Vorarlberg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vorarlberg
Deelstaat van Oostenrijk Vlag van Oostenrijk
Vlag van Vorarlberg Wapen van Vorarlberg
Details
Ligging van Vorarlberg in Oostenrijk
Situering
Hoofdstad Bregenz
Algemeen
Oppervlakte 2601,48 km²
Inwoners (31-10-2008) 366.854 (141 inw/km²)
Politiek
Gouverneur Markus Wallner (ÖVP)
Coalitie ÖVP
Overig
Districten 0 Statutarstädte
4 Bezirke
Gemeenten 96
ISO_3166-2 AT-8
Detailkaart
Onderverdeling van Vorarlberg in districten
Portaal  Portaalicoon   Centraal-Europa
situatie 1783
Het dorpje Fraxern in Vorarlberg

Vorarlberg (Alemannisch: Vorarlbearg) is een deelstaat (Bundesland) van Oostenrijk. Het ligt in het uiterste westen van het land. De hoofdstad is Bregenz (27.193 inwoners), maar de grootste stad in de deelstaat is Dornbirn (43.583 inwoners). Vorarlberg grenst in het noorden aan Duitsland, in het oosten aan Tirol, in het zuiden en in het westen aan Liechtenstein en Zwitserland.

In tegenstelling tot de rest van Oostenrijk, waar Beiers de traditionele taal is, is Vorarlberg cultureel meer verwant aan het aangrenzende Liechtenstein en Zwitserland, dat ook Alemannisch-sprekend is. Geografisch is het ook makkelijker bereikbaar via de kant van Zwitserland, waar de Rijnvallei ligt en de meeste inwoners van Vorarlberg zich bevinden.

Demografie[bewerken]

In maart 2012 had Vorarlberg 372.590 inwoners en een bevolkingsdichtheid van 138 inwoners per km². Daarmee is Vorarlberg in termen van inwoners de één na kleinste deelstaat van Oostenrijk, na Burgenland.

Onderverdeling[bewerken]

De deelstaat is onderverdeeld in 4 districten (Bezirke). Stadsdistricten (Statutarstädte) zijn er niet.

Districten[bewerken]

Geografie[bewerken]

De deelstaat heeft een oppervlakte van 2601,48 km².

Natuur[bewerken]

Sinds kort komt er in deze deelstaat een beer voor genaamd JJ2. Deze is vanuit het Italiaanse Trentino naar Oostenrijk gekomen. Ook wordt binnenkort de eerste wolf verwacht die na ruim honderd jaar vanuit Zwitserland weer in Vorarlberg aanwezig is.

Geschiedenis[bewerken]

Vorarlberg in de middeleeuwen[bewerken]

De vroege geschiedenis van Vorarlberg is nauw verbonden met die van het prinsbisdom Chur. De graven van Bregenz (uitgestorven in de 12e eeuw) en de graven van Pfullendorf (uitgestorven omstreeks 1180) speelden toen een belangrijke rol. Na 1180 kwam veel gebied in handen van de Hohenstaufen en na hun uitsterven in 1268 werd het Rijksgoed. De graven van Bregenz werden opgevolgd door paltsgraaf Hugo van Tübingen (overleden 1182). De gebieden in Vorarlberg kwamen vervolgens aan zijn tweede zoon Hugo. Deze stichtte het grafelijk geslacht Montfort. In de tijd daarna werd het gebied versnipperd door delingen binnen het huis Montfort.

Vorarlberg onder Habsburg[bewerken]

Het huis Habsburg slaagde erin om gedurende enkele eeuwen stapje voor stapje het huidige Vorarlberg in handen te krijgen.

  • in 1363 werd de aan de Rijn gelegen heerlijkheid Neuburg gekocht van de ridders Thumb van Neuburg.
  • in 1390 kwam het graafschap Feldkirch aan Habsburg door koop van graaf Rudolf V van Montfort-Feldkirch.
  • in 1418 kwam de heerlijkheid Bludenz aan Habsburg door koop van graaf Albrecht III van Werdenberg-Bludenz
  • in 1451 werd een deel van het graafschap Bregenz door Habsburg gekocht van gravin Elizabeth, de echtgenote van markgraaf Willem van Baden-Hachberg. Dit betrof de halve stad Bregenz met de gerechten Hofsteig, Alberschwende en Lingenau.
  • in 1453 de Tannberg met Lech en het Kleinwalsertal
  • in 1474 het graafschap Sonnenberg
  • in 1523 werd het noordelijk deel van het graafschap Bregenz door Habsburg gekocht van graaf Hugo III van Bregenz.

In de periode na deze verwervingen probeerden de graven van Hohenems een tweede staat te vormen in Vorarlberg en overwogen de Habsburgers de heerlijkheden te verkopen. Zo was er tijdens de Spaanse Successieoorlog in 1702 een plan om de heerlijkheden te verkopen aan de abdij Sankt Gallen de abdij Einsiedeln en de abdij Kempten. De standen wisten deze vervreemding echter te voorkomen. Keizerin Maria Theresia liet de heerlijkheden sinds 1752 besturen vanuit Freiburg als deel van Voor-Oostenrijk. Na 1782 werden ze weer bestuurd vanuit de hoofdstad van Tirol, Innsbruck.

