14 januari

14 januari is de 14de dag van het jaar in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 351 dagen (352 dagen in een schrikkeljaar) tot het einde van het jaar.

Gebeurtenissen

De Vrijmetselaarsloge
"L'Union Provinciale werd
opgericht op 14 januari 1772

•  Algemeen
  • 1948 - Ans van Dijk wordt geëxecuteerd; zij is de enige Nederlandse vrouw die dit na de Tweede Wereldoorlog overkomt.
  • 1960 - Kadebreuk in Tuindorp Oostzaan leidt ertoe dat het hele tuindorp wordt geëvacueerd en wekenlang blank staat. Het Rampenfonds start een nationale inzameling.
  • 1992 - Een 29-jarige Ier en een 40-jarige Colombiaan ontsnappen op spectaculaire wijze uit het extra beveiligde gedeelte van Gevangenis de Geerhorst in Sittard. Beiden ontsnappen met hulp van buitenaf met ladders.

•  Kunst
  • 1506 - Herontdekking van de Laocoöngroep door Felice de Fredi, die bij het spitten in een wijngaard stootte op de stenen die het plafond van een onderaardse ruimte bleken te zijn. Hij waarschuwde direct paus Julius II.
  • 1900 - Première van de opera Tosca van Giacomo Puccini in Rome.

•  Media
  • 1954 - Marilyn Monroe, Amerikaans actrice, trouwt met Joe DiMaggio, Amerikaans honkballer.

•  Politiek
  • 1724 - Koning Filips V van Spanje doet troonsafstand ten gunste van zijn zoon, Lodewijk.
  • 1903 - In Amsterdam breekt een spoorwegstaking uit.
  • 1972 - Margaretha II wordt koningin van Denemarken na de dood van haar vader koning Frederik IX
  • 1999 - De Europese Commissie komt gehavend uit een vertrouwensstemming in het Europees Parlement, gehouden omwille van het in opspraak komen van de commissarissen Édith Cresson en Manuel Marin. Men besluit een 'Comité van Wijzen' op te richten.
  • 2011 - de Tunesische president Zine El Abidine Ben Ali ontvlucht zijn land na zware onlusten.

•  Religie
  • 1501 - Maarten Luther begint zijn studie aan de universiteit in Erfurt
  • 1664 - Paus Alexander VII creëert twaalf nieuwe kardinalen.
  • 1772 - De Groot Meester Nationaal van d'aloude en Zeer Eerwaarde Maatschappij der Vrije en Aengenomen Metzelaers, in de Republieq der Verenigde Nederlanden, ressort van de Generaliteit en onderhorige Volksplantingen verleent De Loge "L'Union Provinciale", gevestigd in Groningen (stad) haar constitutiebrief. De vrijmetselaars worden in Noord-Nederland actief.
  • 1842 - Benoeming van Joannes Zwijsen tot coadjutor van de Apostolisch vicaris van Bisdom 's-Hertogenbosch. De apostolische vicarissen van Bisdom 's-Hertogenbosch Henricus den Dubbelden en Breda Joannes van Hooydonk krijgen de bisschoppelijke waardigheid.
  • 1984 - Bisschopswijding van Joseph Lescrauwaet, Nederlands hulpbisschop van Haarlem.

•  Sport
  • 1913 - Oprichting van de Tsjechische voetbalclub SK Židenice.
  • 1981 - Nederlandse hockeyploeg wint in Karachi voor de eerste keer de Champions Trophy

•  Wetenschap en technologie
  • 1914 - Introductie van de lopende band door Henry Ford.
  • 1992 - De eerste ICSI-baby wordt geboren.
  • 2005 - Ruimtesonde Huygens landt op de Saturnusmaan Titan.

Geboren

Johan Rudolf Thorbecke,
geboren op 14 januari 1798

Albert Schweitzer,
geboren op 14 januari 1875

Bernlef,
geboren op 14 januari 1937

LL Cool J,
geboren op 14 januari 1968

• 1700 - Christian Friedrich Henrici, Duits dichter (overleden 1764)
• 1740 - Antonio Felice Zondadari jr., Italiaans kardinaal-aartsbisschop van Siena (overleden 1823)
• 1798 - Johan Rudolph Thorbecke, Nederlands politicus (overleden 1872)
• 1800 - Ludwig von Köchel, Oostenrijks musicoloog (overleden 1877)
• 1835 - Marcelo Spínola y Maestre, Spaans zalige en kardinaal-aartsbisschop van Sevilla (overleden 1906)
• 1841 - Berthe Morisot, Frans impressionistisch kunstschilder (overleden 1895)
• 1852 - Jef Lambeaux, Belgisch beeldhouwer (overleden 1908)
• 1861 - Mehmet VI, laatste sultan van het Turkse Rijk (overleden 1926)
• 1875 - Albert Schweitzer, Frans arts en zendeling (overleden 1965)
• 1880 - Pierre-Marie Gerlier, Frans kardinaal-aartsbisschop van Lyon (overleden 1965)
• 1882 - Hendrik Willem van Loon, Nederlands-Amerikaanse historicus en journalist (overleden 1944)
• 1885 - Rudolf Olden, Duits journalist, advocaat en mensenrechten-activist (overleden 1940)
• 1887 - Hugo Steinhaus, Pools wiskundige (overleden 1972)
• 1890 - Arthur Holmes, Brits geoloog (overleden 1965)
• 1891 - Félix Goethals, Frans wielrenner (overleden 1962)
• 1892 - Albert Alleman, Belgisch kunstschilder (overleden 1933)
• 1892 - Martin Niemöller, Duits militair, luthers theoloog en verzetsstrijder (overleden 1984)
• 1897 - Co van Tijen, Nederlands piloot en zakenman (overleden 1958)
• 1897 - Hasso von Manteuffel, Duits officier en politicus (overleden 1978)
• 1901 - Bebe Daniels, Amerikaans actrice (overleden 1971)
• 1901 - Alfred Tarski, Pools logicus (overleden 1983)
• 1906 - William Bendix, Amerikaans acteur (overleden 1964)
• 1907 - Sophie Redmond, Surinaams arts, politica, toneelschrijfster, actrice en feministe (overleden 1955)
• 1909 - Joseph Losey, Amerikaans filmregisseur (overleden 1984)
• 1912 - Tillie Olsen, Amerikaans schrijfster, dichteres, vakbondsactiviste en feministe (overleden 2007)
• 1913 - Lex Metz, Nederlands fotograaf, grafisch ontwerper en illustrator (overleden 1986)
• 1914 - Emmy Andriesse, Nederlands fotograaf en verzetsstrijder (overleden 1953)
• 1914 - Dick van Rijn, Nederlands sportverslaggever (overleden 1996)
• 1920 - Luc-Peter Crombé, Vlaams kunstschilder (overleden 2005)
• 1920 - Bertus de Harder, Nederlands voetballer (overleden 1982)
• 1920 - Triphon Verstraeten, Belgisch wielrenner (overleden 1946)
• 1924 - Guy Williams, Amerikaans acteur (overleden 1989)
• 1925 - Yukio Mishima, Japans schrijver en politiek activist (overleden 1970)
• 1926 - Frank Aletter, Amerikaans acteur (overleden 2009)
• 1926 - Warren Mitchell, Brits acteur
• 1928 - Lars Forssell, Zweeds schrijver (overleden 2007)
• 1929 - Billy Walker, Amerikaans zanger (overleden 2006)
• 1931 - Caterina Valente, Frans/Italiaans zangeres
• 1932 - Antonio Maspes, Italiaans wielrenner (overleden 2000)
• 1934 - Richard Briers, Brits acteur
• 1934 - Alberto Rodríguez Larreta, Argentijns autocoureur (overleden 1977)
• 1937 - J. Bernlef, Nederlands schrijver
• 1938 - Jack Jones, Amerikaans zanger
• 1938 - Marina Schapers, Nederlands actrice (overleden 1981)
• 1940 - Elaine Cancilla Orbach, Amerikaans musicalactrice (overleden 2009)
• 1941 - Faye Dunaway, Amerikaans actrice
• 1942 - Gerben Karstens, Nederlands wielrenner en olympisch kampioen
• 1942 - Louis Lemaire, Nederlands acteur, schrijver en regisseur
• 1943 - Ralph Steinman, Canadees bioloog en immunoloog (overleden 2011)
• 1944 - Graham Marsh, Australisch golfer
• 1946 - Harold Shipman, Brits huisarts en seriemoordenaar (overleden 2004)
• 1948 - Carl Weathers, Amerikaans acteur
• 1949 - Paul Chubb, Australisch acteur (overleden 2002)
• 1950 - Edwin de Vries, Nederlands acteur, regisseur en schrijver
• 1951 - Roy Bottse, Surinaamse atleet
• 1952 - Joke Bruijs, Nederlands actrice en zangeres
• 1952 - Călin Popescu-Tăriceanu, Roemeens politicus
• 1953 - Evert Hoving, Nederlands atleet
• 1954 - Jim Duggan, Amerikaans professioneel worstelaar
• 1954 - Herbert Feurer, Oostenrijks voetballer
• 1954 - Robert de Haze Winkelman, Nederlands politicus oud directeur van de Vereniging van Effectenbezitters.
• 1954 - Vernee Watson-Johnson, Amerikaans actrice
• 1955 - Dominique Rocheteau, Frans voetballer
• 1956 - Étienne Daho, Frans zanger
• 1959 - Klaas Bond, Nederlands kinderboekenschrijver
• 1960 - Marcel Bossi, Luxemburgs voetballer
• 1962 - Gert-Jan Theunisse, Nederlands wielrenner
• 1963 - Donald Niedekker, Nederlands schrijver en dichter
• 1965 - Sjamil Basajev, Tsjetsjeens opstandelingenleider (overleden 2006)
• 1965 - Marc Delissen, Nederlands hockeyer en -coach
• 1966 - DJ Paul Elstak, Nederlandse (happy) hardcore-deejay
• 1966 - Marco Hietala, Fins basgitarist
• 1967 - Kerri Green, Amerikaans actrice
• 1967 - Emily Watson, Brits actrice
• 1968 - LL Cool J, Amerikaans rapper
• 1969 - Jason Bateman, Amerikaans acteur
• 1969 - Dave Grohl, Amerikaans muzikant
• 1971 - Bert Konterman, Nederlands voetballer en technisch directeur
• 1971 - Ljoebov Morgoenova, Russisch atlete
• 1973 - Thomas Caers, Belgisch voetballer en voetbaltrainer
• 1973 - Giancarlo Fisichella, Italiaans autocoureur
• 1973 - Clarinda Sinnige, Nederlands hockeyster
• 1974 - Lies Visschedijk, Nederlands film-, toneel-, televisie- en stemactrice
• 1975 - Veerle Blondeel, Belgisch atlete
• 1975 - Tom Van de Weghe, Belgisch journalist
• 1976 - Cédric Grand, Zwitsers bobsleeër
• 1976 - Olive Loughnane, Iers snelwandelaarster
• 1977 - Narain Karthikeyan, Indisch autocoureur
• 1978 - Shawn Crawford, Amerikaans atleet
• 1978 - William Hamlyn-Harris, Australisch atleet
• 1979 - Chris Albright, Amerikaans voetballer
• 1979 - Angela Lindvall, Amerikaans topmodel
• 1980 - Pierre Browne, Canadees atleet
• 1980 - Cory Gibbs, Amerikaans voetballer
• 1980 - Anneleen Liégeois, Vlaams actrice
• 1980 - Taeke Taekema, Nederlands hockeyer
• 1981 - Hyleas Fountain, Amerikaans atlete
• 1981 - Sergei Lagoetin, Oezbeeks wielrenner
• 1981 - Pitbull, Cubaans-Amerikaans rapper
• 1981 - Sven Vanthourenhout, Belgisch wielrenner
• 1982 - Víctor Valdés, Spaans voetbaldoelman
• 1983 - Cesare Bovo, Italiaans voetballer
• 1983 - Maxime Monfort, Belgisch wielrenner
• 1984 - Milos Perunović, Servisch schaker
• 1984 - Joeri Priloekov, Russisch zwemmer
• 1988 - Farshad Bashir, Nederlands politicus
• 1988 - Ksenia Oestalova, Russisch atlete
• 1988 - Jack P. Shepherd, Brits acteur
• 1989 - Mattia Marchi, Italiaans voetballer
• 1992 - Nimuë Smit, Nederlands topfotomodel

Overleden

Casparus Barlaeus,
overleden op 14 januari 1648

Humphrey Bogart,
overleden op 14 januari 1957

Henk Neuman,
overleden op 14 januari 2010

• 1648 - Barlaeus (63), Nederlands dichter
• 1676 - Francesco Cavalli (73), Italiaans componist
• 1742 - Edmond Halley (85), Engels astronoom
• 1753 - George Berkeley (67), Iers filosoof
• 1867 - Jean Auguste Dominique Ingres (86), Frans kunstschilder
• 1874 - Philipp Reis (40), Duits onderwijzer en uitvinder
• 1887 - Peerke Donders (77), Nederlands missionaris in Suriname
• 1892 - Henry Edward Manning (84), Engels kardinaal-aartsbisschop van Westminster
• 1898 - Lewis Carroll (65), Brits schrijver
• 1909 - Carel Marie Brantsen (74), Nederlands politicus
• 1915 - Valentine Joseph Strudwick, een kindsoldaat uit de Eerste Wereldoorlog
• 1939 - Waldemar van Denemarken (80), jongste zoon van de Deense koning Christiaan IX
• 1950 - Alma Karlin (61), Sloveens-Oostenrijks schrijfster en wereldreizigster
• 1957 - Humphrey Bogart (57), Amerikaans acteur
• 1967 - Eduard Elias (66), Nederlands columnist, journalist en schrijver
• 1972 - Frederik IX van Denemarken (72), koning van Denemarken
• 1977 - Anthony Eden, (80), Brits politicus
• 1977 - Peter Finch, (61), Brits acteur
• 1977 - Anaïs Nin (73), Frans schrijfster
• 1978 - Harold Abrahams (78), Brits atleet
• 1978 - Kurt Gödel (71), Oostenrijks-Amerikaans wiskundige
• 1984 - Paul Ben-Haim (86), Israëlisch componist
• 1986 - Walter Leblanc (53), Belgisch beeldend kunstenaar
• 1986 - Donna Reed (64), Amerikaans actrice
• 1990 - Hellmut Haase-Altendorf (77), Duits componist, muziekpedagoog, dirigent en muzikant
• 1991 - Jan de Zanger (58), Nederlands jeugdboekenschrijver
• 1994 - Myron Fohr (71), Amerikaans autocoureur
• 1997 - Frank Govers (64), Nederlands couturier
• 1999 - Aldo van Eyck (80), Nederlands architect
• 1999 - Janus Hellemons (86), Nederlands wielrenner
• 2001 - Vic Wilson (69), Brits autocoureur
• 2002 - Denis Beatty (82), Amerikaans architect
• 2003 - Monica Furlong (72), Brits kinderboekenschrijfster
• 2004 - Uta Hagen (83), Amerikaans actrice
• 2005 - Ward Beysen (63), Vlaams politicus
• 2005 - Rudolph Moshammer (64), Duits modeontwerper
• 2006 - Shelley Winters (85), Amerikaans actrice
• 2007 - Darlene Conley (72), Amerikaans soapactrice
• 2007 - Robert Christiaan Noortman (60), Nederlands kunsthandelaar
• 2008 - Marcelle Droogmans (109), oudste mens van België
• 2008 - Vincenz Liechtenstein (57), Oostenrijks politicus
• 2009 - Dušan Džamonja (80), Joegoslavisch beeldhouwer
• 2009 - Tomi Jalo (50), Fins voetballer
• 2009 - Jan Kaplický (71), Tsjechisch-Brits architect
• 2009 - Ricardo Montalbán (88), Amerikaans acteur
• 2010 - Bobby Charles (71), Amerikaans singer/songwriter
• 2010 - Antonio Fontán (86), Spaans politicus
• 2010 - Henk Neuman (83), Nederlands journalist
• 2010 - Petra Schürmann (76), Duits actrice, model en televisiepresentatrice
• 2011 - Peter Post (77), Nederlands wielrenner en ploegleider
• 2011 - Wil Willems (66), Nederlands atleet
• 2012 - Txillardegi (82), Baskisch schrijver en politicus

Viering/herdenking

• Rooms-Katholieke kalender:
  • Heilige Nina (Nino) van Georgië († c. 320)
  • Zalige Petrus Donders (Peerke Donders) († 1887) - Gedachtenis in het Bisdom 's-Hertogenbosch en Breda
  • Heilige Felix van Nola († 255)
  • Heilige Pontianus van Spoleto († 169)
  • Heilige Sava van Servië († 1236)
  • Zalige Amadeus van Clermont († c. 1150)
  • Heilige Barbasymas († 346)
  • Heilige Datius van Milaan († 552)
  • Heilige Deusdedit († 664)
  • Zalige Odo van Novara († 1200)
  • Zalige Rutgerus van Todi († 1237)

Weerextremen

Nederland

Dagrecords

• 1987 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -13,2 °C
• 1930 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 10,4 °C
• 1987 - Laagste minimumtemperatuur -15,2 °C
• 1975 - Hoogste maximumtemperatuur 13,4 °C
• 1916 - Hoogste uurgemiddelde windsnelheid 21,1 m/s
• 1982 - Langste zonneschijnduur 7,5 uur
• 1937 - Langste neerslagduur 14,8 uur
• 1981 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 20,1 mm
• 1987 - Laagste etmaalgemiddelde relatieve vochtigheid 65 %

België

Dagrecords

• 1838 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -13 °C
• 1975 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 10 °C
• 1838 - Laagste minimumtemperatuur -17,7 °C
• 1930 - Hoogste maximumtemperatuur 14,1 °C
• 1981 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 33,5 mm

Uitzonderlijke gebeurtenissen

• 1960 - Minimumtemperatuur –21,5 °C in Stavelot.
• 1985 - Maximumtemperatuur onder –9,4 °C in Middelkerke en –10,2 °C in Stavelot.

Bronnen, noten en/of referenties