Amedeo Modigliani

Amedeo Modigliani

Amedeo Clemente Modigliani (Livorno, 12 juli 1884 - Parijs, 24 januari 1920) was een Italiaans kunstschilder en beeldhouwer. De schilderkunst van Modigliani is herkenbaar aan de langgerekte lichamen van de vrouwen en de warme gloeiende kleuren.

Biografie

Amedeo Modigliani was telg uit een sefardisch Joods koopmansgeslacht. Hij was het vierde kind van Flaminio Modigliani en zijn Franse vrouw, Eugenie Garsin. Modigliani groeide op in armoede en leed op 14-jarige leeftijd aan tyfus en twee jaar later aan tuberculose. Net als zijn familie leed ook de jonge Modigliani aan depressies. In 1898 kreeg zijn 26-jarige broer Emmanuel zes maanden gevangenisstraf vanwege anarchisme.

In 1902 begon Amedeo met zijn kunstopleiding aan de Scuola Libera di Nudo (Vrije School van Naaktstudies) in Florence. Een jaar later verhuisde hij naar Venetië, waar hij zich inschreef bij het Istituto per le Belle Arti di Venezia. In Venetië probeerde hij voor het eerst hasjiesj en begon in plaats van te studeren de sjofele delen van de stad te bezoeken.

In 1906 verhuisde Modigliani naar Parijs, dat toen het brandpunt van de avant-garde was en waar hij een voorbeeld werd van de tragische artiest. Hij vestigde zich in Le Bateau-Lavoir, een commune voor armoedige artiesten in Montmartre en begon snel met schilderen, in eerste instantie beïnvloed door Henri de Toulouse-Lautrec, totdat Paul Cezanne hem tot andere inzichten bracht. Niettemin ontwikkelde Modigliani zijn geheel eigen stijl, die in de verte verwant is aan het kubisme, maar zonder de hoekige vormen. Bekend om zijn snelle arbeid, kon hij een portret in één of twee zittingen afmaken. Als een schilderij eenmaal af was, zou hij er nooit meer aan werken. Toch zeiden degenen die voor hem poseerden, dat het was alsof Modigliani je ziel blootlegde.

In 1909 keerde Modigliani terug naar Livorno, ziekelijk en uitgebrand door zijn levensstijl. Hij bleef echter niet lang in Italië en ging snel terug naar Parijs, waar hij nu een studio huurde in Montparnasse. Hij begon ook meer te beeldhouwen vanaf dat moment.

Bij de start van de Eerste Wereldoorlog probeerde hij in het leger te gaan, maar hij werd geweigerd vanwege zijn slechte gezondheid. Wellicht wetende dat zijn leven vanwege zijn zwakke gezondheid toch niet lang zou zijn, droeg hij een doodswens met zich, dronk continu en gebruikte grote hoeveelheden verdovende middelen, met name opium.

Schilderij van Madame Pompadour door Modigliani

Amedeo Modigliani was een zeer knappe man, die een sterke aantrekkingskracht had op vrouwen. Vrouwen kwamen en gingen, totdat Beatrice Hastings zijn leven binnenkwam. Zij bleef twee jaar, en werd onder andere geschilderd als "Madame Pompadour". Zij leed echter erg onder zijn drankzucht, maar als hij nuchter was, dan was hij wel erg charmant, citeerde Dante Alighieri en gedichten van Lautreamont. Toen de Engelse schilder Nina Hamnett in Montparnasse kwam, in 1914, ontmoette zij op haar eerste avond een glimlachende man aan het tafeltje naast haar in het café, waarbij hij zichzelf voorstelde als "Modigliani, schilder en jood". Er ontstond een diepe vriendschap tussen deze twee.

Schilderij van liggend naakt uit 1917, nu in het Guggenheim Museum

Op 3 december 1917 werd de eerste en enige solo tentoonstelling geopend tijdens het leven van Modigliani, in de galerie van Berthe Weill. Voor de galerie verzamelden zich opgewonden mannen, die graag de schilderijen van de volledig naakte vrouwen wilden zien. Het hoofd van de politie van Parijs vond de tentoongestelde naakten echter pornografie, waarop de tentoonstelling enkele uren na de opening gesloten moest worden. In hetzelfde jaar ontving Modigliani een brief van een oude minnares, Simone Thirioux, die hem meldde dat ze een zoon van hem had gekregen. Modigliani erkende het kind echter nooit. Bij de 20-jarige kunststudente Jeanne Hébuterne kreeg hij in Nice op 29 november 1918 een dochter, die zij Giovanna - en later ook 'Jeanne' - noemden.

In Nice verkocht Modigliani enkele werken aan rijke toeristen, maar slechts voor een paar francs per stuk. Het geld dat hij had verdween overigens toch gauw richting drugs en alcohol. In mei 1919 keerde hij terug naar Parijs, met Jeanne en hun dochter. Ze huurden een appartement in de Rue de la Grande Chaumière, waar Jeanne en Modigliani portretten van elkaar schilderden.

Aan het einde van dit jaar ging de gezondheid van Modigliani verder achteruit. Nadat hij een paar dagen niet gezien was, vond de benedenbuur het paar in bed, Modigliani met een delirium, Jeanne vasthoudend, die bijna negen maanden zwanger was. Naar later verteld werd, probeerde hij Jeanne aan te zetten tot zelfmoord, zodat hij haar als favoriet model bij zich kon houden in het paradijs. Er werd een dokter gehaald, die het leven van de 35-jarige kunstenaar evenwel niet meer kon redden. Modigliani's laatste woorden waren 'Cara, cara, Italia, Cara'.

De hele kunstenaarsgemeenschap uit Montmartre en Montparnasse woonde de begrafenis bij. Jeanne Hébuterne, die naar het huis van haar ouders was gebracht, sprong een dag na de dood van Modigliani uit een raam op de vijfde verdieping, waarbij zowel zijzelf als haar ongeboren kind omkwamen. Modigliani ligt begraven op de begraafplaats Père-Lachaise. Jeanne Hébuterne werd begraven in de Cimetière parisien de Bagneux, bij Parijs. Pas in 1930 mocht zij van haar verbitterde familie rusten naast Modigliani en werd zij herbegraven. (div. 96)

Het dochtertje Jeanne van 15 maanden werd geadopteerd door de zus van Modigliani in Florence. Zij schreef later een belangrijke biografie over haar vader.

Musea

De werken van Amedeo Modigliani zijn onder andere te zien in:

• Guggenheim Museum en het Metropolitan Museum of Art in New York City
• Lille Métropole Museum voor Moderne kunst, Hedendaagse kunst en Art brut, in Villeneuve d'Ascq
• Museum of Fine Arts in Boston
• National Gallery of Art in Washington
• Peggy Guggenheim Collection in Venetië

Tentoonstellingen (selectie)

• Galerie Berthe Weill, 1917
• Modigliani: Beyond the Myth, van 21 mei t/m 19 september 2004 in het Jewish Museum
• Royal Academy in Londen, 2006
• Amedeo Modigliani Bonn van 17 april t/m 30 augustus 2009 in de Kunst - und Ausstellungshalle in Bonn

Schilderstijl

Hij behoort tot het expressionisme. Sommigen die hij achteloos op papieren tafellakens in restaurants maakte, werden aan zeer lage prijzen verkocht. Met virtuositeit, schilderde hij de portretten van zijn vrienden. Zijn enorme werklust dankt hij aan een overmatig aantal vrouwen en drank. Men vraagt zich af hoe hij midden van wanorde de tijd heeft gevonden om zoveel naakte vrouwen, maîtresses en portretten (onder meer van Picasso, Jean Cocteau, Maurice de Vlaminck, Kisling) in soepele harmonie met stijl te schilderen.

