1919
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Eeuwen: | 19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw |
| Decennia: | 1900-1909 · 1910-1919 · 1920-1929 |
| Jaren: | < · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · > |
 Kalenders |
||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
 Dit jaar naar onderwerp  |
||||||||||||||||||||||||
Inhoud |
[bewerken] Gebeurtenissen
- januari
- 5 - In Berlijn breekt de Spartacusopstand uit, die bloedig wordt neergeslagen.
- 15 - Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht worden in Berlijn vermoord door leden van een vrijkorps.
- Oprichting door de nog weinige Surinamers in Nederland van de Vereniging Ons Suriname.
- 21 - De 75 Lagerhuisleden van Sinn Féin, die in december 1918 zijn gekozen, komen bijeen in Mansion House, Dublin. Ze roepen zich uit tot onafhankelijk Iers parlement (Dail Eirean), met Eamon de Valera als voorzitter.
- 25 - De Parijse vredesconferentie besluit op haar tweede zitting tot de oprichting van de Volkenbond.
- februari
- 11 - (Duitsland) - De Duitse Nationale vergadering in Weimar kiest Friedrich Ebert als president.
- 21 - De socialist Kurt Eisner wordt in Beieren vermoord door de jonge officier graaf Anton von Arco auf Valley.
- maart
- 2 - (Rusland) - In Moskou begint het oprichtingscongres van de Derde Internationale (Komintern).
- 9 - In Cairo breekt een opstand uit tegen de verbanning door de Engelsen van 4 leiders van de Wafd, onder wie Saad Zaghlul.
- 21 - (Duitsland) - In Weimar richt de architect Walter Gropius het Bauhaus op. Deze school voor vormgeving heeft grote invloed op het 20e-eeuwse design.
- 23 - (Italië) - Benito Mussolini richt in Milaan de fascistische strijdbond op (fasci di combattimento).
- april
- 12 - In Engeland wordt de 48-urige werkweek ingevoerd.
- 13 - Britse en Gurkha troepen vermoorden tenminste 379 ongewapende demonstranten in Amritsar, India.
- 17 - (VS) - Charlie Chaplin, Douglas Fairbanks, Mary Pickford en David Wark Griffith stichten de filmmaatschappij United Artists.
- mei
- 4 - Massademonstraties van Chinese nationalisten in Peking tegen het Verdrag van Versailles, dat de Duitse concessie in Shandong toewees aan Japan. De demonstranten eisen de teruggave van de buitenlandse concessies. Het protest groeit uit tot de 4 mei-beweging.
- 15 - Door een amendement van het liberale kamerlid Henri Marchant wordt in Nederland het algemeen kiesrecht voor vrouwen opengesteld.
- 29 - Zonsverduistering, Arthur Eddington observeert afbuiging door het licht van sterren dat langs de zon scheert. Dit is een ondersteuning van de relativiteitstheorie van Albert Einstein.
- juni
- 7 - (Duitsland) - De Frankfurter Vereinigung für Neue Kunst organiseert de eerste grote Max Beckmann-tentoonstelling.
- 14 - John Alcock en Arthur Whitten Brown vliegen als eerste non-stop over de Atlantische Oceaan.
- 21 - De Duitse Kriegsmarine brengt bij Scapa Flow haar oorlogsvloot tot zinken, liever dan haar over te dragen aan de geallieerden.
- 25 - (Duitsland) - Het eerste verkeersvliegtuig dat geheel uit metaal is, volbrengt de eerste proefvlucht.
- 28 - (Frankrijk) - De Duitse delegatie ondertekent het verdrag van Versailles. Daarmee is de Eerste Wereldoorlog officieel beëindigd.
- juli
- 2 - (VK/VS) - Het Britse luchtschip R 34 steekt in beide richtingen de Atlantische Oceaan over.
- 4 - (VS) - Jack Dempsey wint het gevecht om de wereldtitel boksen zwaargewicht door een technische knock-out tegen titelverdediger Jess Willard.
- 14 - (Frankrijk) - De Belgische wielrenner Firmin Lambot beslist de eerste naoorlogse Ronde van Frankrijk in zijn voordeel.
- 17 - (VK) - Op Wimbledon wint de Française Suzanne Lenglen de finale damesenkelspel van de zevenvoudige winnares Dorothea Lambert-Chambers. In het herenenkelspel wint Gerald L. Patterson uit Australië.
- 21 - Stichting van de Nederlandse Vliegtuigfabriek Fokker door Anthony Fokker.
- 22 - (VK) - In Londen wordt het ballet El sombrero de tres picos van Manuel de Falla voor het eerst uitgevoerd. Decors en kostuums zijn ontworpen door Pablo Picasso.
- augustus
- 1 augustus-15 september - Eerste Luchtvaart Tentoonstelling Amsterdam, de ELTA, gebouwd door de Haagse architect Roosenburg, georganiseerd door Albert Plesman.
