Bornholm (eiland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bornholm
Eiland van Denemarken
Bornholm
Locatie
Land Denemarken
Locatie Oostzee
Coördinaten 55° 8′ NB, 14° 55′ OL
Algemeen
Oppervlakte 588,5 km²
Inwoners 41.802[1] (72,3/km²)
Hoofdplaats Rønne
Hoogste punt 162 m
Detailkaart
Kaart van het eiland Bornholm. ca. 1900.
Kaart van het eiland Bornholm. ca. 1900.

Bornholm (Oudnoors: Borgundarholm)[2]; Bornholms: Borringholm[3]) is een Deens eiland in de Oostzee. Sinds 1 januari 2007 maakt de gemeente Bornholm deel uit van de regio Hovedstaden. Voor die datum vormde het samen met de eilandengroep Ertholmene een provinciaal ingedeelde gemeente. Ertholmene wordt nu direct door het Ministerie van Defensie bestuurd. De grootste stad op het eiland is Rønne, van waaruit er diverse veerverbindingen naar het Deense vasteland (Køge, vlak onder Kopenhagen), Zweden (Ystad), Duitsland en Polen zijn. De belangrijkste bronnen van inkomsten zijn toerisme en landbouw. Bornholm heeft 41.802 inwoners.[1]

De Ouddeense naam is Burgundarholm (of spellingvarianten daarvan), wat "Eiland van de Bourgondiërs" betekende. In de volksmond wordt Bornholm ook wel het zonneschijneiland (Deens: Solskinsøen) genoemd.[4]

Geschiedenis[bewerken]

De Bourgondische woongebieden.

Bornholm is al sedert de vijfde eeuw bekend, onder de naam Borgundarholm.[5] Vanwege deze naam wordt gesuggereerd dat de Bourgondiërs van dit eiland stammen.[6]

Gedurende de Middeleeuwen werd de heerschappij over het eiland betwist door de koning en de kerk. Meer dan 200 jaar, tot 1525, behoorde het kasteel Hammershus toe aan het bisdom, waarna koning Frederik I Bornholm aan Lübeck verpachtte als beloning voor de verdrijving van koning Christiaan II.

In de nasleep van de oorlog met Zweden viel Bornholm in Zweedse handen, toen Denemarken bij de Vrede van Roskilde Skåne verloor. Een groep rebellen wist echter, onder leiding van Jens Pedersen Kofoed en Villum Clausen, in december 1658 Bornholm te bevrijden door de Zweedse bevelhebber Johan Printzensköld in Rønne om het leven te brengen. In het Verdrag van Kopenhagen (27 mei 1660) kwam Bornholm formeel weer bij Denemarken, maar 18 adellijke landgoederen in Skåne werden aan de Zweedse kroon overgedragen.[7]

Enige historische bekendheid geniet het eiland door de Slag bij Bornholm, onderdeel van de Schoonse Oorlog. In deze zeeslag stond een gecombineerde Deens-Nederlandse tegenover een Zweedse vloot.

Op 5 juni 1676 viel de Deense vloot met Nederlandse hulp de veel grotere Zweedse vloot aan en wist de slag te winnen, waarop de Zweden zich terugtrokken. Cornelis Tromp, op dat moment in Deense dienst, kwam drie dagen na de slag aan met extra Nederlandse schepen en zette de achtervolging in. Op 11 juni dwong hij de Zweden bij Öland tot een nieuwe zeeslag.

Twintigste eeuw[bewerken]

Sattelietfoto van Bornholm
Ruïne van Hammershus
Kobbeåen - Waterval op Bornholm
Ekkodalen (Het Echodal)

Omstreeks 1900 stagneerde de groei van de Bornholmse bevolking. Het aantal inwoners bleef sindsdien op een niveau van 40.000 - 45.000 steken, terwijl de bevolking in de rest van Denemarken sinds het eind van de 19e eeuw is verdubbeld.

Opvallende gebeurtenis in de geschiedenis van het eiland is de bevrijding. Nadat nazi-Duitsland had gecapituleerd, weigerde de Duitse commandant Gerhard von Kamptz zich over te geven aan de Sovjets die het eiland bevrijdden. Hij wilde zich alleen overgeven aan het Britse leger, dat de rest van Denemarken voor zijn rekening nam. Toen de verkenningsvliegtuigen van het Sovjet leger overvlogen, gaf de Duitse generaal het bevel het luchtafweergeschut te gebruiken. Deze actie leidde uiteindelijk op 7 en 8 mei 1945 tot een bombardement op Rønne en Nexø. Uiteindelijk moest de commandant zich overgeven. De Russen bleven nog 11 maanden op Bornholm gelegerd alvorens ze vertrokken. Hierdoor valt bevrijdingsdag niet op 5 mei zoals elders in Denemarken, maar op 17 maart, de dag dat Russen afreisden.

