Denemarken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Dit artikel gaat over het land Denemarken. Zie Denemarken (Slochteren) voor het gehucht in de Groningse gemeente Slochteren.

Kongeriget Danmark

(Details)

Basisgegevens

Officiële landstaal: Deens

Hoofdstad: Kopenhagen

Regeringsvorm: Constitutionele monarchie

Religie: Protestant 83%

Oppervlakte: 43.094 km² ^[1] (1,6% water)

Inwoners: 5.349.212 (2001)^[2]
5.500.510 (2009)^[3] (127,6/km² (2009))

Overige

Volkslied: Der er et yndigt land

Munteenheid: Deense kroon (DKK)

UTC: +1 (zomer +2)

Nationale feestdag: 5 juni

Web | Code | Tel. .dk | DNK | 45

Voorgaande staten

← 1814 (Vrede van Kiel)

Topografie

CIA kaart

Satellietfoto Denemarken

Zie ook

Portaal Denemarken

Denemarken van A tot Z

Portaal Landen & Volken

Denemarken, officieel het Koninkrijk Denemarken, is een koninkrijk in Scandinavië met 5.500.510 (2009) inwoners. De hoofdstad is Kopenhagen.

[bewerken] Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Denemarken voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Denemarken werd in het tijdperk van de Vikingen in de 10e eeuw verenigd door koning Harald Blauwtand († 985), die de mensen tot het christendom bekeerde. Denemarken bestuurde kort Engeland in de 11e eeuw en werd in 1397 met Zweden en Noorwegen verenigd. De unie met Zweden duurde tot 1523 en de unie met Noorwegen tot 1814. Het pittoreske Ribe werd reeds in 810 gesticht en is daarmee het oudste stadje van heel Scandinavië.

Van 1940 tot 1945 werd Denemarken bezet door nazi-Duitsland. Tot 1944 behoorde ook IJsland tot Denemarken. Sinds 17 juni 1944 is IJsland onafhankelijk.

Denemarken maakt sinds 1973 deel uit van de Europese Unie.

De 5 regio's van Denemarken

[bewerken] Bestuurlijke indeling

Zie Provincies van Denemarken voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zie Regio's van Denemarken voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bestuurlijk was Denemarken tot 2007 verdeeld in 13 provincies en één autonome stad, Kopenhagen. Er waren 270 gemeenten. Lokale en regionale overheden hadden een grote mate van autonomie, die reeds was gegarandeerd in de grondwet van 1849. De Denen beschouwen de lokale autonomie als een van de meest verregaande in de wereld.

Sinds 1 januari 2007 bestaat Denemarken uit 5 regio's (regioner) en 98 gemeenten.

Bevolkingsontwikkeling

[bewerken] Bevolking

Ook Groenland behoort tot het Deense koninkrijk, evenals de Faeröer. Daarmee komt het inwoneraantal boven de 5,5 miljoen. Naast de Deense meerderheid in Denemarken, zijn er Groenlandse, Faeröerse en Duitse minderheden.

[bewerken] Taal

De taal in Denemarken is Deens, een Noord-Germaanse taal met een aantal duidelijk onderscheiden dialecten. Duits wordt door een minderheid in Zuid-Jutland (Noord-Sleeswijk) gesproken. De belangrijkste immigrantentalen zijn het Turks, Urdu, Arabisch, Servokroatisch, Faeröers, Zweeds en Noors.

[bewerken] Religie

jaar	bevolking	aanhangers	percentage
Staatskerk in Denemarken
1984	5.113.500	4.684.060	91,6%
1990	5.135.409	4.584.450	89,3%
2000	5.330.500	4.536.422	85,1%
2005	5.413.600	4.498.703	83,3%
2007	5.447.100	4.499.343	82,6%
2008	5.475.791	4.494.589	82,1%
2009	5.511.451	4.492.121	81,5%
Gegevens uit de statistieken over 1984-2002^[4] en 1990-2009^[5] van het Kirkeministeriet

Het aantal Denen dat lid is van de staatskerk neemt jaarlijks af. Per 1 januari 2009 behoorde 81,5% van de Denen toe tot de Folkekirke, de gevestigde Evangelisch-Lutherse kerk. Dit was 0,6% minder dan een jaar eerder. In Kopenhagen was 65% van de bevolking lid van de Folkekirke. Er zijn kleine minderheden van andere protestanten en rooms-katholieken (zie ook: Katholieke Kerk in Denemarken). Vier procent van de bevolking is moslim.

Net zoals in Noorwegen, IJsland en Liechtenstein is er sprake van een staatskerk. In het buurland Zweden is de staatskerk in 2000 afgeschaft wat leidde tot een forse afname (meer dan 10%) van het aantal leden van de Zweedse staatskerk. In dezelfde periode is de Deense staatskerk slechts 4% van haar leden kwijtgeraakt.

[bewerken] Geografie

[bewerken] Kerncijfers

Alle kerncijfers zijn exclusief de Faeröer en Groenland

lengte landgrenzen: 67 km (met Duitsland)
kustlijn: 7314 km
langste rivier: Gudenåen, 158 km
hoogste punt: Møllehøj bij Skanderborg 170,86 meter
munteenheid: Deense kroon (DKK) = 100 øre
nationale feestdag: 5 juni (Dag van de Grondwet)
volkslied: Der er et yndigt land ("Er is een lieflijk land")

Het grootste deel van Denemarken wordt gevormd door het schiereiland Jutland (Jylland). De hoofdstad ligt op het grootste van de Deense eilanden, Seeland (Sjælland), dat door een smalle zeestraat, de Sont, van Zweden gescheiden is. Kopenhagen is met het Zweedse Malmö verbonden met de Sontbrug en -tunnel. Ook de eilanden Funen (Fyn) (per brug, spoorbrug en tunnel verbonden met Jutland en Seeland), Lolland, Falster, Langeland en het in de Oostzee gelegen Bornholm behoren tot Denemarken. Er zijn plannen om Lolland door middel van een brug met Duitsland te verbinden.

De enige landgrens van Denemarken is de grens met Duitsland in het zuiden. Ten westen ligt de Noordzee, ten noorden het Skagerrak en ten oosten liggen het Kattegat en de Oostzee. Het verst verwijderd van de kust is men in het midden van Jutland, op 52 km afstand.^[6]

[bewerken] Land en mensen

Denemarken is het zuidelijkste Scandinavische land. Denemarken omvat het grootste deel van het schiereiland Jutland en ongeveer 405 eilanden, waarvan Seeland, Funen, Lolland, Falster, Langeland, Als, Møn, Bornholm en Amager de belangrijkste zijn. Als deel van de Europese vlakte bestaat het land bijna volledig uit laagland. Meer dan 65% is gecultiveerd.

[bewerken] Grootste steden in Denemarken

De hoofdstad van Denemarken is Kopenhagen (Deens: København).

Kopenhagen	502.204 inwoners	(en 1.086.762 inwoners in de agglomeratie)
Århus	228.547 inwoners
Odense	186.595 inwoners
Aalborg	160.000 inwoners
Esbjerg	82.312 inwoners
Randers	55.897 inwoners
Kolding	54.526 inwoners
Vejle	49.782 inwoners
Horsens	49.457 inwoners
Roskilde	43.753 inwoners

[bewerken] Bezienswaardigheden

Dyrehavsbakken, het oudste attractiepark ter wereld, geopend in 1583
Amalienborg, het koninklijk paleis te Kopenhagen, gebouwd vanaf 1750
Legoland in Billund, het oudste park van Lego, geopend in 1968
Christiania, anarchistische enclave nabij de haven van Kopenhagen sinds 1970, met circa 1000 inwoners en 750000 bezoekers per jaar
Het standbeeld van de Kleine Zeemeermin in Kopenhagen

Op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staan:

Grafheuvels, runenstenen en kerk van Jelling sinds 1994
Kathedraal van Roskilde sinds 1995
Kasteel Kronborg sinds 2000
IJsfjord van Ilulissat op Groenland, natuurmonument sinds 2004

[bewerken] Cultuur

[bewerken] Sport

De populairste sporten van Denemarken zijn handbal en voetbal. Het niveau van de hoogste handbaldivisie in Denemarken is toonaangevend voor de rest van Europa. De hoogste voetbaldivisie van het land heet de SAS Ligaen, waarin 12 clubs tegen elkaar uitkomen. Door de lange kustlijn zijn ook watersporten als zeilen goed mogelijk en deze worden dan ook veel beoefend. Net als Nederland is Denemarken ook een echt fietsland, wat vooral te danken is aan het vlakke landschap. Wielrennen is dan ook een veel beoefende sport en er zijn ook een aantal Deense wielerploegen, waarvan Saxo Bank de bekendste is. Enkele bekende (oud)-wielrenners zijn Michael Rasmussen, Bo Hamburger en Bjarne Riis. Vanwege de lange winters zijn zaalsporten als badminton, volleybal en dergelijke ook populair.

[bewerken] Economie

Lange tijd was Denemarken hoofdzakelijk een landbouwland, maar na 1945 breidde het land zijn industriële sector drastisch uit, zodat deze tegenwoordig meer dan 25% en de landbouw minder dan 5% aan het bruto binnenlands product bijdraagt. Andere traditionele industrieën van Denemarken zijn de visserij en scheepsbouw, maar deze zijn ook afgenomen. Toch heeft Denemarken zijn landelijk karakter grotendeels behouden. Financiële en andere diensten, de handel en de vervoerssector zijn ook belangrijk voor de economie van het land.

De belangrijkste landbouwproducten van het land zijn wortelgewassen (bieten, koolraap en aardappels) en graangewassen (gerst, haver en tarwe). Er is veeteelt (varkens, rund- en pluimvee) en een grote visindustrie. Denemarken bezit een commerciële vloot van aanzienlijke grootte. De belangrijkste vervaardigde producten omvatten voedingsmiddelen (vooral vlees en zuivelproducten), chemische producten, machines, metaalproducten (die bijna volledig van ingevoerde grondstoffen worden gemaakt, aangezien Denemarken praktisch geen delfstoffen heeft), elektronische en vervoersapparatuur, bier, textiel en houten producten. Het toerisme is ook een belangrijke industrie.

De belangrijkste uitvoerproducten van Denemarken zijn landbouwproducten en industriële machines, teak en eiken meubilair, vlees, vis en metalen; de belangrijkste invoerproducten zijn machines, metalen, motorvoertuigen en brandstoffen. Belangrijke handelspartners van het land zijn Duitsland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk en andere landen in de Europese Unie evenals de Verenigde Staten. Denemarken had in de jaren tachtig van de 20e eeuw met ernstige economische problemen te kampen, en in de jaren negentig had het een hoog werkloosheidscijfer, grote uitgaven in de openbare sector en een grote buitenlandse schuld. Een strak fiscaal en monetair beleid leidde echter tot economisch herstel.

[bewerken] Onderwijs

Denemarken heeft een uitstekend systeem van openbaar onderwijs, dat grotendeels in de 19e eeuw werd ontwikkeld. Er zijn universiteiten in Århus, Kopenhagen, Odense, Aalborg en Roskilde.

Het basisonderwijs bestaat uit een basisschool waar men 10 jaar les moet volgen om over te kunnen gaan naar een hoger onderwijs.

[bewerken] Politiek

Kopenhagen

Denemarken is een constitutionele monarchie. Deze wordt volgens de grondwet van 1953 geregeerd.

De wetgevende macht wordt bekleed door de monarch (die ook staatshoofd is) samen met het parlement, het Folketing, dat uit één kamer met 179 direct gekozen leden bestaat. Het parlement wordt samengesteld door een combinatie van een districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging. Sinds 1909 heeft geen enkele partij de absolute meerderheid gehad. Vanaf 1945 is de Sociale Democratische Partij de belangrijke politieke partij geweest, maar eind jaren 90 begon de trend te keren en zijn rechtse stromingen als het nationalisme/conservatisme en liberalisme sterk in opkomst en bestaat de huidige regering uit een centrum-rechtse coalitie die regeert met gedoogsteun van de Deense Volkspartij.

De uitvoerende macht wordt uitgeoefend door de monarch en door zijn of haar ministers, die door de eerste minister worden geleid. Deze laatste is tevens het regeringshoofd. Het kabinet van ministers is verantwoording schuldig aan de Kamer en moet de steun van de meerderheid van dat orgaan hebben. Parlementsleden die tot minister worden benoemd, blijven lid van het parlement.

Denemarken is een constitutionele monarchie; het staatshoofd is koningin Margaretha II sinds 1972.

regeringsleider: premier Lars Løkke Rasmussen (sinds 5 april 2009).
onafhankelijkheid: vóór de 8e eeuw.
parlement: folketing. Eén kamer, 179 leden, termijn van vier jaar.

[bewerken] Verkeer en vervoer

[bewerken] Auto

Denemarken heeft een uitgebreid wegennet. Het autosnelwegennet heeft een gezamenlijke lengte van ruim 1000 km. Alle grote eilanden zijn door tunnels en bruggen met elkaar verbonden. De Sontbrug verbindt Denemarken met Zweden, de Grote Beltbrug verbindt Funen en Seeland en de Kleine Beltbrug verbind Jutland met Funen. De Fehmarnbeltbrug is een geplande brug tussen Duitsland en Denemarken. De wegen zijn tolvrij, met uitzondering van een aantal grote bruggen.
Zie ook: Deense autosnelwegen

[bewerken] Openbaar vervoer

In Denemarken ligt in totaal ongeveer 2.100 kilometer aan spoorwegen. De Danske Statsbaner is de grootste vervoerder op het gebied van reizigersvervoer. In Kopenhagen is er de Metro van Kopenhagen.
Zie ook: Lijst van spoorlijnen in Denemarken

[bewerken] Luchtvaart

De Luchthaven van Kopenhagen is het belangrijkste vliegveld. Verder zijn er luchthavens in Esbjerg, Århus en Billund.

[bewerken] Veerdiensten

Hanstholm is het vertrekpunt van diverse veerdiensten. Smyril Line vaart wekelijks naar Bergen (Noorwegen), Seyðisfjörður (IJsland), Tórshavn (Faeröer), Lerwick (Shetlandeilanden) en Scrabster (Schotland). Fjord Line vaart vanuit Hanstholm naar Egersund, Stavanger en Bergen. Master Ferries vaart naar Kristiansand. Deze stad wordt vanuit Hirtshals ook door Color Line bevaren. Stenaline bevaart de routes Fredrikshaven- Oslo en Fredrikshaven - Goteborg. Verder is er een veerdienst van Scandlines tussen Puttgarden en Rodby.

[bewerken] Klimaat

Denemarken heeft een gematigd zeeklimaat. In februari schommelt de temperatuur rond de 0 °C. Gemiddeld valt er 600 mm neerslag per jaar.

De droogste periode valt tussen eind april en begin juni. Als de wind 's winters uit het oosten waait, kan het zeer koud worden, tot -31 °C. 's Zomers kan de temperatuur door diezelfde oostenwind oplopen tot meer dan 35 °C.

De wind uit de Noord-Atlantische Oceaan (een warme oceaanstroom) verzekert gewoonlijk een vrij mild klimaat, maar soms raakt de Oostzee met ijs bedekt waardoor warmere wateren worden afgesneden en de winter streng is.