- 9 - Er komt een regelmatige verbinding met luchtschepen tussen Berlijn en Friedrichshafen (aan de Bodensee).
- 17 - Erna Murray zwemt een nieuw wereldrecord op de 100 meter schoolslag met een tijd van 1'33,2".
- 17 - In Indianapolis vestigt Gertrud Ederle een wereldrecord op de 800 meter vrije slag met een tijd van 13'19,2".
- augustus - Oprichting van de Weimarrepubliek in Duitsland.
- september
- 10 - In Saint-Germain-en-Laye sluiten Oostenrijk en de geallieerden vrede. De kleine bondsrepubliek moet de onafhankelijkheid erkennen van Hongarije, Polen, Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië.
- 12 - Uit woede over het vredesverdrag met Oostenrijk trekt een groep Italiaanse nationalisten onder aanvoering van de dichter Gabriele D'Annunzio Fiume binnen. De Italiaanse regering weigert de stad te annexeren en sluit alle toegangswegen af.
- 18 - In Berlijn worden de UFA-studio's geopend met de première van de speelfilm Madamme Dubarry van Ernst Lubitsch. De studio's zijn tot hun opheffing in 1945 de grootste van Europa; ook Nederlandse acteurs als Tilly Bouwmeester en Johan Heesters zullen er werken.
- 21 - De Oriënt-Express tussen Parijs en Constantinopel hervat de dienst.
- 22 - Albert I vertrekt naar de Verenigde Staten, waar hij tot begin november zal rondreizen.
- oktober
- 7 - De Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën wordt opgericht door luchtvaartpionier Albert Plesman.
- 7 - (Duitsland) - Bij paardenrennen worden bij de finish voor het eerst controlecamera's gebruikt.
- 10 - (Rusland) - Geconfronteerd met de successen van het Rode Leger in de burgeroorlog, gaan de westerse machten over tot een economische blokkade tegen Rusland.
- 10 - (Oostenrijk) - De opera Die Frau ohne Schatten van Richard Strauss gaat in première in Wenen.
- 18 - (Spanje) - In Madrid wordt de metro in bedrijf genomen.
- 30 - (Verenigd Koninkrijk) - In Cambridge slaagt Ernest Rutherford erin om kunstmatig een atoomkern te splitsen.
- november
- Begin november - Adolf Hitler sluit zich aan bij de NSDAP, de Duitse Nationaal-socialistische Arbeiderspartij.
- 6 - Eerste radio-uitzending in Nederland voor een algemeen publiek verzorgd door radiopionier à Steringa Idzerda met zijn zender PCGG.
- 16 - (Duitsland) - Hans Bredow demonstreert in Berlijn een buizenzender voor spraak en muziek.
- 18 - (VS) - De Senaat wijst ratificatie van het verdrag van Versailles af en de Verenigde Staten treden niet toe tot de Volkenbond.
- 23 - (Italië) - De Fransman André Boillot wint met een Peugeot de Targa Florio op Sicilië.
- 28 - (Duitsland) - In Berlijn opent Max Reinhardt het door Hans Poelzig gebouwde Grosse Schauspielhaus met de Oresteia van Aeschylus.
- december
- 3 - In Nederland treedt de Invaliditeitswet van Talma in werking.
- zonder datum
- De dwergstaat Moresnet wordt krachtens het Verdrag van Versailles opgeheven en gaat op in België. Ook Malmedy en Eupen komen aan België.
- Erik Satie componeert het symfonische drama Socrates en het pianowerk Nocturnes.
- (België) - Algemeen kiesrecht voor mannen wordt ingevoerd.
- Juan de la Cierva ontwikkelt de autogiro, de voorloper van de huidige helikopter.
- (VS) - De raketpionier Robert H. Goddard ontdekt "een methode voor het bereiken van extreem grote hoogten": het principe van de vloeibare-brandstofraket.
- (Frankrijk) - Als eerste Europese autofabriek neemt Citroën de lopende band in gebruik.
[bewerken] Literatuur
- Cissy van Marxveldt: De HBS-jaren van Joop ter Heul.
