Sozialdemokratische Partei Deutschlands

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sozialdemokratische Partei Deutschlands
SPD logo.svg
Functiehouders
Partijleider Sigmar Gabriel
Mandaten
Zetels in de Bondsdag
Zetels in de regionale parlementen
Zetels in het Europees Parlement
Algemene gegevens
Opgericht 23 mei 1863 (ADAV)
7 augustus 1869 (SDAP)
Actief in Duitsland
Hoofdkantoor Willy-Brandt-Haus
D-10911 Berlijn
Richting Centrumlinks
Ideologie Sociaaldemocratie
Motto Vrijheid, Gerechtigheid en Solidariteit
Kleuren Rood
Jongerenorganisatie Jusos in der SPD
Internationale organisatie Socialistische Internationale
Europese fractie PES
Website SPD.de
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Duitsland

De Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD, Sociaaldemocratische Partij van Duitsland) is de oudste politieke partij van Duitsland; een van haar voorgangers werd opgericht in 1863, de huidige naam heeft ze sinds 1891. Ze was Duitslands grootste partij in ledenaantal tot 2008 (500.000 leden) en steeds een van de grootste, zo niet de grootste sociaaldemocratische partij in de wereld.

In 1918 werd voor het eerst een sociaaldemocraat regeringsleider van Duitsland. In 1933 werd de partij verboden, maar heropgericht in 1945 werd het de op een na belangrijkste partij. In 1969-1982 en in 1998-2005 was de bondskanselier sociaaldemocraat.

Geschiedenis[bewerken]

Begin en Keizerrijk[bewerken]

De oorsprongen van de SPD gaan terug naar de vroege socialisten van de 19e eeuw, ongeveer sinds 1830 (de Vormärz). De eigenlijke oprichting van haar voorlopers gebeurde in 1863 met de Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein van Ferdinand Lassalle, die zelf oorspronkelijk bij de radicale democraten hoorde. In 1869 kwam de radicalere Sozialdemokratische Arbeiterpartei erbij. Allebei herenigden zich in 1875 in Gotha tot de Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands (SAPD).

De partij werd in 1878 onder de regering van Otto von Bismarck via de socialistenwet verboden, volgend op twee aanslagen op keizer Wilhelm I, hoewel de partij niets daarmee te maken heeft gehad. Wel kon men nog steeds op de partij of haar kandidaten stemmen, en mede omdat het verbod de toeloop van kiezers niet kon stoppen werd het in 1890 niet verlengd. In 1891 in Erfurt kreeg de partij haar huidige naam; ondanks een meer revolutionair programma op marxistische grondslag toonde de partij zich ook pragmatisch. De vijandelijke houding van de overheid en de "burgerlijke" maatschappij zorgde echter ervoor dat de partij op haar beurt niet aan regeringen wilde deelnemen.

In 1914 steunde de SPD wel de oorlogskredieten, op één lid na, Karl Liebknecht. De SPD werkte vanaf 1917 met de linksliberalen en katholieken samen. In 1917 scheidde zich een radicale vleugel af van de SPD, die via de Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands (USPD) in 1918/1919 bij de communisten (Kommunistische Partei Deutschlands) terechtkwam.

Weimarrepubliek en Hitler-tijd[bewerken]

Affiche uit 1919, voor de verkiezingen van de grondwetgevende vergadering

Een groot verschil maakte voor de SPD het jaar 1918 uit, omdat voor het eerst een sociaaldemocraat in de regering kwam of zelfs regeringsleider werd. Diezelfde (Friedrich Ebert) werd op 11 februari 1919 ook tot de eerste Rijkspresident gekozen. Toch nam de SPD in de Weimarrepubliek niet aan veel regeringen deel, onder meer omdat ze het regeren niet gewend was en bang was dat regeringsdeelname haar onpopulair zou maken. Ze steunde wel de meeste centrumrechtse regeringen van die tijd, tot 1932, om erger te voorkomen.

In 1933 waren de sociaaldemocraten de enigen die nee zeiden tegen een wet die de regering van Adolf Hitler veroorloofde om wetten ook zonder het parlement te maken. Kort daarna werd de partij verboden, vele leiders moesten uit het land vluchten, werden gevangengenomen of gedood. Belangrijke centra van de partij werden Londen, Parijs, Wenen (tot 1938) en Praag (1939). In die tijd noemde de partij zich SOPADE.

