Groenland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de periode dat Groenland een Noorse kolonie was, zie Groenland (Noorse kolonie)
Kalaallit Nunaat
Grønland
Vlag van Groenland Wapen van Groenland
(Details) (Details)
Groenland
Basisgegevens
Officiële landstaal Groenlands[1]
Hoofdstad Nuuk (Godthåb)
Regeringsvorm status aparte van Denemarken
Staatshoofd Margaretha II
Regeringsleider Aleqa Hammond
Religie lutheranisme
Oppervlakte 2.166.086 km² [2] (81% ijs)
Inwoners 56.462 (2008)[3] (0,03/km²)
Overige
Volkslied Nunarput utoqqarsuanngoravit
Munteenheid Deense kroon (DKK)
UTC -4, -3, -1, +0
Nationale feestdag 21 juni
Web | Code | Tel. .gl | 304 | 299
Topografie
Groenland
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Satellietopname van Groenland
Boerderijen in Groenland
Groenland en andere delen van het Deense Koninkrijk

Groenland (Groenlands: Kalaallit Nunaat, "Land van de Groenlanders"; Deens: Grønland) is een autonoom land binnen het Koninkrijk Denemarken, gelegen tussen de Noordelijke IJszee en de Atlantische Oceaan, ten oosten van de Canadese Arctische Eilanden. Hoewel het geografisch een deel is van het continent Noord-Amerika, wordt Groenland politiek en cultureel geassocieerd met Europa (vanwege de historische banden met Denemarken en Noorwegen). Het land wordt, op een aantal kleinere eilanden na, nagenoeg volledig gevormd door één groot eiland dat ook Groenland heet.

Groenland wordt bewoond, maar niet continu, door Indianen sinds 2500 v.Chr. Op het eind van de 10e eeuw vestigden Noren zich op het toen onbewoonde zuidelijke deel van Groenland. In de 13e eeuw kwamen de Inuit aan, en in de 15e eeuw werden de Noorse kolonies verlaten. In de vroege 18e eeuw werd het contact tussen Scandinavië en Groenland hersteld en Denemarken vestigde zijn heerschappij over Groenland.

Groenland werd een Deense kolonie in 1814, na eeuwen onder de heerschappij van Denemarken-Noorwegen. Met de Grondwet van Denemarken van 1953 werd Groenland een deel van het Koninkrijk Denemarken, in een relatie bekend in het Deens als Rigsfællesskabet (Rijksgemenebest).

In 1979 verleende Denemarken zelfbestuur aan Groenland en in 2008 koos Groenland ervoor om meer macht van de Deense federale regering aan de lokale Groenlandse regering over te dragen. De wet werd het jaar daarop van kracht, met de Deense regering verantwoordelijk voor buitenlandse zaken, beveiliging (defensie, politie en justitie), het financieel beleid en het toekennen van een subsidie van 3,4 miljard Deense kronen, of ongeveer € 7.900 per Groenlander per jaar.

Groenland is 's werelds grootste eiland (Australië en Antarctica zijn weliswaar groter, maar worden als continenten gezien en niet als eilanden). Met een bevolking van 56.615 inwoners (schatting van januari 2011) is het het dunstbevolkte afhankelijke gebied of land van de wereld, met een bevolkingsdichtheid van 0,03/km².

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie geschiedenis van Groenland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Volgens archeologen is Groenland sinds 2500 voor Chr. vrijwel voortdurend in minstens één deel van het eiland bewoond geweest door één van de verschillende, elkaar opvolgende, Inuit-culturen, komend uit Noord-Amerika.

  • 981 - De Noor Erik de Rode landt via IJsland op de Groenlandse kust.
  • 985 - Vestiging van de eerste kolonisten.
  • Ca. 1000 - Invoering van het christendom door Leif Eriksson.
  • 1261 - Groenland onder Noors bestuur.
  • 1397 - Groenland officieel Deens gebied (Unie van Kalmar).
  • 15e eeuw - De Vikingkolonies verdwijnen door het kouder worden van het eiland, als gevolg van het veranderende klimaat (kleine ijstijd).
  • 1721 - Begin herkolonisering door Denemarken.
  • 1774-1951 - De handel met Groenland is een staatsmonopolie.
  • 1951 - Deens-Amerikaans verdrag m.b.t. gemeenschappelijke verdediging van Groenland.
  • 1953 - Groenland verkrijgt beperkt zelfbestuur binnen het Deense koninkrijk.
  • 1979 - Groenland verkrijgt zelfbestuur binnen het Deense koninkrijk.
  • 1982 - Groenland stemt in een referendum voor uittreding uit de Europese Gemeenschap.
  • 1985 - Groenland verlaat de Europese Gemeenschap.
  • 2009 - Op 21 juni 2009 kreeg Groenland vrijwel volledig zelfbestuur. Dit naar aanleiding van een referendum gehouden in 2008 waarbij 3/4 van de Groenlanders voor meer autonomie stemde.