Zweden schonk de steden Nexø en Rønne na de Russische bombardementen 300 houten huizen, van het type dat Noorwegen schonk aan de Zeeuwse steden bij de watersnoodramp van 1953. Deze zijn nog altijd in gebruik.[8]

Plaatsnamen[bewerken]

Veel van de Bornholmse plaatsen zijn, in tegenstelling tot de overige Deense parochies, genoemd naar de kerk van die plaats:[9]

Sommige namen verwijzen naar een beekje in de buurt:

  • Muleby, "Mule-stad", genoemd naar het beekje de Mule.

Bekende personen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Bornholmers voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De bekendste personen van Bornholm zijn:

Flora en fauna[bewerken]

Het eiland is deels bedekt door loofbos en deels door naaldbos, daarnaast komen zandduinen voor langs de kust. Op Bornholm komen verschillende reptielen voor, zoals de levendbarende hagedis (Zootoca vivipara) en de hazelworm (Anguis fragilis). Ook amfibieën zoals de gewone pad (Bufo bufo) en de kleine watersalamander (Lisotriton vulgaris) hebben zich gevestigd.

Toerisme[bewerken]

Het toerisme vormt een belangrijk deel van de inkomsten. Dit is onder andere te danken aan de ligging van het eiland, alsook aan de rijke cultuur die het eiland heeft.

Sport[bewerken]

Bornholm kent een rijke variatie aan sporten. Zowel op het land als op het water worden verschillende wedstrijden georganiseerd. Onder andere:

Kerkgenootschappen op Bornholm[bewerken]

Het grootste Kerkgenootschap op Bornholm is de Evangelisch-Lutherse. Dit is tevens de Staatskerk of zoals de Denen dat noemen Folkekirken (Volkskerk). Bijna elk dorp heeft wel een kerk. Er zijn grote verschillen in bouwstijl. Er zijn ronde kerken, kerken die deel uitmaken van een verdedigingswerk, kerken die oorspronkelijk als kapel werden gebouwd, enzovoorts. Het christendom werd rond 1150 geïntroduceerd, waarbij het Bisdom het slot Hammershus als bestuurscentrum werd gebruikt. Vandaar dat vele van deze kerken rond 1150 of daarna zijn gebouwd.

Nuvola single chevron right.svg Het artikel Kerkgenootschap op Bornholm behandelt verdere informatie over de verschillende stromingen op Bornholm

Scheepvaartsgeschiedenis[bewerken]

Bornholm is door de eeuwen heen afhankelijk geweest van de scheepvaart. Tot aan 1856 was men afhankelijk van de handelsvloot uit Rønne. Hierna werd een Stoomschip ingezet tussen Rønne en Kopenhagen via Ystad of Trelleborg. In 1866 wordt Aktieselsskabet Dampskibsselskabet paa Bornholm (later met toevoeging af 1866) opgericht. Tien jaar later wordt in Nexø Østbornholmske Dampskibsselskabet opgericht.

Nuvola single chevron right.svg Voor meer informatie over de scheepvaart op Bornholm zie:
1. Bornholmer scheepvaart; Geschiedenis van de scheepvaart van Bornholm.
2. BornholmerFærgen; De schepen van de rederij uit Rønne sinds 1866.
3. Aktieselsskabet Det østbornholmske Dampskibsselskabet; De schepen van de rederij uit Nexø sinds 1876.

Omgeving[bewerken]

   Plaatsen op Bornholm   
 Allinge-Sandvig
Vang
Olsker
Rutsker
Klemensker
Sandkås 
 Tejn

Gudhjem
Melsted
Østerlars 
 Svaneke
Østermarie
Listed
Bølshavn
Årsballe 
 Hasle
Sorthat-Muleby
Teglkås
Nyker
Helligpeder 
Brosen windrose nl.svg  Nexø
Bodilsker
Balka
Aarsdale 
 Lobbæk
Rønne
Knudsker
Vestermarie 
 Arnager
Nylars
Aakirkeby
Boderne
Sømarken 
 Snogebæk
Poulsker
Pedersker
Dueodde 

Afbeeldingengalerij[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • De Deense avonturenfilm Tempelriddernes Skat ("De schat van de Tempeliers") is gebaseerd op de hypothese dat de Orde van de Tempeliers de Ark van het Verbond in een van de ronde kerken van Bornholm had verborgen.
  • Het eiland heeft zijn naam gegeven aan de ziekte van Bornholm, een virusontsteking die met koorts en pijn op de borst gepaard gaat.
  • De Denen hebben een liefkozend lied voor het eiland: Bornholm, Bornholm, Bornholm. Wanneer de veerboot in Rønne aanmeert, wordt dit lied over de intercom gespeeld. Deze versie stamt uit de film Far til fire på Bornholm ("Vader van vier op Bornholm").[12]
  • Op zondag 5 september 2010 zou de eerste raket met ruimteschip Heat 1X Tycho Brahe gelanceerd worden door een amateurvereniging Copenhagen Suborbitals. Een ventiel dat de vloeibare zuurstof op -180°C door moest laten, raakte defect. In juni 2011 volgde een nieuwe en succesvolle poging.[13]
  • Kristian Zahrtmann schreef het volkslied van Bornholm in het boek over de geschiedenis van Bornholm.[14]
  • Het jaar 2010 leverde extreme situaties op doordat sneeuwval en storm alle wegen onbegaanbaar maakten. Vele Bornholmers raakten geïsoleerd en konden dagenlang hun huis niet verlaten. De drie kerstdagen zorgden tevens voor chaos voor honderden reizigers naar Bornholm die op de veerboot of in een sporthal in Rønne de kerst door moesten brengen.[15] Het verkeer heeft 5 dagen stil gelegen. Pas op tweede kerstdag gaf de politie toestemming om weer met de auto de weg op te begeven.[16] Ook de NOS maakte hier een reportage over.[17]
  • Het eiland heeft een eigen ziekenhuis: Bornholms Hospital.
  • Hoofddorp, de hoofdplaats van de Nederlandse gemeente Haarlemmermeer, heeft een wijk met de naam Bornholm, vernoemd naar het Deense eiland.
Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen

  • Bornholm. Encyclopædia Britannica uit Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007)
  • Gemeente pagina Bornholms Regionskommune op brk.dk
  • www.skanskdansk.dk

Externe link


Referenties

  1. a b www.statistikbanken.dk 31-12-2010
  2. Ook wel Borringholm genoemd, door o.a. M. K. Zahrtmann
  3. www.skanskdansk.dk
  4. Ieder jaar registreert Bornholm de meeste uren zonneschijn ten opzichte van de rest van Denemarken.
  5. (en) Arnold-Baker, Charles 1996 Longcross Press Ltd. The companion of Brittish History p. 205
  6. (da) Lademanns Leksikon (C) 1970, Lademanns Forlagsaktieselskab, Deel 3 p.82
  7. http://www.bornholmsmuseum.dk/1658/1658_1.htm 1658 – Bornholm befrier sig selv ("Bornholm bevrijdt zichzelf")
  8. www.kristeligt-dagblad.dk Rædselsdage på Bornholm. (Verschrikkelijke dagen op Bornholm)
  9. Deense parochies worden altijd genoemd naar de naam van de plaats. Bornholm is hierop een uitzondering. De plaatsen zijn hier naar de kerk vernoemd
  10. Bornholm Rundt (2010) Bornholms Tidene A/S p. 82
  11. World Match Racing Tour
  12. Bornholm, Bornholm, Bornholm uit Far til fire på Bornholm!
  13. TV2Bornholm
  14. Aanhalingsteken openen

    Du Land, der som et Skjold er lagt paa Havets brede Favn, for Danskeriget, tro paa Vagt mod Østen fremst i Stavn, op om din Klippefod skumbrydes Bølgens Mod, mandsdjærv i Trods du hæver højt din Pande. Og bærer end kun sparsom Muld din sejge Klipperyg, du fostrer dog et Mandekuld, som du gav Rede tryg, hvor Lyngen kroges stridt og Kornet duver blidt, mens Høstens,Vejr gaar over dine Strande. Stejl dansk du, staar fra Hedenold, stormbidt af Hav og Vind, og fangen under Fremmedvold dit frie danske Sind Voldsnæven slog paa Dør, saa stedse, nu som før, du fremmerst staar i Stavn for Danmarks Lande. M.K.Zahrtmann. »Borringholmerens Historlebog« 1934.

    Aanhalingsteken sluiten
  15. Jul på færgen (kerstmis op de veerboot)
  16. Politie: Alleen noodzakelijk verkeer toegestaan
  17. Anderhalve meter sneeuw op Deens eiland, nos.nl