Bondsrepubliek[bewerken]

Partijcongres in 1983

In 1945 mochten de sociaaldemocraten hun partij in de overgebleven delen van Duitsland heroprichten, wel nog gescheiden qua zone. In de Sovjet-bezettingszone moest ze zich in 1946 'verenigen' met de communisten, in de vrije zones werd dat voorkomen onder meer door de inzet van Kurt Schumacher. Hij had bijna de gehele Hitler-tijd in de concentratiekampen gezeten en wilde niet een tweede dictatuur in Duitsland zien. Maar mede door de weinig constructieve houding van Schumacher, die ook sceptisch was over een samenwerking met de westerse mogendheden, verloor de SPD haar populariteit bij de kiezers. Onder Schumacher, die in 1952 overleed, en zijn opvolger Erich Ollenhauer kwam ze bij de federale verkiezingen niet boven de 32 procent.

Pas Willy Brandt, kanselierskandidaat sinds 1961, voorzitter sinds 1964 en kanselier sinds 1969, lukte het geleidelijk om de partij in 1972 naar de 43 procent te trekken zodat ze zelfs meer kiezers kreeg dan de CDU/CSU. Brandt was kanselier van 1969 tot 1974, toen hij over een DDR-spion struikelde. Hij bleef partijvoorzitter, maar Helmut Schmidt werd kanselier. In 1982 verliet de coalitiepartner FDP de regering en maakte het kanselierschap van de christendemocraat Helmut Kohl mogelijk. Tussen 1982 en 1998 waren de sociaaldemocraten op federaal niveau in de oppositie.

SDP op een maandagse demonstratie in Leipzig, januari 1990

De SPD kon andere linkse partijen lange tijd klein houden, maar in 1983 kwamen de Groenen (nu Bündnis 90/Die Grünen) voor eerst de Bondsdag in. In de eerste jaren waren de Groenen nog niet bereid om een coalitie met de SPD te vormen, maar op den duur werd dit een haalbare optie ook op federaal niveau.

In de DDR was de SPD verboden, ook nog toen in oktober 1989 de Sozialdemokratische Partei in der DDR werd opgericht. Ze herenigde zich in 1990 met de SPD van het westen.

Regering-Schröder 1998-2005[bewerken]

Na de verkiezingen in 1998 werd Gerhard Schröder op 27 oktober 1998 tot bondskanselier verkozen. De regering werd door een coalitie tussen de SPD en Bündnis 90/Die Grünen gevormd. Schröder werd hierdoor de derde sociaaldemocratische kanselier van Duitsland. Zijn regeerstijl wordt, al naargelang de politieke houding, als pragmatisch of populistisch geclassificeerd. Kenmerkend voor Schröder is zijn vaardigheid in de omgang met de media.

Met de verkiezing van Schröder werd voor het eerst na 16 jaar een sociaaldemocraat in het kanselierschap verkozen. Onder meer door het feit, dat voor het eerst politici van de nieuwe sociale bewegingen aan de regering deelnamen, was er snel sprake van het project rood-groen, die een wijziging in de politieke cultuur van Duitsland personifieerde.

In het begin van de eerste legislatuur (1998 tot 2002) was een probleem dat Schröder en de toenmalige minister van Financiën Oskar Lafontaine verschillende opinies over substantiële economische en financiële vraagstukken hadden. In de loop van dit meningsverschil, dat tot een machtsstrijd evolueerde, verliet Lafontaine in 1999 de regering en gaf zijn ambt als partijvoorzitter op. Schröder volgde hem als partijvoorzitter op en verving Lafontaine door Hans Eichel als minister van Financiën.

Nadat het eerste jaar van regeren voor de rood-groene coalitie in een reeks verliezen in de landtagsverkiezingen leidde, kon het kabinet van Schröder zich in de loop van de CDU-spendenaffaire (1999/2000) consolideren. Voor Schröder was het hoofddoel van zijn politiek de werkloosheid in Duitsland te verlagen. Hij slaagde er niet in dit te bewerkstelligen. In 2002 vertrouwde hij Peter Harz de vorming van een hervormingsconcept toe. Schröders hervormingen van de sociale voorzieningen werden niet zozeer door de CDU maar vooral door de linkervleugel van de SPD aan de kaak gesteld. Schröder moest meerdere keren de eenheid van de coalitie door min of meer bedekte ontslagdreigementen waarborgen.

Tijdens de verkiezingen op 22 september 2002 hadden SPD en Groenen een kleine voorsprong. Schröder werd op 22 oktober 2002 tot bondskanselier herkozen.

Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog traden Duitse troepen op buiten de landsgrenzen: in Kosovo en in Afghanistan. Samen met Frankrijk en Rusland werd geprotesteerd tegen de Amerikaanse invasie in Irak van 2003. De speciale band tussen Berlijn en Washington kwam tijdens de Rood-Groene coalitie tot een einde.

De SPD verloor een aantal deelstaatverkiezingen, zelfs in Noordrijn-Westfalen, waar de SPD sinds 1966 aan het roer was. Op 1 juli 2005 stelde Schröder in de Bondsdag de vertrouwensvraag, die hij opzettelijk verloor. Door het verliezen van de vertrouwensvraag was het mogelijk om aan de Bondspresident de ontbinding van de Bondsdag te vragen en vervolgens nieuwe verkiezingen te houden.

Regering-Merkel 2005-2009 en opnieuw in de oppositie[bewerken]

Frank-Walter Steinmeier, minister van Buitenlandse Zaken in de grote coalitie en kanselierskandidaat voor 2009

De Bondsdagverkiezingen van 2005 werden gehouden op 18 september 2005. Een duidelijke winnaar was er niet: noch een christelijk-liberale coalitie (Union en FDP), noch een sociaaldemocratisch-groene coalitie (SPD en Bündnis 90/Die Grünen) behaalde een meerderheid. De Union had enkele parlementsleden méér dan de SPD. Omdat de SPD geen coalitie met de Linkspartei wilde vormen, en omdat FDP en Groenen niet met elkaar een coalitie in wilden, bleef een "grote coalitie" van CDU/CSU en SPD als enige mogelijkheid over. Het kabinet-Merkel kwam op 22 november tot stand. Schröder verliet de politiek en werkt sindsdien voor een Russisch gasbedrijf.

Franz Müntefering, SPD-voorzitter van 2004/2005 en vanaf 2008

Franz Müntefering, die in 2004 de voorzitterschap van de SPD van Schröder had overgenomen, trad af toen kort na de verkiezingen de partij niet zijn secretaris-generaal accepteerde. Hij bleef wel minister van Sociale Zaken. Nieuwe voorzitter werd de Brandenburgse minister-president Matthias Platzeck (als eerste Oost-Duitser), maar trad al in 2006 af vanwege gezondheidsredenen. Zijn opvolger als SPD-voorzitter werd de minister-president van Rijnland-Palts, Kurt Beck. Onder leiding van Beck kwam de SPD steeds verder in de moeilijkheden. In de peilingen maakte de partij een vrije val, ten gunste van de CDU/CSU. Op 7 september 2008 trad Beck bij een partijtop in Potsdam onmiddellijk af als partijvoorzitter, en werd als nieuwe voorzitter voorgedragen Franz Müntefering, die zich het jaar daarvoor uit de politiek had teruggetrokken wegens de ziekte van zijn vrouw. Ook werd Frank-Walter Steinmeier gekozen tot de kandidaat van de sociaaldemocraten bij de Bondsdagverkiezingen van 2009.[1]

De Bondsdagverkiezingen van 27 september 2009 leverden het op een na slechtste resultaat voor de SPD sinds het bestaan van de Bondsrepubliek, met een minus van 11,2 procent. Bondskanselier Merkel zal een nieuwe regering met de FDP en zonder de SPD vormen. Toen in 1998 Schröder bondskanselier werd, had de SPD 40,9 procent, elf van de zestien ministers-presidenten en 775.000 leden. Bij de verkiezingen in 2009, na elf jaar in de regering, had ze 23 procent, vijf ministers-presidenten en ruim een half miljoen leden. Tussen een linkser geworden CDU en een sterkere Linke staat de partij voor grote inhoudelijke discussies en discussies over toekomstige coalities met Die Linke. In 2013 verloor de partij met amper 9 procent tegen merkels overwinning van 42 procent

Ledenontwikkeling[bewerken]

(Telkens aan het eind van het jaar, afgerond op duizendtallen.)