Geografie[bewerken]

Groenland hoort geografisch bij Noord-Amerika en geologisch gezien tot het Canadese schild. 80% van het land is bedekt met een ijslaag van maximaal 3 km dikte. Alleen de kuststrook van 15–150 km breed, vooral in het zuiden en westen, is bewoonbaar, mede door de invloed van de Golfstroom. De kusten zijn ingekerfd met enorme fjorden en gletsjers, waar regelmatig ijsbergen van afbreken. Groenland heeft een poolklimaat. Vanwege de zeer noordelijke ligging van Groenland is het vaak moeilijk om de grootte van Groenland in de juiste verhouding te zien op een kaart, het land heeft op een Mercatorprojectie ogenschijnlijk de grootte van Afrika. De oppervlakte van Groenland is echter met 2.175.600 km² net iets kleiner dan die van het Arabisch schiereiland (vergelijkbaar met vier keer de oppervlakte van Frankrijk). Het zuidelijkste punt van Groenland is Kaap Vaarwel en het noordelijkste punt op het vaste land is Kaap Morris Jesup. De Grand Canyon van Groenland is een in 2013 ontdekte kloof onder de ijslaag.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie bestuurlijke indeling van Groenland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Groenland bestaat uit twee gemeentevrije gebieden (Nationaal park Noordoost-Groenland en Pituffik), en vier gemeenten (kommunia):[4]

Bevolking[bewerken]

Bevolkingsgroepen[bewerken]

De oorspronkelijke inwoners, de Inuit (ook Eskimo's genoemd), zijn vanouds nomaden. Samen met de Groenlanders, een vermenging van Denen en Inuit, vormen zij 88% van de bevolking van 57.600. De overige 12% zijn van Europese komaf, waarvan het grootste deel Deens is. Verreweg de meeste inwoners leven in het zuidwesten. Zij spreken Groenlands (dat nauw verwant is aan het Inuktitut) en Deens, die beide officiële talen zijn. Het Inuktitut wordt sinds het referendum van 26 november 2008 als officiële taal erkend. In de basis Thule zijn Amerikaanse soldaten gelegerd.

Religie[bewerken]

Het merendeel van de Groenlanders is Christen. Ruim 64,2% van de Groenlanders behoort tot de Evangelisch-Lutherse Kerk, dit was tot 1954 de staatskerk. 30,2% van de Groenlanders behoort tot een andere Christelijke Kerk. 3,4% is niet religieus.

Economie[bewerken]

De Groenlandse economie leunt voornamelijk op de visvangst, de jacht, de schapenteelt en het toerisme. Men exporteert onder meer walvisproducten en pelzen. Mijnbouwproducten zoals cryoliet, kwarts, mica, lood, zink en ijzererts waren ook belangrijke exportproducten, maar de laatste mijn werd in 1990 gesloten. Onder de ijskap zijn ook diamant en uranium gevonden. Dit is tot dusver niet te ontginnen, maar door de opwarming van de Aarde kan de ontginning hier in de toekomst wel worden begonnen. Ook is er al decennialang een Deens verbod op het delven van uranium, vanwege de mogelijke veiligheidsrisico's. In oktober 2013 stemde een nipte meerderheid van het Groenlandse parlement voor de opheffing van dit verbod.[5]

Er zijn ook verwachtingen over mogelijke oliewinning, maar exploratieboringen vielen vooralsnog tegen.[6]

Politiek[bewerken]

Groenland is sinds 1953 autonoom van Denemarken. In 1979 werd deze autonomie verder uitgebreid. Het staatshoofd van Groenland is de Deense koningin Margaretha II. Een gouverneur vervult namens de koningin de rol van landvoogd.

Groenland is een parlementaire democratie met algemeen kiesrecht en een 31 zetels tellend parlement (het Landsting). De Premier van Groenland zit het kabinet voor en is meestal lid van de grootste partij in het parlement. De huidige is Aleqa Hammond sinds 5 april 2013.

Groenland is - in tegenstelling tot Denemarken - geen lid van de Europese Unie.

Op 10 januari 2008 kondigde premier Hans Enoksen een referendum aan, waarin een voorstel aan het volk werd voorgelegd voor grotere autonomie met een streven naar volledige onafhankelijkheid. Het referendum vond plaats op 26 november 2008, en de uitkomst luidde dat drie vierde van de bevolking streefde naar een grotere autonomie van Groenland.

Hierdoor werd het zelfbestuur van Groenland op 21 juni 2009 flink uitgebreid, precies 300 jaar nadat het land door Denemarken werd gekoloniseerd. Deze stap zal uiteindelijk moeten leiden tot volledige onafhankelijkheid.

Politieke partijen[bewerken]

Groenland telt enkele belangrijke politieke partijen:

  • Atassut (A) - Gevoel van Gemeenschapssolidariteit (conservatief, voorstander van de unie tussen Denemarken en Groenland)
  • Siumut (S) - Voorwaarts (sociaaldemocratisch, voorstander verregaande autonomie, maar met behoud van de unie tussen Denemarken en Groenland)
  • Inuit Ataqatigiit - Inuitgemeenschap (links, voorstander complete onafhankelijkheid van Denemarken)
  • Demokraatit (D) - Democraten (liberale partij)
  • Kattusseqatigiit (K) - Onafhankelijken (fractie van onafhankelijke kandidaten in het Groenlandse parlement)
Nuvola single chevron right.svg Zie ook de lijst van premiers van Groenland

Etymologie[bewerken]

Groenland dankt zijn naam aan de Noor Erik de Rode. Volgens de Eiríks saga rauða besloot hij - nadat hij in IJsland vogelvrij verklaard was - op zoek te gaan naar een land ten westen van IJsland, dat eerder gezien was door ene Gunnbjörn. Hij vond het land en noemde het 'Groenland' (Oudnoords: 'Grœnland'), ondanks het feit dat het voor een groot deel door ijs werd bedekt. Volgens de verhalen gaf hij het land deze naam, omdat hij dacht dat het waarschijnlijk wel andere kolonisten zou aantrekken als het een gunstige naam had. Het zuiden van Groenland kan overigens in de zomer daadwerkelijk heel groen zijn, en het is heel waarschijnlijk dat het in de tijd van Erik de Rode zelfs nog groener was dan tegenwoordig.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties