  6. Düsseldorf
  7. Elberfeld
  8. Landsberg
  9. Löwenburg
  10. Lülsdorf
  11. Mettmann
  12. Miselohe
  13. Monheim
  14. Porz
  15. Solingen
  16. Steinbach
  17. Windeck

Zie ook[bewerken]

Bronnen en noten
  1. Bron: J.S. Pütter, Handbuch von den besondere Teutschen Staaten (1758)