  • 1976: 1.000.000
  • 1990: 943.000
  • 1994: 849.000
  • 1998: 775.000
  • 2002: 694.000
  • 2003: 651.000
  • 2010: 502.000

De voorzitters van de SPD sinds 1946[bewerken]


Partijvoorzitters SPD

Van Tot Naam Verkozen op
partijdag in
Stemmen Opmerkingen
11.05.1946 20.08.1952 Kurt Schumacher Hannover overleden
27.09.1952 14.12.1963 Erich Ollenhauer Dortmund overleden
16.02.1964 14.06.1987 Willy Brandt Bad Godesberg overleden
14.06.1987 29.05 1991 Hans-Jochen Vogel Bonn
29.05.1991 03.05.1993 Björn Engholm Bremen ontslag
03.05.1993 25.06.1993 Johannes Rau kommissarisch
25.06.1993 16.11.1995 Rudolf Scharping Essen
16.11.1995 11.03.1999 Oskar Lafontaine Mannheim ontslag
11.03.1999 12.04.1999 Gerhard Schröder kommissarisch
12.04.1999 21.03.2004 Gerhard Schröder Bonn afgetreden
21.03.2004 15.11.2005 Franz Müntefering Berlijn 95,0%
15.11.2005 10.04.2006 Matthias Platzeck Karlsruhe 99,4% afgetreden
10.04.2006 14.05.2006 Kurt Beck kommissarisch
14.05.2006 07.09.2008 Kurt Beck Berlijn 95,1% afgetreden
07.09.2008 18.10 2008 Frank-Walter Steinmeier kommissarisch
18.10.2008 13.11 2009 Franz Müntefering
13.11.2009 Sigmar Gabriel

De voorzitters van de SPD-Bondsdagfractie sinds 1949[bewerken]

Periode Voorzitter
1949 tot 1952 Kurt Schumacher
1952 tot 1963 Erich Ollenhauer
1963 tot 1967 Fritz Erler
1967 tot 1969 Helmut Schmidt
1969 tot 1983 Herbert Wehner
1983 tot 1991 Hans-Jochen Vogel
1991 tot 1994 Hans-Ulrich Klose
1994 tot 1998 Rudolf Scharping
1998 tot juli 2002 Peter Struck
juli 2002 tot okt. 2002 Ludwig Stiegler
okt. 2002 tot okt. 2005 Franz Müntefering
okt. 2005 tot 2009 Peter Struck
sinds 2009 Frank-Walter Steinmeier

SPD-kanselierskandidaten bij de Bondsdagsverkiezingen[bewerken]

Opmerking: De twee grote partijen in Duitsland noemen hun hoofdkandidaat bij Bondsdagverkiezingen kanselierskandidaat. Omdat er geen nationale kieslijsten zijn (maar lijsten per deelstaat), zou een uitdrukking zoals lijsttrekker niet gepast zijn.

Verkiezings-
jaar
Kandidaat Kanselier
geworden?
1949 Kurt Schumacher Nee
1953 Erich Ollenhauer Nee
1957 Erich Ollenhauer Nee
1961 Willy Brandt Nee
1965 Willy Brandt Nee
1969 Willy Brandt Ja
1972 Willy Brandt Ja
1976 Helmut Schmidt Ja
1980 Helmut Schmidt Ja
1983 Hans-Jochen Vogel Nee
1987 Johannes Rau Nee
1990 Oskar Lafontaine Nee
1994 Rudolf Scharping Nee
1998 Gerhard Schröder Ja
2002 Gerhard Schröder Ja
2005 Gerhard Schröder Nee
2009 Frank-Walter Steinmeier Nee

SPD-kandidaten voor het bondspresidentschap[bewerken]

De Duitse Bondspresident wordt voor vijf jaar gekozen door de Bondsvergadering gekozen. Dit orgaan bestaat uit de Bondsdagleden en een even groot aandeel van mensen, die door de deelstaatparlementen werden gekozen.