In 1759 stierven de graven van Hohenems uit. Maria Theresia liet zich vervolgens door haar echtgenoot, keizer Frans I Stefan belenen met dit graafschap. De rijkshof Lustenau was in personele unie verbonden met Hohenems. Zij nam Lustenau wederrechtelijk in bezit. Deze nieuwe gebieden bleven deel uitmaken van de Zwabische Kreits terwijl de oudere bezittingen deel uitmaakten van de Oostenrijkse Kreits. Oostenrijk verhinderde de toetreding van de nieuwe gebieden tot de Vorarlberger Standen.

In 1779 werd de heerlijkheid Tettnang met Argen gekocht van het graafschap Montfort.

Binnen Vorarlberg lagen ook nog enclaves van de abdij Weingarten: St.Gerold en de heerlijkheid Blumenegg. Door de Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803 kwamen deze enclaves aan het vorstendom Nassau-Oranje-Fulda, het nieuwe vorstendom van de latere koning Willem I der Nederlanden. Oostenrijk kocht deze gebieden in 1804. In 1804 werd tevens het rijksvorstendom Lindau geruild tegen grootgrondbezit in Oostenrijk met de vorst van Bretzenheim. Ook deze voormalige rijksstad werd bij Vorarlberg gevoegd. Tenslotte werd in hetzelfde jaar nog het graafschap Rothenfels gekocht van de familie Königsegg.

In de Vrede van Presburg van 26 december 1805 moest Oostenrijk in artikel 8 aan het koninkrijk Beieren afstaan:

Vorarlberg als deel van het koninkrijk Beieren (1805-1815)[bewerken]

Beieren scheidde de gebieden in Vorarlberg af van Tirol en stichtte voor de rechtspraak 7 districten met een landgerecht.

  • Bludenz
  • Nüziders (tot 1810)/Sonnenberg
  • Feldkirch
  • Hohenems
  • Bregenz
  • Dornbirn
  • Weiler

Ook verder voerde Beieren een modern eenheidsbestuur in. De bevolking was echter gehecht aan zijn oude privileges en kwam gelijktijdig met de bevolking van Tirol in 1809 in opstand onder leiding van dr Anton Schneider. Deze opstanden werden echter neergeslagen en Vorarlberg bleef deel van Beieren tot de Franse nederlagen in 1813 en 1814.

Vorarlberg als deel van het keizerrijk Oostenrijk (1815-1918)[bewerken]

Het Congres van Wenen van 1815 gaf vooral de oudere gebieden van Vorarlberg terug aan Oostenrijk. Beieren behield Königsegg-Rothenfels met Lindau. Tettnag en Argen waren inmiddels sinds 1810 deel van het koninkrijk Württemberg. Van de oudere gebieden behield Beieren het landgericht Weiler (oorspronkelijk deel van het graafschap Bregenz) dat een corridor vormde naar Lindau. Oostenrijk behield de instelling van de zes landgerichten uit de Beierse tijd en liet het gebied verder besturen door de regering van Tirol. Deze constructie voerde de titel Vorstelijk Graafschap Tirol en het Land Vorarlberg

De titels en het wapen tijdens de Dubbelmonarchie[bewerken]

wapen van 1864

In de grote titel van de keizers werden vrijwel alle gebieden vermeld die deel uitmaakten van de monarchie. Keizer Frans Jozef voerde na zijn troonsbestijging in 1848 54 titels. Op de plaatsen 46 t/m 49 stonden de gebieden in Vorarlberg: graaf van Hohenems, Feldkirch, Bregenz, Sonnenberg, etc. Het ect sloeg alleen op de overige gebieden in Vorarlberg.

Op 20 augustus 1864 werd een wapen ingevoerd, waarin de meeste bestanddelen van het land waren vertegenwoordigd. Dit wapen zou dienst doen tot het einde van de monarchie.

Middenschild: graafschap Feldkirch

Eerste rij:

  • graafschap Bregenz
  • graafschap Sonnenberg
  • stad Feldkrich

Tweede rij:

  • Bludenz
  • middenschild
  • graafschap Hohenems

Derde rij:

  • gerecht Dornbirn
  • stad Montafon (in spits)
  • Bregenzer Wald

Vorarlberg als bondsstaat (1918-heden)[bewerken]

Op 3 november 1918 besloot de landdag van Vorarlberg op grond van het zelfbeschikkingsrecht het land tot een zelfstandige staat binnen Oostenrijk te maken. Hierdoor kwam er een eind aan de bestuurlijke band met Tirol. In een volksraadpleging op 11 mei 1919 sprak 80% van de kiezers zich uit voor aansluiting bij Zwitserland. Deze aansluiting werd echter niet erkend door Zwitserland, Oostenrijk en de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog (Verdrag van Saint-Germain van 10 september 1919).

Landschap in Vorarlberg
Landschap in Vorarlberg