[bewerken] Geboren
- januari
- 1 - J.D. Salinger, Amerikaans schrijver
- 3 - Henk Sprenger, Nederlands striptekenaar (overleden 2005)
- 22 - Peter Bernstein, Amerikaans econoom, financieel historicus en beleggingsspecialist (overleden 2009)
- 23 - Jan Derksen, Nederlands wielrenner
- 26 - Beppie Nooij jr., Nederlands actrice (overleden 1979)
- februari
- 1 - Pietro Garinei, Italiaans musicalcomponist en -producent (overleden 2006)
- 5 - Red Buttons, Amerikaans acteur (overleden 2006)
- 17 - J.M.S. Careless, Canadees historicus (overleden 2009)
- 18 - Jack Palance, Amerikaans acteur (overleden 2006)
- 24 - Nellie Connally, Amerikaans inzittende van de auto waarin president Kennedy werd vermoord (overleden 2006)
- 26 - Tine van Buul, Nederlands uitgeefster (overleden 2009)
- maart
- 12 - Frank Campanella, Amerikaans acteur (overleden 2006)
- 13 - Klazien Rotstein-van den Brink, Nederlands kruidenvrouw (overleden 1997)
- 17 - Nat King Cole, Amerikaans jazzmuzikant (overleden 1965)
- 24 - Robert Heilbroner, Amerikaans econoom (overleden 2005)
- 27 - Simon van Collem, Nederlands journalist en omroepmedewerker (overleden 1989)
- april
- 1 - Nicholas Henderson, Brits diplomaat (overleden 2009)
- 2 - Delfo Cabrera, Argentijns atleet (overleden 1981)
- 8 - Ian Smith, Rhodesisch politicus (overleden 2007)
- 14 - Raúl Primatesta, Argentijns aartsbisschop en kardinaal (overleden 2006)
- 16 - Merce Cunningham, Amerikaans choreograaf (overleden 2009)
- 21 - Frank Essed, Surinaams politicus (overleden 1988)
- 21 - Erika Visser, Nederlands kunstenares (overleden 2007)
- 23 - Yoshitaro Nomura, Japans filmregisseur (overleden 2005)
- 27 - Leo van Zandvliet, Nederlands voorzitter van voetbalclub Feyenoord (overleden 1999)
- 29 - Gérard Oury, Frans regisseur, scenarioschrijver en acteur (overleden 2006)
- mei
- 3 - Pete Seeger, Amerikaans folk- en protestzanger
- 6 - Alejandro Finisterre, Spaans dichter (overleden 2007)
- 7 - La Esterella, Belgisch zangeres
- 7 - Eva Perón, Argentijns First Lady (overleden 1952)
- 15 - Mary Eugenia Charles, Dominicaans politica (overleden 2005)
- 17 - Antonio Aguilar, Mexicaans zanger en acteur (overleden 2007)
- 18 - Boris Christoff, Italiaans-Bulgaars operazanger (overleden 1993)
- 19 - Mitja Ribičič, Sloveens politicus
- 22 - Peter Howson, Australisch minister (overleden 2009)
- 24 - Leo van Heijningen, Nederlands advocaat en publicist (overleden 2008)
- juni
- 6 - Lord Carrington, Engels politicus
- 10 - Moultrie Patten, Amerikaans acteur (overleden 2009)
- 12 - Lo de Ruiter, Nederlands ambtenaar, politicus, (omroep)bestuurder en publicist (overleden 2008)
- 14 - Sam Wanamaker, Amerikaans acteur en regisseur (overleden 1993)
- 15 - Paul Joseph Phạm Đình Tụng, Vietnamees aartsbisschop en kardinaal (overleden 2009)
- 17 - Max Dendermonde, Nederlands schrijver (overleden 2004)
- 17 - Ton Lutz, Nederlands acteur (overleden 2009)
- 17 - Galina Oestvolskaja, Russisch componiste (overleden 2006)
- juli
- 6 - Ernst Haefliger, Zwitsers tenor (overleden 2007)
- 6 - Oswaldo Guayasamín, Ecuadoraans kunstschilder (overleden 1999)
- 14 - Ferdi Kübler, Zwitsers wielrenner
- 14 - Janneke Johanna Landman, Nederlands voorvechter voor de dovenwereld (overleden 2007)
- 15 - Iris Murdoch, Iers-Engels schrijfster en filosoof (overleden 1999)
- 16 - Choe Gyuha, Zuid-Koreaans president (overleden 2006)
- 20 - Edmund Hillary, Nieuw-Zeelands bergbeklimmer (overleden 2008)
- 26 - James Lovelock, Engels bioloog
- 29 - Vic Lewis, Brits jazzbandleader (overleden 2009)
- 31 - Primo Levi, Italiaans schrijver (overleden 1987)
- augustus
- 4 - Emmy Lopes Dias, Nederlands actrice (overleden 2005)
- 4 - Michael Ross, Amerikaans televisieproducent, -regisseur en -scenarioschrijver (overleden 2009)
- 5 - Mary Servaes, alias Zangeres Zonder Naam, Nederlands zangeres (overleden 1998)
- 8 - Dino de Laurentiis, Italiaans filmproducer