Jaar Eigen kandidaat Ondersteunde kandidaat Verkozen?
1949 Kurt Schumacher Neen
1954 Theodor Heuss (FDP) Ja
1959 Carlo Schmid Neen
1965 Heinrich Lübke (CDU) Ja
1969 Gustav Heinemann Ja
1974 Walter Scheel (FDP) Ja
1979 Annemarie Renger Neen
1984 Richard von Weizsäcker (CDU) Ja
1989 Richard von Weizsäcker (CDU) Ja
1994 Johannes Rau Neen
1999 Johannes Rau Ja
2004 Gesine Schwan Neen
2009 Gesine Schwan Neen

Bondsministers en ministers-presidenten in 2009[bewerken]

ministers-presidenten:

Bekende SPD-leden[bewerken]

SPD'ers in het Keizerrijk:

SPD'ers in de Weimarrepubliek:

SPD'ers in het gedeelde Duitsland:

Kurt Schumacher op een postzegel van 1995

SPD'ers in het herenigde Duitsland:

Voetnoten[bewerken]

  1. Steinmeier kanselierskandidaat SPD. NOS Journaal, 7 september 2008.

Externe link[bewerken]


leden (32): Vlag van BelgiëVlag van VlaanderenSocialistische Partij Anders (sp.a) · Vlag van BelgiëVlag van WalloniëParti Socialiste (PS) · Vlag van BulgarijeBǎlgarska Socialističeska Partija (BSP) · Vlag van CyprusΚίνημα Σοσιαλδημοκρατών (EDEK) · Vlag van DenemarkenSocialdemokraterne (SD) · Vlag van EstlandSotsiaaldemokraatlik Erakond (SDE) · Vlag van FinlandSuomen Sosialidemokraattisen Puolue (SDP) · Vlag van FrankrijkParti Socialiste (PS) · Vlag van DuitslandSozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) · Vlag van GriekenlandPanellinio Sokialistiko Kinima (PASOK) · Vlag van HongarijeMagyar Szocialista Párt (MSZDP) · Vlag van IerlandLabour Party (PLO) · Vlag van ItaliëPartito Socialista Italiano (PSI) · Vlag van LetlandLatvijas Sociāldemokrātiskā Strādnieku Partija (LSDSP) · Vlag van LitouwenLietuvos Socialdemokratu Partija (LSDP) · Vlag van LuxemburgLetzeburger Socialistesch Arbechterpartei (LSAP) · Vlag van MaltaPartit Laburista (PL) · Vlag van NederlandPartij van de Arbeid (PvdA) · Vlag van NoorwegenDet Norske Arbeiderpartiet · Vlag van OostenrijkSozialdemokratische Partei Österreichs (SPÖ) · Vlag van PolenSojusz Lewicy Demokratycznej-Unia Pracy (SLD-UP) · Vlag van PortugalPartido Socialista · Vlag van RoemeniëPartidul Social Democrat (PSD) · Vlag van SloveniëSocialni Demokrati (SD) · Vlag van SlowakijeStrana SMER - Sociálna Demokracia (Smer) · Vlag van SpanjePartido Socialista Obrero Español (PSOE) · Vlag van TsjechiëČeská Strana Sociálně Demokratická (ČSSD) · Vlag van ZwedenSveriges socialdemokratiska arbetareparti · Vlag van Verenigd KoninkrijkLabour Party (LP) · Vlag van Verenigd KoninkrijkVlag van Noord-IerlandPáirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP) · Vlag van Verenigd KoninkrijkVlag van SchotlandPàrtaidh Làbarach na h-Alba (PLA) · Vlag van Verenigd KoninkrijkVlag van WalesLlafur Cymru (LC)
Partijvoorzitters: Wilhelm Dröscher · Robert Pontillon · Joop den Uyl · Vítor Constâncio · Guy Spitaels · Willy Claes · Rudolf Scharping · Robin Cook · Poul Nyrup Rasmussen
Fractievoorzitters EP: Guy Mollet · Hendrik Fayat · Pierre Lapie · Willi Birkelbach · Käte Strobel · Francis Vals · Georges Spénale · Ludwig Spénale · Ernest Glinne · Rudi Arndt · Jean-Pierre Cot · Pauline Green · Enrique Baron Crespo · Martin Schulz
Fracties EP: Fractie van de Socialisten (S) ('53-'58) · Socialistische Fractie (SOC) ('58-'93) · PES ('93-'09) · Socialisten en Democraten (S&D) ('09)
Voorloper: Confederatie van Socialistische Partijen van de Europese Gemeenschap (CSPEG)
Commissarissen Barroso II: Catherine Ashton · Joaquín Almunia · Maroš Šefčovič · María Damanáki · Štefan Füle · László Andor
Leden Europese Raad: Werner Faymann · Elio Di Rupo · Helle Thorning-Schmidt · François Hollande · Robert Fico