Werken

Stenen hoofd uit 1911/1912, nu te zien in het Philadelphia Museum of Art

Het werk van Modigliani omvat vrijwel alleen afbeeldingen van mensen, en dan nog voornamelijk vrouwen. Hij schilderde een enkele maal ook wel een landschap. Opvallend, zeker voor die tijd, is dat de vrouwen zichzelf volledig bloot geven.

Gedurende drie jaar van zijn leven maakte hij beeldhouwkunst.

Tegenwoordig wordt Modigliani beschouwd als één van de grotere kunstenaars uit de 20e eeuw. Zijn werk hangt in belangrijke musea, en zijn beeldhouwwerken (gemaakt onder invloed van zijn vriend Constantin Brancusi en slechts 27 in aantal) verwisselen zelden van eigenaar. Zijn schilderij "Nu couché" werd in november 2003 verkocht voor een bedrag van USD 26.887.500.

Hij schilderde in vijf tot tien jaren tijd vierhonderd schilderijen en duizend aquarellen.

Enkele werken zijn:

• Caryatid, circa 1914
• Standing nude
• Portrait of the Painter Frank Haviland, 1914
• Madam Pompadour
• The re girl, head of a woman with red hair, 1915

Afbeelding	Titel	Datum	Grootte, Materiaal	Museum/verzameling/bezitter
	Akt (Die kleine Jeanne)	circa 1908	61 × 38 cm, olieverf op doek	Perls Gallery in New York
	Die Jüdin	1908	55 × 46 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Leidender Akt – Nudo Dolente	1908	81 × 54 cm, olieverf op doek	Richard Nathanson in Londen
	Der Cellist	1909	130 × 80 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Karyatide	1911/1912	72,5 × 50 cm, olieverf op doek	Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf
	Kopf	1912	-	Metropolitan Museum of Art
	Karyatide in Rosa	1913/1914	54,6 × 43 cm, Aquarel	Verzameling Evelyn Sharp
	Karyatide	1913	81 × 46 cm, olieverf op doek	Verzameling Samir Traboulsi
	Bildnis Diego Rivera	1914	100 × 79 cm, olieverf op karton	Museu de Arte in São Paulo
	Portret van Moise Kisling	1915	37 × 29 cm, olieverf op doek	Pinacoteca di Brera in Milaan
	Braut und Bräutigam	1915	55,2 × 46,3 cm, olieverf op doek	Museum of Modern Art in New York
	Portret van Beatrice Hastings voor een deur	1915	81 × 54 cm, olieverf op doek	Verzameling Ritter in New York
	Sitzender Akt	1916	92 × 60 cm, olieverf op doek	Courtauld Institute of Art in London
	Portret van Jacques Lipchitz met zijn vrouw	1916	81 × 54 cm, olieverf op doek	Art Institute of Chicago in Chicago
	Portret van Chaim Soutine	1916	100 × 65 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Schlafender Akt mit geöffneten Armen (Akt in Rot)	circa 1917	60 × 92 cm, olieverf op doek	Verzameling Gianni Mattioli
	Sitzender Akt	1917	73 × 116 cm, olieverf op doek	Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen
	Portret van Jeanne Hébuterne met grote hoed	1917	55 × 38 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Liegender Akt mit hinter dem Kopf verschränkten Armen	1917	60 × 92 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Portret van Jeanne Hébuterne	1918	116 × 73 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Stehender Akt (Elvira)	1918	100 × 65 cm, olieverf op doek	Verzameling Walter Hadorn in Bern
	Meisje in blauw	1918	92 × 60 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Jeanne Hébuterne	1919	55 × 38 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Landschap	1919	60 × 45 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Boom en huizen	1919	57 × 45 cm, olieverf op doek	Privéverzameling
	Zelfportret	1919	100 × 65 cm, olieverf op doek	Museu de Arte Contemporanea da Universidade de São Paulo

Film

In 2004 werd een film gemaakt over zijn leven, de rivaliteit met Pablo Picasso en zijn tragische romance met Jeanne Hébuterne. Andy García speelde de hoofdrol.

Externe links

• Amedeo Modigliani op Artcyclopedia met veel links

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Amedeo Modigliani op Wikimedia Commons.