- 9 - Edmund Hockridge, Canadees zanger (overleden 2009)
- 9 - Joop den Uyl, Nederlands politicus en minister-president (overleden 1987)
- 12 - Shorty Templeman, Amerikaans autocoureur (overleden 1962)
- 19 - Malcolm Forbes, Amerikaans uitgever (overleden 1990)
- 24 - Drs. P, Nederlands liedjesschrijver, zanger en taalkunstenaar
- 27 - André Declerck, Belgisch wielrenner (overleden 1967)
- 30 - Wolfgang Wagner, Duits regisseur, decorontwerper en directeur
- september
- 2 - Anne-Marie Blanc, Zwitsers film- en TV-actrice (overleden 2009)
- 7 - Briek Schotte, Belgisch wielrenner (overleden 2004)
- 10 - Lex van Delden, Nederlands componist (overleden 1988)
- 15 - Fausto Coppi, Italiaans wielrenner (overleden 1960)
- 19 - Kato Shuichi, Japans cultuur- en literatuurwetenschapper (overleden 2008)
- 29 - Masao Takemoto, Japans gymnast (overleden 2007)
- oktober
- 15 - Chuck Stevenson, Amerikaans autocoureur (overleden 1995)
- 17 - Es'kia Mphahlele, Zuid-Afrikaans schrijver, literatuurwetenschapper, kunstactivist en humanist (overleden 2008)
- 17 - Zhao Ziyang, Chinees politicus (overleden 2005)
- 18 - Anita O'Day, Amerikaans zangeres (overleden 2006)
- 22 - Doris Lessing, Iraans-Brits schrijfster
- 22 - Dé Stoop, Nederlands sportbestuurder (overleden 2007)
- 25 - Luis H. Álvarez, Mexicaans politicus
- 27 - Herman Kuiphof, Nederlands sportverslaggever (overleden 2008)
- 28 - Bernhard Wicki, Oostenrijks regisseur en acteur (overleden 2000)
- november
- 4 - Peter Schilperoort, Nederlands jazzmusicus en bandleider (overleden 1990)
- 4 - Eric Thompson, Brits autocoureur
- 10 - François Périer, Frans acteur (overleden 2002)
- 19 - Gillo Pontecorvo, Italiaans regisseur en scenarioschrijver (overleden 2006)
- 23 - Peter Frederick Strawson, Brits filosoof (overleden 2006)
- 26 - Frederik Pohl, Amerikaans sciencefictionschrijver en redacteur
- 30 - Detlef Kraus, Duits pianist (overleden 2008)
- december
- 11 - Lucien Teisseire, Frans wielrenner (overleden 2007)
- 12 - Fritz Muliar, Oostenrijks acteur (overleden 2009)
- 12 - Claude Nollier, Frans actrice (overleden 2009)
- 14 - Edouard Longerstaey, Belgisch diplomaat (overleden 1986)
- 15 - Åke Seyffarth, Zweeds schaatser (overleden 1998)
- 16 - Manke Nelis, Nederlands muzikant (overleden 1993)
- 23 - Jan Vermeire, Belgische oprichter van de Poverello-gemeenschap (overleden 1998)
- 24 - Pierre Soulages, Frans kunstschilder en beeldhouwer
- 29 - Pieter Terpstra, Nederlands schrijver en journalist (overleden 2006)
- exacte datum onbekend
- Pratap Chandra Chunder, Indiaas politicus (overleden 2008)
- Julius Fast, Amerikaans schrijver (overleden 2008)
- Dina Vierny, Frans fotomodel (overleden 2009)
[bewerken] Overleden
- januari
- 6 - Theodore Roosevelt (60), 26e president van de Verenigde Staten en winnaar Nobelprijs voor de Vrede
- 15 - Rosa Luxemburg (47) en Karl Liebknecht (47), marxistische revolutionairen
- februari
- 3 - Edward Charles Pickering (73), Amerikaans sterrenkundige
- 5 - William Michael Rossetti, Engels schrijver en criticus
- maart
- 25 - Wilhelm Lehmbruck (38), Duits expressionistisch kunstenaar
- april
- 4 - Francesco Marto (10), Portugees zalige, belijder en ziener van Fátima
- 10 - Emiliano Zapata (39), Mexicaans revolutionair
- augustus
- 9 - Ruggiero Leoncavallo (61), Italiaanse componist
- 11 - Andrew Carnegie (83), Amerikaans industrieel
- oktober
- 13 - Karl Adolph Gjellerup (62), Deens dichter en schrijver (winnaar Nobelprijs)
- november
- 15 - Michail Doliwo-Dobrowolski (57), Russisch uitvinder
- 18 - Ferdinand Domela Nieuwenhuis (72), Nederlands politicus en sociaal-anarchist
- 29 - Szymon Winawer (81), Pools schaker
- december
- 3 - Pierre-Auguste Renoir (78), Frans kunstschilder
- 27 - Theo de Meester (68), Nederlands topambtenaar, bestuurder en politicus
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie 1919 van Wikimedia Commons. |
